Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του Brexit, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ επιδιώκει στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενόψει της συνόδου της Παρασκευής στις Βρυξέλλες.

Σε μια νέα περίοδο προσέγγισης εισέρχονται οι σχέσεις Βρετανίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς το Λονδίνο επιχειρεί να περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες του Brexit και να ενισχύσει τη συνεργασία του με τις Βρυξέλλες σε ζητήματα εμπορίου, άμυνας και ασφάλειας.

Η σύνοδος της 20ής Νοεμβρίου αναμένεται να σηματοδοτήσει την πρόθεση των δύο πλευρών να προχωρήσουν σε συμφωνίες για το εμπόριο τροφίμων και τη σύνδεση των αγορών άνθρακα, αν και σημαντικές διαφωνίες εξακολουθούν να εμποδίζουν την οριστικοποίηση ενός ευρύτερου πακέτου.

Σύμφωνα με το Reuters, η αλλαγή κλίματος συνδέεται με την πολιτική του πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία τον Ιούλιο και επανέφερε στον βρετανικό δημόσιο διάλογο το ενδεχόμενο μιας πολύ στενότερης σχέσης με την ΕΕ, ακόμη και μελλοντικής επανένταξης.

Η νέα στρατηγική Μπέρναμ και η σύνοδος των Βρυξελλών

Ο Βρετανός πρωθυπουργός αναμένεται να παρουσιάσει σήμερα, Δευτέρα (16/11), τη φιλοσοφία της νέας προσέγγισης, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία με την Ευρώπη μπορεί να αποφέρει αμοιβαία οφέλη.

«Δεν είμαστε αντίπαλοι. Δεν καταστρέφουμε πλέον γέφυρες. Είμαστε εποικοδομητικοί και θετικοί, δείχνοντας ότι μπορούμε να ενώσουμε τις δυνάμεις μας για να αντιμετωπίσουμε τις κοινές προκλήσεις», αναμένεται να δηλώσει.

Η αλλαγή στάσης βρίσκει θετική ανταπόκριση στις Βρυξέλλες, όπου οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι το σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον καθιστά αναγκαία τη στενότερη συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Διπλωμάτης της ΕΕ περιέγραψε στο Reuters τη σημαντική βελτίωση των σχέσεων μετά τις ιδιαίτερα συγκρουσιακές διαπραγματεύσεις αποχώρησης.

«Η Βρετανία είναι ο στενότερος σύμμαχός μας, αλλά είναι δύσκολοι. Τώρα βρισκόμαστε σε έναν πιο θετικό κύκλο και αυτό επιτρέπει να γίνουν ορισμένα πράγματα», ανέφερε.

Η προθυμία του Λονδίνου να ευθυγραμμιστεί εκ νέου με ευρωπαϊκούς κανόνες για τα τρόφιμα, προκειμένου να περιοριστούν οι συνοριακοί έλεγχοι, θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα της μεταβολής.

Τρόφιμα, νέοι και πανεπιστήμια: Τα εμπόδια στη συμφωνία

Παρά την προσέγγιση, οι συνομιλίες εξακολουθούν να προσκρούουν σε ουσιαστικές διαφωνίες.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η σύνδεση των αγορών εμπορίας εκπομπών άνθρακα, η διευκόλυνση των συναλλαγών στα αγροδιατροφικά προϊόντα και η δημιουργία ενός προγράμματος κινητικότητας των νέων μεταξύ Βρετανίας και κρατών-μελών της ΕΕ.

Οι δύο πλευρές διαφωνούν για την έκταση του προγράμματος, καθώς και για το ύψος των πανεπιστημιακών διδάκτρων που θα καταβάλλουν οι συμμετέχοντες.

Οι εκκρεμότητες αυτές εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να καθυστερήσουν την οριστικοποίηση του συνολικού πακέτου για περίπου έξι μήνες, ακόμη και αν στη σύνοδο επιτευχθεί πολιτική συμφωνία επί των βασικών κατευθύνσεων.

Πρόσθετο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσπάθεια του Λονδίνου να εξασφαλίσει τη συμμετοχή της βρετανικής αυτοκινητοβιομηχανίας στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Made in Europe», το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής έναντι φθηνότερων εισαγωγών, ιδίως από την Κίνα.

Το οικονομικό κόστος του Brexit και το δίλημμα της κυριαρχίας

Η Βρετανία αποχώρησε από την ΕΕ το 2020, ύστερα από 47 χρόνια συμμετοχής, επιδιώκοντας μεγαλύτερη αυτονομία στη χάραξη εμπορικής και ρυθμιστικής πολιτικής.

Έκτοτε έχει συνάψει εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Ινδία, ωστόσο οι εμπορικές σχέσεις με την ευρωπαϊκή αγορά εξακολουθούν να έχουν καθοριστική σημασία για τη βρετανική οικονομία.

Ενδεικτικό είναι ότι οι βρετανικές εξαγωγές τροφίμων και ποτών προς την ΕΕ μειώθηκαν σχεδόν κατά το ένα τρίτο το 2025 σε σύγκριση με το 2019, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters.

Η μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά συνοδεύεται, όμως, από έναν γνώριμο πολιτικό συμβιβασμό: όσο περισσότερο το Λονδίνο επιθυμεί να περιορίσει τα εμπορικά εμπόδια, τόσο μεγαλύτερη ενδέχεται να είναι η ανάγκη ευθυγράμμισης με κανόνες που αποφασίζονται στις Βρυξέλλες.

Οι υποστηρικτές του Brexit επιμένουν ότι η ρυθμιστική αυτονομία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, επιτρέποντας στη Βρετανία να προσαρμόζει ταχύτερα τη νομοθεσία της στις ανάγκες της οικονομίας.

Στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, για παράδειγμα, το Λονδίνο έχει επιλέξει μια ηπιότερη ρυθμιστική προσέγγιση, περισσότερο συγγενή με εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ η ΕΕ εφαρμόζει πλαίσιο βασισμένο στην κατηγοριοποίηση των κινδύνων.

Αντίστοιχες διαφοροποιήσεις έχουν προκύψει στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και στη γεωργία, όπου βρετανικές αρχές έχουν εγκρίνει φυτοπροστατευτικά προϊόντα που δεν είχαν λάβει αντίστοιχη έγκριση από τις Βρυξέλλες.

Οικονομικοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι συμφωνίες που βρίσκονται σήμερα υπό διαπραγμάτευση θα έχουν σχετικά περιορισμένο άμεσο οικονομικό αντίκτυπο. Η σημασία τους, ωστόσο, βρίσκεται στο προηγούμενο που δημιουργούν για ευρύτερη συνεργασία και για νέους συμβιβασμούς μεταξύ πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά και εθνικής κανονιστικής αυτονομίας.

Άμυνα, Ρωσία και το ενδεχόμενο επιστροφής στην ΕΕ

Η μεταβολή του γεωπολιτικού περιβάλλοντος αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που ευνοεί την επαναπροσέγγιση.

Η ρωσική επιθετικότητα και οι ευρύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια έχουν ενισχύσει την πεποίθηση ότι Βρετανία και ΕΕ πρέπει να συνεργάζονται στενότερα σε ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.

Σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τη σκέψη του Μπέρναμ, ο πρωθυπουργός θεωρεί ότι η συνεργασία μπορεί επίσης να συμβάλει στην αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης, περιορίζοντας τις αφίξεις αιτούντων άσυλο με μικρά σκάφη στις βρετανικές ακτές.

Ωστόσο, η πλήρης επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει μια πολύ πιο σύνθετη πολιτική επιλογή.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Βρετανών υποστηρίζει την επιστροφή στην ΕΕ, αν και η αποδοχή μειώνεται αισθητά όταν τίθενται υπόψη το οικονομικό κόστος της συμμετοχής και τα χρόνια διαπραγματεύσεων που θα απαιτούνταν.

Από την πλευρά τους, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι οποιαδήποτε επανένταξη θα πρέπει να σέβεται τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων.

Ο Άντον Σπίσακ, του ερευνητικού ινστιτούτου Centre for European Reform, εκτιμά ότι το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιες δεσμεύσεις θα αναλάβει ο Μπέρναμ στο πρόγραμμα των Εργατικών για τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, που αναμένονται έως το 2029.

«Οποιαδήποτε κυβέρνηση θέλει πραγματικά να αποκομίσει ουσιαστικά οικονομικά οφέλη από μια στενότερη σχέση με την ΕΕ πρέπει τελικά να εξετάσει την πλήρη ένταξη», υποστήριξε.

Ανάλογα ανοιχτός εμφανίστηκε και ο Μπερντ Λάνγκε, Γερμανός Σοσιαλδημοκράτης και πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

«Οικονομικά, νομίζω ότι όλοι έχουν αναγνωρίσει πως η απόφαση για το Brexit δεν ήταν η καλύτερη και ότι η διεθνής κατάσταση έχει αλλάξει εντελώς», δήλωσε.

«Είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι οι πόρτες είναι ανοιχτές για το Ηνωμένο Βασίλειο».