Για τη φιλαναγνωσία, τη σχέση βιβλίου και πολιτικής και τη νέα πρωτοβουλία Bookmarkers μιλά ο Γρηγόρης Δημητριάδης στο Books' Journal.
Τη φιλοδοξία να φέρει περισσότερους Έλληνες σε επαφή με τη λογοτεχνία και την ανάγνωση παρουσιάζει ο Γρηγόρης Δημητριάδης, πρώην γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, μέσα από την πρωτοβουλία Bookmarkers, την οποία εμπνεύστηκε και η οποία παρουσιάστηκε πρόσφατα στο βιβλιοπωλείο Bookloft.
Σε συνέντευξή του στη Νατάσσα Πασχάλη, στο Books' Journal, ο Δημητριάδης αναφέρεται στη σημασία της φιλαναγνωσίας, στην επίδραση των βιβλίων στη δημόσια ζωή και στις δυνατότητες δημιουργίας ενεργών κοινοτήτων αναγνωστών σε ολόκληρη τη χώρα. Παράλληλα, απαντά στο ερώτημα κατά πόσον η ενασχόλησή του με το βιβλίο συνδέεται με την προσπάθεια βελτίωσης της δημόσιας εικόνας του.
Οι Bookmarkers και η προσπάθεια διάδοσης της ανάγνωσης
Η πρωτοβουλία Bookmarkers συγκροτήθηκε ως κίνηση πολιτών με στόχο την ενίσχυση της σχέσης των Ελλήνων με το βιβλίο και τη δημιουργία περισσότερων ενεργών αναγνωστικών κοινοτήτων.
Ο Δημητριάδης, ο οποίος διετέλεσε γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού από το 2019 έως το 2022, υποστηρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη μια σημαντική βάση αναγνωστών, η οποία μπορεί να διευρυνθεί.
Επικαλείται την πρόσφατη επίσκεψή του στην Έκθεση Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως, όπου, όπως αναφέρει, διαπίστωσε υψηλή συμμετοχή νέων και ουσιαστικό ενδιαφέρον για τις εκδόσεις.
«Έκαναν εξειδικευμένες ερωτήσεις ακόμα και για το ποιος έκανε τη μετάφραση στο τάδε βιβλίο», σημειώνει, θεωρώντας την εξοικείωση του νεότερου κοινού με το βιβλίο ενθαρρυντική.
Αναφερόμενος στη συζήτηση για το αναγνωστικό έλλειμμα και τις αδυναμίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος, όπως αποτυπώνονται και στις αξιολογήσεις PISA, εκτιμά ότι υπάρχουν οι προϋποθέσεις για ουσιαστική ενίσχυση της φιλαναγνωσίας.
«Γιατί να μην είναι μόδα η διεύρυνση του κοινού του βιβλίου;», διερωτάται, προσθέτοντας ότι η σχέση με την ανάγνωση μπορεί να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα.
«Η φιλαναγνωσία είναι τρόπος ζωής», υπογραμμίζει.
Η ανάγνωση προσφέρει την απόλαυση της βραδύτητας
Περιγράφοντας την προσωπική του σχέση με τα βιβλία, ο πρώην κυβερνητικός αξιωματούχος επισημαίνει ότι διαβάζει καθημερινά, αντιμετωπίζοντας την ανάγνωση ως πηγή γνώσης, απόλαυσης και αναστοχασμού.
«Όταν διαβάζεις, συζητάτε πάντα ο συγγραφέας και εσύ», αναφέρει, χαρακτηρίζοντας αυτή την επικοινωνία μια διαδικασία με φιλοσοφικό υπόβαθρο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στη δυνατότητα του βιβλίου να επιβραδύνει τους ρυθμούς της καθημερινότητας.
«Το διάβασμα σου προσφέρει την απόλαυση της βραδύτητας», σημειώνει, εξηγώντας ότι τον βοηθά να ενεργοποιεί τη σκέψη του και να απομακρύνεται από την πίεση της καθημερινότητας.
Σε μια εποχή διαρκούς κατανάλωσης σύντομων ψηφιακών κειμένων, θεωρεί ότι η ολοκληρωμένη ανάγνωση προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία, καθώς ο αναγνώστης παρακολουθεί μια αφήγηση με αρχή, μέση και τέλος, η οποία εξακολουθεί να τον απασχολεί και μετά την ολοκλήρωσή της.
Το βιβλίο απέναντι στην πόλωση και στις θεωρίες συνωμοσίας
Ο Δημητριάδης συνδέει την ανάγνωση με την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και την αντιμετώπιση του δογματισμού.
«Μα, υπάρχει καλύτερος τρόπος να καταπολεμήσεις την πόλωση, τις βεβαιότητες, αλλά και τις θεωρίες συνωμοσίας από την ανάγνωση και τη μελέτη;», αναρωτιέται.
Κατά την άποψή του, το βιβλίο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ουσιαστικό διάλογο, ακόμη και μεταξύ ανθρώπων που διαφωνούν στις ερμηνείες και στις αξιολογήσεις τους.
«Το βιβλίο είναι η κατάλληλη θεραπεία κατά της πόλωσης, των δογμάτων και των βεβαιοτήτων», τονίζει.
Για να αναδείξει τη σύνθετη σχέση λογοτεχνίας και κοινωνίας, αναφέρεται στη Γερμανία του Μεσοπολέμου, όπου η ακμή της λογοτεχνίας συνυπήρξε με την άνοδο του ναζισμού και τις πυρπολήσεις βιβλίων.
Μνημονεύει συγγραφείς όπως ο Γκαίτε, ο Τόμας Μαν, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, ο Άλφρεντ Ντέμπλιν και ο Στέφαν Τσβάιχ, υπογραμμίζοντας ότι το έργο τους διατήρησε την πνευματική του σημασία παρά τις ιστορικές καταστροφές.
Ξεχωρίζει επίσης το μυθιστόρημα «Μόνος στο Βερολίνο» του Χανς Φάλλαντα, που αφηγείται την αντίσταση ενός ζευγαριού κατά της ναζιστικής προπαγάνδας μετά τον θάνατο του γιου του στο μέτωπο.
Αναφερόμενος στη μεταπολεμική περίοδο, επισημαίνει τη συμβολή των διανοουμένων στην αυτοκριτική της γερμανικής κοινωνίας, φέρνοντας ως παράδειγμα το «Τενεκεδένιο ταμπούρλο» του Γκύντερ Γκρας.
Στήριξη σε συγγραφείς και ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία
Στους βασικούς στόχους των Bookmarkers περιλαμβάνονται η διάδοση της φιλαναγνωσίας σε ολόκληρη την Ελλάδα, η στήριξη των συγγραφέων και των ανεξάρτητων βιβλιοπωλείων, καθώς και η προσφορά βιβλίων σε ανθρώπους και κοινότητες που τα έχουν ανάγκη.
Ο Δημητριάδης διευκρινίζει ότι η πρωτοβουλία δεν επιδιώκει να υποκαταστήσει τους εκδότες, τις βιβλιοθήκες, τα βιβλιοπωλεία ή τις ήδη υπάρχουσες λέσχες ανάγνωσης.
Αντιθέτως, θεωρεί ότι το υπάρχον οικοσύστημα μπορεί να ενισχυθεί με περισσότερες δράσεις, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία το έντυπο βιβλίο αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό της ψηφιακής τεχνολογίας.
Ως παράδειγμα για τη δυνατότητα καλλιέργειας της αγάπης για την ανάγνωση αναφέρει την προσωπική του εμπειρία με τον γιο του, τον οποίο, όπως λέει, ενθάρρυνε να διαβάζει και να αναζητά διαρκώς νέους τίτλους.
Όσον αφορά τα κριτήρια επιτυχίας των Bookmarkers, εμφανίζεται συγκρατημένος: ακόμη και η προσέλκυση ενός μικρού αριθμού νέων, συστηματικών αναγνωστών θα αποτελούσε, κατά τον ίδιο, σημαντικό αποτέλεσμα.
«Δεν πάμε να αλλάξουμε τον πλανήτη, ξέρουμε τα όριά μας. Αλλά η προσπάθεια αξίζει», αναφέρει.
Η πολιτική, η εξουσία και η σημασία του αναστοχασμού
Η συζήτηση επεκτείνεται και στη σχέση ανάγνωσης και πολιτικής, με τον Δημητριάδη να υποστηρίζει ότι η επαφή με τις ιδέες μπορεί να επηρεάσει θετικά τον τρόπο λήψης αποφάσεων.
«Η εξουσία γίνεται πιο δημοκρατική εάν ασκείται από ανθρώπους που σκέφτονται», σημειώνει, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη αναστοχασμού και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.
Κατά την εκτίμησή του, η συνεχής πίεση της καθημερινότητας συχνά εγκλωβίζει τους πολιτικούς στη διαχείριση του άμεσου και του πρόσκαιρου, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να εξετάζουν τη συνολική εικόνα.
«Αντί ο πολιτικός να έχει το κεφάλι πάνω από το νερό, θα πρέπει να στοχεύει στο μεσοπρόθεσμο και στο μακροπρόθεσμο», υποστηρίζει.
Ο ίδιος χαρακτηρίζει την προσήλωση στις βραχυπρόθεσμες λύσεις μία από τις βασικές αδυναμίες της εποχής.
Τι απαντά για τη δημόσια εικόνα του
Ερωτηθείς εάν η ενασχόλησή του με το βιβλίο αποτελεί προσπάθεια αποκατάστασης ή βελτίωσης της δημόσιας εικόνας του, ο πρώην γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού απορρίπτει αυτή την ερμηνεία.
«Διάβαζα πριν αποκτήσω δημόσια εικόνα και θα διαβάζω μέχρι το τέλος της ζωής μου», απαντά.
Υποστηρίζει ότι η φιλαναγνωσία αποτελεί διαχρονικό προσωπικό του ενδιαφέρον και ότι η δημιουργία των Bookmarkers αποσκοπεί αποκλειστικά στη διάδοση της αγάπης για τα βιβλία.
«Δεν υπάρχει κανένα θέμα καλλωπισμού ή μη καλλωπισμού», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι οι πολίτες μπορούν να διαχωρίζουν τις πολιτικές διαφωνίες από μια πρωτοβουλία πολιτιστικού χαρακτήρα.
Τα βιβλία που θα ξαναδιάβαζε
Στο τέλος της συνέντευξης, ο Δημητριάδης αναφέρεται σε έργα στα οποία θα επέστρεφε ως αναγνώστης.
Ανάμεσα στις επιλογές του περιλαμβάνονται τα «Εις εαυτόν» του Μάρκου Αυρηλίου, το «Βιβλίο της Ανησυχίας» του Φερνάντο Πεσόα, το ποιητικό έργο του Μίλτου Σαχτούρη και η τριλογία «Ακυβέρνητες Πολιτείες» του Στρατή Τσίρκα.
Ξεχωριστή θέση στις αναγνωστικές προτιμήσεις του κατέχει ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, δηλώνοντας ότι θα ξαναδιάβαζε «όλα, μα όλα» τα βιβλία του.
Η συνέντευξη αποτυπώνει το σκεπτικό πίσω από τη δημιουργία των Bookmarkers, μιας πρωτοβουλίας που επιδιώκει να διευρύνει το αναγνωστικό κοινό και να ενισχύσει την παρουσία του βιβλίου στην καθημερινή ζωή.