Η ACEA ζητά από την Κομισιόν σαφέστερους κανόνες συμμόρφωσης, καθώς οι αντικρουόμενες νομοθεσίες απειλούν να αυξήσουν το κόστος των αυτοκινήτων.
Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο νομικό και οικονομικό πρόβλημα, καθώς οι κανόνες βιωσιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκρούονται σε ορισμένες περιπτώσεις με τη νομοθεσία τρίτων χωρών, περιορίζοντας την πρόσβαση των κατασκευαστών σε κρίσιμα δεδομένα. Η ACEA ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποσαφηνίσει το πλαίσιο συμμόρφωσης, προειδοποιώντας για κινδύνους που αφορούν το κόστος, τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και την ανταγωνιστικότητα των αυτοκινητοβιομηχανιών.
Με νέο έγγραφο θέσεων τον Οκτώβριο του 2026, η ACEA αναδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι κατασκευαστές αυτοκινήτων όταν καλούνται να εκπληρώσουν ευρωπαϊκές υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας, χωρίς να μπορούν να αποκτήσουν ή να διαβιβάσουν νόμιμα τις απαιτούμενες πληροφορίες από προμηθευτές τρίτων χωρών. Η ένωση ζητά κοινές κατευθυντήριες γραμμές, αποδοχή εναλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων και αξιολόγηση της συμμόρφωσης με βάση τις εύλογες προσπάθειες των επιχειρήσεων.
Η σύγκρουση των κανόνων φέρνει την αυτοκινητοβιομηχανία μπροστά σε ένα σύνθετο δίλημμα
Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βασίζεται σε διεθνή δίκτυα προμηθευτών για την εξασφάλιση πρώτων υλών, μπαταριών, ηλεκτρονικών συστημάτων και εξαρτημάτων που αποτελούν βασικά στοιχεία της σύγχρονης παραγωγής. Η λειτουργία αυτών των δικτύων απαιτεί πρόσβαση σε πληροφορίες για την προέλευση των υλικών, τις συνθήκες παραγωγής, τη σύνθεση των προϊόντων και το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.
Ωστόσο, η νομοθεσία ορισμένων τρίτων χωρών μπορεί να περιορίζει τη συλλογή, τη γνωστοποίηση, την επαλήθευση ή τη διασυνοριακή μεταφορά αυτών των δεδομένων. Όπως επισημαίνει η Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), δημιουργούνται έτσι περιπτώσεις στις οποίες οι εταιρείες καλούνται να εκπληρώσουν υποχρεώσεις που δεν μπορούν να συνδυαστούν πλήρως με τις νομικές δεσμεύσεις που ισχύουν στις χώρες των προμηθευτών τους.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη γραφειοκρατική διαχείριση. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι κατασκευαστές οργανώνουν τις συνεργασίες τους, ελέγχουν τους προμηθευτές και τεκμηριώνουν τη συμμόρφωσή τους με τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Γι’ αυτό η ACEA ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καθορίσει ένα σαφέστερο και συνεκτικότερο πλαίσιο εφαρμογής των σχετικών υποχρεώσεων.
Μπαταρίες, πρώτες ύλες και εκπομπές στο επίκεντρο των προβλημάτων
Ένα από τα βασικά πεδία δυσκολιών αφορά τις μπαταρίες και τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή τους. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί διαφάνεια, ιχνηλασιμότητα και δυνατότητα ανεξάρτητης επαλήθευσης σε τμήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Όταν όμως οι προμηθευτές ή οι τρίτοι φορείς ελέγχου αντιμετωπίζουν νομικούς περιορισμούς στη διαβίβαση δεδομένων, οι κατασκευαστές μπορεί να δυσκολεύονται να συγκεντρώσουν τα αναγκαία αποδεικτικά στοιχεία.
Ανάλογες προκλήσεις εντοπίζονται στον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), όπου η συμμόρφωση προϋποθέτει αξιόπιστα και επαληθεύσιμα στοιχεία για τις εκπομπές παραγωγών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αδυναμία πρόσβασης σε πραγματικά δεδομένα μπορεί να οδηγήσει στη χρήση προκαθορισμένων τιμών, με πιθανές επιπτώσεις στο κόστος συμμόρφωσης και στην ακριβή αποτύπωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων.
Το έγγραφο της ACEA αναφέρεται επίσης στην εταιρική δέουσα επιμέλεια, στην καταναγκαστική εργασία, στην αποψίλωση των δασών, στην ανακύκλωση και στην ιχνηλασιμότητα του χάλυβα. Πρόκειται για διαφορετικά κανονιστικά πεδία, τα οποία όμως έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: απαιτούν πληροφορίες που συχνά βρίσκονται σε διαδοχικά επίπεδα διεθνών προμηθευτών.
Τι ζητά η ACEA από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Η ACEA ζητά οριζόντιες κατευθυντήριες γραμμές, ώστε οι επιχειρήσεις να γνωρίζουν πώς πρέπει να ενεργούν όταν η άμεση πρόσβαση στα απαιτούμενα δεδομένα απαγορεύεται από δεσμευτική νομοθεσία τρίτης χώρας. Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η αναγνώριση εναλλακτικών τρόπων τεκμηρίωσης της συμμόρφωσης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται αναγνωρισμένες πιστοποιήσεις, ανεξάρτητες αξιολογήσεις, δηλώσεις προμηθευτών, συγκεντρωτικά ή ανωνυμοποιημένα δεδομένα και τεκμηριωμένες εκτιμήσεις που βασίζονται σε αξιόπιστες πηγές. Η αξιοπιστία και η καταλληλότητά τους, σύμφωνα με την ACEA, θα πρέπει να αξιολογούνται ανάλογα με τον συγκεκριμένο κίνδυνο και το είδος των πληροφοριών που δεν είναι διαθέσιμες.
Παράλληλα, η ένωση ζητά να διαχωρίζεται η απουσία δεδομένων από την απόδειξη ουσιαστικής παράβασης. Ένα κενό πληροφόρησης που οφείλεται σε αποδεδειγμένο νομικό περιορισμό δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως απόδειξη μη συμμόρφωσης. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το κενό παύει να έχει σημασία για την αξιολόγηση του κινδύνου ή ότι οι επιχειρήσεις απαλλάσσονται συνολικά από τις υποχρεώσεις τους.
Η προτεινόμενη προσέγγιση προϋποθέτει τεκμηρίωση του νομικού κωλύματος, καταγραφή των εύλογων προσπαθειών της εταιρείας και εφαρμογή κατάλληλων εναλλακτικών μέτρων.
Το κανονιστικό κόστος και ο κίνδυνος για τις διεθνείς συνεργασίες
Η αβεβαιότητα σχετικά με τις απαιτήσεις συμμόρφωσης μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τις συμβάσεις προμήθειας. Οι κατασκευαστές καλούνται να εξασφαλίζουν από τους συνεργάτες τους δεδομένα που απαιτούνται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές εάν η συλλογή και η διαβίβαση των πληροφοριών επιτρέπονται από το δίκαιο της χώρας προέλευσης.
Η ACEA προειδοποιεί ότι η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε επαναξιολόγηση ή ακόμη και διακοπή καθιερωμένων συνεργασιών, εφόσον οι εταιρείες θεωρήσουν ότι η διατήρησή τους δημιουργεί μη διαχειρίσιμο νομικό κίνδυνο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει την πρόσβαση σε κρίσιμα υλικά και εξαρτήματα, να αναδιαμορφώσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες και να επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών κατασκευαστών.
Η ένωση υπογραμμίζει ότι οι δυσκολίες αυτές δεν αποτελούν απλώς ένα μελλοντικό ενδεχόμενο. Επηρεάζουν ήδη τον σχεδιασμό συμβάσεων και τη διαμόρφωση διαδικασιών συμμόρφωσης για υποχρεώσεις που τίθενται σε εφαρμογή ή προσεγγίζουν το στάδιο της εφαρμογής τους.
Η γεωοικονομική διάσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας του αυτοκινήτου
Το ζήτημα αποκτά ευρύτερη σημασία για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, καθώς η παραγωγή σύγχρονων οχημάτων εξαρτάται από διεθνείς συνεργασίες και πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες και τεχνολογικά εξαρτήματα. Η δυνατότητα διατήρησης αυτών των συνεργασιών επηρεάζεται όχι μόνο από το κόστος και τη διαθεσιμότητα των υλικών, αλλά και από το κατά πόσο οι επιχειρήσεις μπορούν να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους σε διαφορετικά νομικά περιβάλλοντα.
Η ACEA ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τον διάλογο με τις αρμόδιες αρχές τρίτων χωρών, προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι επιτρεπόμενες διαδικασίες συλλογής και διαβίβασης δεδομένων. Παράλληλα, επιδιώκει μεγαλύτερη εναρμόνιση στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων από τα κράτη-μέλη, ώστε οι επιχειρήσεις να μην αντιμετωπίζουν διαφορετικές ερμηνείες των ίδιων υποχρεώσεων.
Η πρόκληση είναι να διατηρηθούν οι στόχοι διαφάνειας και βιωσιμότητας, χωρίς να δημιουργούνται νομικά αδιέξοδα που δυσχεραίνουν τη λειτουργία των διεθνών δικτύων προμηθευτών. Για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, η διαχείριση αυτής της ισορροπίας συνδέεται άμεσα με την ανθεκτικότητα της παραγωγής και τη θέση της στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Η επόμενη κίνηση ανήκει στην Κομισιόν
Με το έγγραφο θέσεών της, η ACEA ζητά ένα σαφέστερο πλαίσιο που θα επιτρέπει στους κατασκευαστές να αποδεικνύουν ότι έχουν εξαντλήσει τις νόμιμες δυνατότητες συμμόρφωσης, ακόμη και όταν η άμεση πρόσβαση σε συγκεκριμένες πληροφορίες είναι αδύνατη. Η πρότασή της δεν συνιστά αίτημα γενικής εξαίρεσης από τους ευρωπαϊκούς κανόνες, αλλά διεκδίκηση κοινών κριτηρίων, εναλλακτικών αποδεικτικών μέσων και μεγαλύτερης νομικής βεβαιότητας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν οι συγκρούσεις νομοθεσιών χωρίς να υπονομεύονται οι στόχοι βιωσιμότητας και χωρίς να επιβαρύνονται δυσανάλογα οι επιχειρήσεις που αδυνατούν να αποκτήσουν δεδομένα για λόγους πέρα από τον έλεγχό τους.
Το διακύβευμα για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία είναι συγκεκριμένο: η διατήρηση της πρόσβασης σε κρίσιμα υλικά και εξαρτήματα, η ομαλή λειτουργία των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων και η δυνατότητα συμμόρφωσης σε ένα σύνθετο παγκόσμιο περιβάλλον, χωρίς πρόσθετη αβεβαιότητα για το κόστος και την ανταγωνιστικότητά της.
