Σε νέα ποινή φυλάκισης και κατάσχεση της περιουσίας του καταδικάστηκε στο Ιράν ο βραβευμένος με Χρυσό Φοίνικα σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί.
Το Επαναστατικό Δικαστήριο της Τεχεράνης επέβαλε στον Ιρανό σκηνοθέτη Τζαφάρ Παναχί ποινή φυλάκισης πέντε ετών και ενός μήνα, διατάσσοντας παράλληλα την κατάσχεση του συνόλου της κινητής και ακίνητης περιουσίας του. Η απόφαση εκδόθηκε ερήμην του δημιουργού, χωρίς να έχουν διευκρινιστεί δημοσίως οι κατηγορίες που οδήγησαν στη νέα καταδίκη του.
Σύμφωνα με το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Nournews, το δικαστήριο επέβαλε επίσης διετή απαγόρευση εξόδου από τη χώρα και ισόχρονη απαγόρευση δραστηριότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο δικηγόρος του, Μοσταφά Νιλί, δήλωσε σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης ότι πληροφορήθηκε την ύπαρξη της απόφασης όταν διαπίστωσε πως είχαν δεσμευτεί οι τραπεζικοί λογαριασμοί του πελάτη του. Όπως εξήγησε, η σχετική έρευνα στην αρμόδια εισαγγελική υπηρεσία αποκάλυψε ότι η καταδικαστική απόφαση είχε εκδοθεί χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του σκηνοθέτη για τη δικαστική διαδικασία.
Ο Παναχί, του οποίου η ταινία «Ήταν απλώς ένα ατύχημα» απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών το 2025, έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπος με τις ιρανικές αρχές εξαιτίας της κινηματογραφικής του δραστηριότητας και των δημόσιων τοποθετήσεών του.
Η νέα δικαστική απόφαση προστίθεται σε προηγούμενη καταδίκη του, το 2025, σε φυλάκιση ενός έτους για «προπαγανδιστική δραστηριότητα κατά του συστήματος». Παρά την ποινή εκείνη, ο σκηνοθέτης επέστρεψε στο Ιράν τον Μάρτιο του 2026.
Οι συλλήψεις και η εικοσαετής απαγόρευση κινηματογραφικής δραστηριότητας
Ο Τζαφάρ Παναχί συγκαταλέγεται στους πλέον αναγνωρισμένους εκπροσώπους του σύγχρονου ιρανικού κινηματογράφου, έχοντας διακριθεί διεθνώς ως σκηνοθέτης, σεναριογράφος, παραγωγός και μοντέρ. Η επαγγελματική του πορεία έχει σημαδευτεί από συλλήψεις, δικαστικές διώξεις και περιορισμούς που επηρέασαν επί μακρόν τη δυνατότητά του να δημιουργεί.
Υποστηρικτής της ιρανικής αντιπολίτευσης και επικριτής του πρώην προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, συνελήφθη το 2010, εν μέσω αναφορών ότι πραγματοποιούσε μυστικά γυρίσματα ταινίας για τις κινητοποιήσεις του Πράσινου Κινήματος του 2009 και την καταστολή τους.
Παρέμεινε υπό κράτηση περίπου τρεις μήνες, προτού αφεθεί ελεύθερος έπειτα από διεθνείς αντιδράσεις και απεργία πείνας. Ακολούθησε καταδίκη σε έξι χρόνια φυλάκισης για «προπαγάνδα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας», καθώς και η επιβολή εικοσαετούς απαγόρευσης κινηματογραφικής δραστηριότητας.
Οι περιορισμοί επεκτείνονταν στα ταξίδια στο εξωτερικό και στις δημόσιες δηλώσεις προς τα μέσα ενημέρωσης. Για μεγάλο διάστημα, η στερητική της ελευθερίας ποινή δεν εκτελέστηκε, με τον Παναχί να παραμένει εκτός φυλακής, αλλά υπό τη διαρκή απειλή σύλληψης.
Κατά τη συνάντησή του με αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2013, ο σκηνοθέτης κατήγγειλε ότι το δικαστήριο είχε αγνοήσει τόσο τη δική του κατάθεση όσο και τα επιχειρήματα του συνηγόρου του, υποστηρίζοντας ότι η ετυμηγορία είχε ουσιαστικά προαποφασιστεί.
Στην ίδια συνάντηση προειδοποίησε ότι η διεθνής προσοχή στις διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα κινδύνευε να παραμερίσει τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εξέφρασε επίσης την ανησυχία ότι μια ενδεχόμενη άρση των διεθνών κυρώσεων θα μπορούσε να συνοδευτεί από εντατικοποίηση της εσωτερικής καταστολής.
Κατά την εκτίμησή του, η τότε ιρανική ηγεσία επέδειχνε μεγαλύτερη ευελιξία στην εξωτερική πολιτική, ενώ στο εσωτερικό της χώρας εξακολουθούσαν οι πιέσεις σε βάρος δημοσιογράφων, κρατουμένων και ανθρώπων του πολιτισμού.
Οι ταινίες που γύρισε αψηφώντας τη λογοκρισία
Παρά τους περιορισμούς, ο Παναχί συνέχισε να δημιουργεί κινηματογραφικά έργα, συχνά υπό συνθήκες μυστικότητας, μετατρέποντας την προσωπική του εμπειρία από τη λογοκρισία και τον εγκλεισμό σε βασικό στοιχείο της καλλιτεχνικής του έκφρασης.
Το 2011 παρουσίασε το «This Is Not a Film» («Αυτό δεν είναι ταινία»), ένα ιδιαίτερο κινηματογραφικό έργο που τον δείχνει στο σπίτι του στην Τεχεράνη, καθισμένο στο τραπέζι της κουζίνας, να συνομιλεί με τον δικηγόρο του ενώ αναμένει την πιθανή φυλάκισή του.
Ακολούθησε το «Closed Curtain» («Κλειστή κουρτίνα»), με επίκεντρο έναν σεναριογράφο που ζει απομονωμένος μαζί με τον σκύλο του σε παραθαλάσσια κατοικία, κρατώντας ερμητικά κλειστές τις κουρτίνες. Η ταινία εξερευνά την απομόνωση, τον φόβο και τους περιορισμούς που επιβάλλονται στην προσωπική ελευθερία.
Το 2015 ο Παναχί πρωταγωνίστησε στο πολυβραβευμένο «Taxi», υποδυόμενος έναν οδηγό ταξί που διασχίζει τους δρόμους της Τεχεράνης και συνομιλεί με τους επιβάτες του. Ανάμεσά τους εμφανίζεται η Νασρίν Σοτουντέ, διεθνώς αναγνωρισμένη δικηγόρος και υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι ταινίες του χαρακτηρίζονται από ρεαλιστική απεικόνιση της καθημερινότητας, ανθρωποκεντρική προσέγγιση και ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στην κοινωνική αδικία. Μέσα από φαινομενικά συνηθισμένες ανθρώπινες ιστορίες, ο σκηνοθέτης αναδεικνύει τους περιορισμούς της ελευθερίας και τις αντιφάσεις της ιρανικής κοινωνίας.
Η υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης
Ο Παναχί έχει επανειλημμένα διευκρινίσει ότι δεν αντιμετωπίζει τον εαυτό του ως πολιτικό πρόσωπο, αλλά ως καλλιτέχνη που επιδιώκει να καταγράφει και να αναδεικνύει την αδικία.
Σε συνέντευξή του το 2014, περιέγραψε την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ως μετάβαση από μια μικρή φυλακή σε μια μεγαλύτερη, εξηγώντας ότι η τυπική ελευθερία του δεν αναιρούσε τους περιορισμούς που του στερούσαν τη δυνατότητα να ασκήσει το επάγγελμά του.
Έχει καταγγείλει συστηματικά τη λογοκρισία στο Ιράν, ενώ άσκησε κριτική και στον πρώην πρόεδρο Χασάν Ρουχανί, κατηγορώντας τον ότι δεν υλοποίησε τις προεκλογικές δεσμεύσεις του για τη διεύρυνση της ελευθερίας της έκφρασης.
Παράλληλα, έχει συμμετάσχει σε πρωτοβουλίες κατά της θανατικής ποινής, υποστηρίζοντας την εκστρατεία «Step by Step» («Βήμα προς βήμα»), η οποία αποσκοπεί στην κατάργησή της.
Η νέα καταδίκη του, περισσότερο από μία δεκαετία μετά τις πρώτες σοβαρές δικαστικές περιπέτειές του, επαναφέρει στο προσκήνιο την πολύχρονη αντιπαράθεσή του με τις ιρανικές αρχές, παρά τη διεθνή αναγνώριση που εξακολουθεί να απολαμβάνει το κινηματογραφικό του έργο.
Le réalisateur iranien Jafar Panahi, Palme d'Or à Cannes, a été condamné par contumace à 5 ans de prison par un tribunal révolutionnaire à #Téhéran. ➡️ Que sait-on de ce jugement ? Les précisions avec notre correspondant Siavosh Ghazi https://t.co/zpZij2rEod
— FRANCE 24 Français (@France24_fr) October 28, 2026
