Εκτεταμένες ρωσικές απαιτήσεις για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας αποκαλύπτει η Bild, με το Κρεμλίνο να διαψεύδει τα περί αποχώρησης της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ.
Την αναδιαμόρφωση του συστήματος ασφαλείας της Ευρώπης, με περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στη Βαλτική, αποχώρηση της Φινλανδίας από τη Συμμαχία και παραχώρηση ολόκληρου του Ντονμπάς στη Ρωσία, φέρεται να επιδιώκει η Μόσχα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της γερμανικής εφημερίδας Bild, το οποίο αναπαράγει το πρακτορείο Anadolu, Ρώσοι εκπρόσωποι παρουσίασαν στο Άμπου Ντάμπι ένα σύνολο προτάσεων που υπερβαίνουν κατά πολύ το ουκρανικό ζήτημα, επιχειρώντας να διαμορφώσουν μια «νέα ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας».
Οι πληροφορίες αφορούν άτυπα διαπραγματευτικά σχέδια, των οποίων η αυθεντικότητα και η επίσημη αποδοχή από τη ρωσική ηγεσία δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Μάλιστα, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, διέψευσε κατηγορηματικά ότι τέθηκε ζήτημα αποχώρησης της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ.
Οι απαιτήσεις για τη Φινλανδία και τις χώρες της Βαλτικής
Σύμφωνα με την Bild, οι φερόμενες ρωσικές προτάσεις προβλέπουν την αποχώρηση της Φινλανδίας από τη Βορειοατλαντική Συμμαχία και την επιστροφή της στο καθεστώς στρατιωτικής μη ευθυγράμμισης που ίσχυε πριν από την ένταξή της, τον Απρίλιο του 2023.
Παράλληλα, η Μόσχα φέρεται να επιδιώκει την απαγόρευση εγκατάστασης στρατιωτικών βάσεων του ΝΑΤΟ στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία, περιορίζοντας ουσιαστικά τη δυνατότητα της Συμμαχίας να διατηρεί μόνιμες υποδομές στην ανατολική της πτέρυγα.
Οι απαιτήσεις αυτές παραπέμπουν στις παλαιότερες ρωσικές θέσεις για αναθεώρηση του πλαισίου ευρωπαϊκής ασφάλειας, με τη Μόσχα να υποστηρίζει διαχρονικά ότι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς απειλεί τα στρατηγικά της συμφέροντα.
Η Φινλανδία, η οποία μοιράζεται σύνορα μήκους περίπου 1.340 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, εγκατέλειψε την παραδοσιακή πολιτική στρατιωτικής μη ευθυγράμμισης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η ένταξή της στο ΝΑΤΟ αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μεταβολές στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας των τελευταίων δεκαετιών.
Ωστόσο, ο Ντμίτρι Πεσκόφ απέρριψε τις πληροφορίες της γερμανικής εφημερίδας.
«Δεν γνωρίζω τίποτα γι' αυτό. Όχι, δεν τέθηκαν τέτοιοι όροι. Αυτό σίγουρα δεν συζητήθηκε», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, διαψεύδοντας ότι η Μόσχα ζήτησε την αποχώρηση της Φινλανδίας από τη Συμμαχία.
Η διάψευση αφορά συγκεκριμένα την αναφερόμενη απαίτηση για τη Φινλανδία, ενώ δεν έχει παρουσιαστεί επισήμως πλήρες ρωσικό σχέδιο που να επιβεβαιώνει το σύνολο των προτάσεων που περιγράφει η Bild.
Ολόκληρο το Ντονμπάς και ουδέτερη Ουκρανία
Στο εδαφικό ζήτημα, η Ρωσία εμφανίζεται να επιμένει στη διατήρηση όλων των ουκρανικών περιοχών που βρίσκονται σήμερα υπό τον στρατιωτικό της έλεγχο, απαιτώντας επιπλέον την παραχώρηση των εναπομεινάντων τμημάτων των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ.
Η πρόταση, όπως παρουσιάζεται στο δημοσίευμα, θα επέτρεπε στη Μόσχα να αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που εξακολουθούν να ελέγχονται από τις ουκρανικές δυνάμεις.
Παράλληλα, η Ουκρανία θα υποχρεωνόταν να διατηρήσει μόνιμο καθεστώς στρατιωτικής μη ευθυγράμμισης, αποκλείοντας την ένταξή της στο ΝΑΤΟ.
Αντίθετα, το φερόμενο ρωσικό σχέδιο δεν θα εμπόδιζε την προσχώρησή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διαχωρίζοντας τη μελλοντική οικονομική και πολιτική ενσωμάτωση της χώρας στην Ευρώπη από τη συμμετοχή της σε στρατιωτικούς συνασπισμούς.
Στις απαιτήσεις περιλαμβάνεται επίσης η αποστρατιωτικοποίηση των λιμανιών της Οδησσού και του Μικολάιβ, τα οποία δεν θα μπορούσαν πλέον να χρησιμοποιούνται ως ναυτικές βάσεις.
Ξεχωριστές συμφωνίες θα αποσκοπούσαν στη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και στη Βαλτική, χωρίς να έχουν γίνει γνωστές περισσότερες λεπτομέρειες για τους προτεινόμενους μηχανισμούς εφαρμογής και επιτήρησης.
Η Μολδαβία και το σχέδιο ομοσπονδιοποίησης
Οι φερόμενες ρωσικές προτάσεις επεκτείνονται και στη Μολδαβία, της οποίας το πολιτειακό μέλλον εμφανίζεται να αποτελεί αντικείμενο των ευρύτερων διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με τη λευκορωσική εφημερίδα Nasha Niva, η Μόσχα επιδιώκει τη μετατροπή της χώρας σε ομοσπονδιακό κράτος, αποτελούμενο από την υπόλοιπη Μολδαβία, την αυτόνομη περιοχή της Γκαγκαουζίας και την αποσχισθείσα Υπερδνειστερία, η οποία υποστηρίζεται πολιτικά και στρατιωτικά από τη Ρωσία.
Το σχέδιο προβλέπει ότι, σε περίπτωση ένταξης της Μολδαβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Γκαγκαουζία και η Υπερδνειστερία θα αποκτούσαν το δικαίωμα διεξαγωγής δημοψηφισμάτων ανεξαρτησίας.
Μια τέτοια ρύθμιση θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά την εσωτερική πολιτική ισορροπία της χώρας και τη δυνατότητα της κεντρικής κυβέρνησης να εφαρμόζει ενιαία εξωτερική και ευρωπαϊκή πολιτική.
Η Υπερδνειστερία αποσχίστηκε ουσιαστικά από τη Μολδαβία στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έπειτα από ένοπλη σύγκρουση, και εξακολουθεί να φιλοξενεί ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζεται διεθνώς ως τμήμα της μολδαβικής επικράτειας.
Οι πληροφορίες για ομοσπονδιοποίηση και δυνατότητα απόσχισης δεν έχουν επιβεβαιωθεί ως επίσημα συμφωνημένοι όροι των συνομιλιών.
Τι φέρεται να προσφέρει η Μόσχα για τη Λευκορωσία
Ως αντάλλαγμα για τις εκτεταμένες παραχωρήσεις που εμφανίζεται να ζητά από την Ουκρανία και την Ευρώπη, η Ρωσία φέρεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε ορισμένες στρατιωτικές δεσμεύσεις αναφορικά με τη Λευκορωσία.
Σύμφωνα με το σχέδιο που παρουσιάζουν τα δημοσιεύματα, η Μόσχα θα μπορούσε να αποσύρει ρωσικά πυρηνικά όπλα που έχουν αναπτυχθεί σε λευκορωσικό έδαφος και να δεσμευτεί ότι δεν θα εγκαταστήσει εκεί ορισμένα πυραυλικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των Iskander και Oreshnik.
Παράλληλα, η Ρωσία εμφανίζεται πρόθυμη να εξετάσει την αποχώρηση των στρατευμάτων της από την Υπερδνειστερία, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας για την ασφάλεια στην Ανατολική Ευρώπη.
Οι προτάσεις αυτές, εφόσον επιβεβαιώνονταν, θα αφορούσαν σημαντικά ζητήματα στρατηγικής ισορροπίας, καθώς η ανάπτυξη ρωσικών πυρηνικών όπλων και πυραυλικών συστημάτων στη Λευκορωσία αποτελεί μία από τις βασικές πηγές ανησυχίας για τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές κατά πόσον οι αναφερόμενες παραχωρήσεις αποτελούν συγκεκριμένες δεσμεύσεις της ρωσικής κυβέρνησης ή επιλογές που εξετάζονται σε ανεπίσημες διαπραγματευτικές επαφές.
Πούτιν: Απορρίπτει ξένα στρατεύματα και «γκρίζες ζώνες» στην Ουκρανία
Οι αποκαλύψεις της Bild δημοσιοποιήθηκαν ενώ ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν επανέλαβε τις πάγιες θέσεις του Κρεμλίνου κατά τη συνάντησή του, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ στη Μόσχα.
Ο Πούτιν απέρριψε εκ νέου την παρουσία ξένων στρατιωτικών δυνάμεων στην Ουκρανία μετά την υπογραφή οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας.
Όπως προειδοποίησε, η ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος, ακόμη και στο πλαίσιο μεταπολεμικών εγγυήσεων ασφαλείας, θα θεωρηθεί απειλή για τη Ρωσία. Υποστήριξε μάλιστα ότι οι δυνάμεις αυτές θα αποτελούσαν «νόμιμους στρατιωτικούς στόχους» και ότι η παρουσία τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση επανέναρξη των εχθροπραξιών.
Ο Ρώσος πρόεδρος απέρριψε επίσης την προοπτική δημιουργίας αποστρατιωτικοποιημένων ή «γκρίζων» ζωνών μεταξύ των δύο πλευρών.
Κατά τον ίδιο, η μοναδική αποδεκτή γραμμή διαχωρισμού είναι εκείνη των «κρατικών συνόρων», διατύπωση που αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η Μόσχα θεωρεί τμήμα της ρωσικής επικράτειας τις ουκρανικές περιοχές τις οποίες ανακοίνωσε ότι προσάρτησε το 2022.
Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) εκτιμά ότι η συγκεκριμένη τοποθέτηση επαναβεβαιώνει την απαίτηση της Μόσχας για τον πλήρη έλεγχο των περιφερειών Ντονέτσκ, Λουγκάνσκ, Χερσώνας και Ζαπορίζια, συμπεριλαμβανομένων εκτάσεων που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο.
Η Ρωσία ανακοίνωσε μονομερώς την προσάρτηση των τεσσάρων περιφερειών τον Σεπτέμβριο του 2022, χωρίς να τις ελέγχει στο σύνολό τους, ενώ η διεθνής κοινότητα δεν αναγνωρίζει τις προσαρτήσεις.
Απορρίπτει τις εδαφικές ανταλλαγές και επεκτείνει τις διεκδικήσεις
Η διαπραγματευτική στάση της Μόσχας αποτυπώνεται και στις δηλώσεις του συμβούλου του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, ο οποίος συμμετέχει στις συνομιλίες για την Ουκρανία.
Ο Μεντίνσκι δήλωσε ότι η Ρωσία δεν αποδέχεται εδαφικές ανταλλαγές και προτίθεται να συνεχίσει την επέκταση της λεγόμενης «ζώνης ασφαλείας» στις ουκρανικές περιφέρειες Σούμι και Χάρκοβο.
Πρόκειται για περιοχές στη βόρεια και βορειοανατολική Ουκρανία, εκτός των τεσσάρων περιφερειών που η Μόσχα ισχυρίζεται ότι έχει προσαρτήσει.
Η ρωσική ηγεσία επικαλείται την ανάγκη προστασίας των παραμεθόριων περιοχών της για να δικαιολογήσει τη στρατιωτική παρουσία της εκεί, χωρίς όμως να έχει διευκρινίσει την τελική γεωγραφική έκταση της ζώνης που επιδιώκει να ελέγχει.
Οι θέσεις αυτές υποδεικνύουν ότι οι διαπραγματεύσεις δεν περιορίζονται στις υφιστάμενες γραμμές του μετώπου, αλλά αφορούν ευρύτερες εδαφικές διεκδικήσεις και τη μελλοντική στρατιωτική παρουσία στην Ουκρανία.
Το αβέβαιο καθεστώς των προτάσεων και ο ρόλος της Ευρώπης
Η Bild επισημαίνει ότι το σχέδιο που περιγράφει αποτελεί μόνο μία από τις προτάσεις που κυκλοφορούν σε άτυπους διαπραγματευτικούς κύκλους. Δεν έχει εξακριβωθεί ποιες από τις προβλέψεις του έχουν εγκριθεί προσωπικά από τον Βλαντίμιρ Πούτιν ή εάν έχουν παρουσιαστεί ως επίσημες και δεσμευτικές ρωσικές απαιτήσεις.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι πληροφορίες για τη Φινλανδία διαψεύστηκαν από το Κρεμλίνο, ενώ οι υπόλοιπες αναφορές δεν έχουν επιβεβαιωθεί στο σύνολό τους.
Οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι στις 10 και 11 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή αντιπροσωπειών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Ουκρανίας, έφεραν ξανά στο προσκήνιο το ενδεχόμενο διεύρυνσης της διαπραγματευτικής διαδικασίας ώστε να συμμετάσχουν και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ δήλωσε μετά τη συνάντηση στη Μόσχα ότι ο Πούτιν συμφώνησε να συμμετάσχουν Ευρωπαίοι εκπρόσωποι στον επόμενο γύρο των συνομιλιών. Ωστόσο, η μορφή και οι όροι αυτής της συμμετοχής δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.
Από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ύπατη εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν πρέπει να παρασυρθούν σε διαπραγματεύσεις για τη συνολική αναδιάρθρωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας πριν εξασφαλιστεί κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.
Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τη βασική διαφορά προτεραιοτήτων: η Μόσχα επιδιώκει να συνδέσει μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία με περιορισμούς στην παρουσία του ΝΑΤΟ και με την αναγνώριση των εδαφικών της διεκδικήσεων, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιμένουν ότι οποιαδήποτε διευθέτηση πρέπει να διασφαλίζει την κυριαρχία της Ουκρανίας και να μην υπονομεύει την ασφάλεια των κρατών-μελών της Συμμαχίας.
