Συνάντηση για την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων συγκαλεί τη Δευτέρα στην Αθήνα ο Γιώργος Γεραπετρίτης, με ορίζοντα την ελληνική προεδρία του 2027.
Η συνάντηση της Ομάδας Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων, στις 23 Νοεμβρίου, εντάσσεται στη διπλωματική πρωτοβουλία της Ελλάδας για την επιτάχυνση της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Αθήνα επιδιώκει να διαμορφώσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ενταξιακής προόδου, με μετρήσιμα αποτελέσματα έως το δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν θα αναλάβει την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Η ελληνική στρατηγική αποβλέπει στη διατήρηση της διεύρυνσης ψηλά στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, ώστε η ενταξιακή προοπτική των έξι εταίρων της περιοχής να συνοδευτεί από συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, ενδιάμεσα ορόσημα και αξιολόγηση της προόδου.
Από τη Διακήρυξη των Δελφών σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα
Βασικό σημείο αναφοράς της ελληνικής πρωτοβουλίας αποτελεί η Διακήρυξη των Δελφών, η οποία υπογράφηκε στις 22 Απριλίου 2026 από την Ελλάδα και εκπροσώπους των έξι εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων. Το κείμενο επαναβεβαιώνει την ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής, διατηρώντας ως προϋποθέσεις την εκπλήρωση των ενταξιακών κριτηρίων, την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων και την αρχή της αιρεσιμότητας.
Στην κατεύθυνση αυτή, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει θέσει ως προτεραιότητα τη μετατροπή του υφιστάμενου οδικού χάρτη σε ένα λειτουργικό σχέδιο με σαφή χρονοδιαγράμματα, ενδιάμεσους στόχους και εκθέσεις προόδου. Κεντρικό εργαλείο αποτελεί η εξατομικευμένη τεχνική υποστήριξη προς κάθε χώρα, ανάλογα με το στάδιο της ενταξιακής της πορείας και τις θεσμικές εκκρεμότητες που αντιμετωπίζει.
Η ελληνική συνδρομή επικεντρώνεται στο κράτος δικαίου, στη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης, στην ψηφιακή διακυβέρνηση, καθώς και στους τομείς των μεταφορών και της ενέργειας. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και στην ευθυγράμμιση των υποψήφιων χωρών με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ.
Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει την περαιτέρω ενεργοποίηση της Ομάδας Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων, με στόχο τον καλύτερο συντονισμό των κρατών-μελών που υποστηρίζουν τη διεύρυνση και τη διατήρηση της πολιτικής κινητοποίησης μέχρι την ελληνική προεδρία.
Το στοίχημα του 2027 και οι δυσκολίες της διεύρυνσης
Η ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Ελλάδα τον Ιούλιο του 2027 αποτελεί το βασικό χρονικό ορόσημο της πρωτοβουλίας. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει εκφράσει τη φιλοδοξία να υπάρξουν ουσιαστικές εξελίξεις κατά τη διάρκειά της, αναφερόμενος ακόμη και στην προοπτική υποδοχής ενός ή περισσότερων εταίρων των Δυτικών Βαλκανίων στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η ελληνική διπλωματία συνεργάζεται με τους ευρωπαίους εταίρους της στο πλαίσιο της τριάδας των διαδοχικών προεδριών του Συμβουλίου της ΕΕ, επιδιώκοντας συνέχεια στον σχεδιασμό και στις αποφάσεις για τη διεύρυνση.
Ωστόσο, οι έξι εταίροι της περιοχής, Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κόσοβο, Μαυροβούνιο, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία, βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της ευρωπαϊκής τους πορείας, με διακριτές πολιτικές και θεσμικές προκλήσεις.
Η πρόοδος εξαρτάται από την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, τον σεβασμό του κράτους δικαίου, την εκπλήρωση των ευρωπαϊκών κριτηρίων και την ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας. Οι διμερείς διαφορές και οι περιφερειακές εντάσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τις ενταξιακές διαδικασίες, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα καθιέρωσης ενιαίου χρονοδιαγράμματος για όλες τις χώρες.
Η γεωοικονομική διάσταση της ελληνικής πρωτοβουλίας
Πέρα από το πολιτικό και θεσμικό σκέλος, η ελληνική στρατηγική περιλαμβάνει και την ενίσχυση της οικονομικής και ενεργειακής διασυνδεσιμότητας των Δυτικών Βαλκανίων με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αθήνα επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ρόλο της ως πύλης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, προωθώντας τη σύνδεση της περιοχής με τα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακών υποδομών. Στις προτεραιότητες που αποτυπώνονται στη Διακήρυξη των Δελφών περιλαμβάνονται η επέκταση των διευρωπαϊκών δικτύων, η ανάπτυξη των Πράσινων Διαδρόμων και η ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων σε σημαντικούς εμπορικούς και ενεργειακούς άξονες.
Η προσέγγιση αυτή συνδέει την ενταξιακή διαδικασία με συγκεκριμένες οικονομικές δυνατότητες, όπως η βελτίωση των μεταφορών, η διευκόλυνση του διασυνοριακού εμπορίου και η ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού.
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης της περιοχής αποτελεί συνέχεια της Ατζέντας της Θεσσαλονίκης του 2003, όταν η Ελλάδα συνέβαλε στην κατοχύρωση της ευρωπαϊκής προοπτικής των Δυτικών Βαλκανίων.
Περισσότερες από δύο δεκαετίες αργότερα, η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει την προεδρία του 2027 για να επιταχύνει μια διαδικασία με άμεσες συνέπειες για τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την οικονομική ανάπτυξη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς και για τη γεωπολιτική παρουσία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.