Στις 8:36 το πρωί της Τετάρτης, ένας ελεγκτής κυκλοφορίας στο κέντρο της Ατότσα, στη Μαδρίτη, έδωσε σε AVE της Renfe μια απλή εντολή: να συνεχίσει με κανονική ταχύτητα.
Δεκαεπτά λεπτά και περίπου 25 χιλιόμετρα αργότερα, κοντά στην Ούρδα του Τολέδο, το τρένο έπεσε στο πίσω μέρος ενός ακινητοποιημένου συρμού της Iryo. Σύμφωνα με τα δεδομένα της Renfe που ανέλυσε η «El País», το AVE κινούνταν με ταχύτητα που ξεπερνούσε τα 200 χιλιόμετρα την ώρα. Ο απολογισμός: 69 νεκροί, μέχρι χθες το μεσημέρι, και πάνω από 100 τραυματίες, από τους 544 επιβάτες.
Είναι το δεύτερο πολύνεκρο δυστύχημα με τρένο υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία μέσα στο 2026. Τον Ιανουάριο, στην Αδαμούθ της Ανδαλουσίας, στην ίδια γραμμή Μαδρίτης-Ανδαλουσίας, βαγόνια ενός Iryo εκτροχιάστηκαν και έπεσαν πάνω σε αντίθετα κινούμενο Alvia της Renfe, οδηγώντας στον θάνατο 46 ανθρώπους. Τότε οι ερευνητές εντόπισαν σπασμένο σύνδεσμο στις ράγες, ενώ αποκαλύφθηκε ότι μηχανοδηγοί είχαν προειδοποιήσει για φθορές στη γραμμή πριν από τη σύγκρουση.
Θα ήταν αδύνατον οι εικόνες της τραγωδίας στην Ισπανία να μην παραπέμπουν στη δική μας εθνική τραγωδία, αυτή των Τεμπών. Διαφορετικές οι αιτίες, όμως και στις δύο ο ρόλος των ανθρώπινων λαθών όχι μόνο ήταν καταλυτικός, αλλά στη δική μας περίπτωση υποτιμήθηκε σφοδρότατα προς όφελος πολιτικών σκοπιμοτήτων. Στην Ισπανία σημειώθηκαν επεισόδια μεταξύ αστυνομίας και διαδηλωτών που ζητούσαν παραιτήσεις, ενώ όλα τα Μέσα της χώρας αναλύουν με κάθε λεπτομέρεια τα ανθρώπινα λάθη που κατά τα φαινόμενα ευθύνονται για την τραγωδία.
Μια βλάβη, τρία λάθη
Ολα ξεκίνησαν από μια τεχνική βλάβη. Γύρω στις 8:30, μια δυσλειτουργία στον υπολογιστή έθεσε εκτός λειτουργίας το LZB, το σύστημα σηματοδότησης που ακινητοποιεί αυτόματα έναν συρμό όταν η γραμμή μπροστά του είναι κατειλημμένη. Εξι τρένα σταμάτησαν σε ένα τμήμα 63 χιλιομέτρων και η επιτήρηση πέρασε στα χέρια ανθρώπων. Από εκείνη τη στιγμή, όσα ακολούθησαν δεν ήταν βλάβες. Ηταν ανθρώπινες αποφάσεις.
Το πρώτο λάθος ήταν η ίδια η εντολή των 8:36. Σύμφωνα με τo ραδιοφωνικό δίκτυο Cadena SER, το πρωτόκολλο επιβάλλει σε τέτοιες περιπτώσεις κίνηση με ανώτατο όριο τα 40 χιλιόμετρα την ώρα και δυνατότητα άμεσης ακινητοποίησης. Το Κέντρο Ελέγχου επέτρεψε κανονική ταχύτητα χωρίς να έχει βεβαιωθεί ότι το Iryo που προπορευόταν είχε απομακρυνθεί. Το ίδιο πρωί, όπως αποκάλυψε ο υπουργός Μεταφορών, Οσκαρ Πουέντε, παρόμοια λανθασμένη οδηγία δόθηκε και σε άλλο τρένο. Εκεί, όμως, ήταν ο μηχανοδηγός που διόρθωσε τον ελεγκτή.
Το δεύτερο λάθος αφορά τη σειρά. Το Iryo πήρε άδεια να συνεχίσει στις 8:41, πέντε λεπτά μετά το AVE, αν και βρισκόταν μπροστά του. Την ίδια ώρα, η μηχανοδηγός του ενημέρωνε ότι το τρένο ήταν σταματημένο στον σηματοδότη εισόδου της Ούρδα.
Το τρίτο, και πιο σοβαρό, είναι η ανθρώπινη αδράνεια. Στις 8:48 η μηχανοδηγός του Iryo ειδοποίησε ξανά το Κέντρο ότι δεν μπορούσε να επανεκκινήσει το LZB και ότι το τρένο έμενε ακίνητο. Στα ηχητικά που δημοσιοποιήθηκαν ακούγονται υπάλληλοι του Κέντρου να συζητούν μεταξύ τους το πρόβλημα του συρμού. Κανείς δεν διασταύρωσε τα δεδομένα, κανείς δεν διέταξε το AVE να σταματήσει ή να κόψει ταχύτητα και να πέσει κάτω από τα 200 χιλιόμετρα την ώρα. Κατά την «El Mundo», η μηχανοδηγός αντιλήφθηκε το άλλο τρένο μόλις τη στιγμή της πρόσκρουσης, αφού κανείς δεν την είχε προειδοποιήσει. Η σύγκρουση έγινε στις 8:53.
Ο Πουέντε χαρακτήρισε την απόφαση «ανεξήγητη» και προφανώς λανθασμένη, σημειώνοντας ότι το Κέντρο είχε άφθονο χρόνο να εντοπίσει το σφάλμα και να το διορθώσει. Με απλά λόγια, ένα σύστημα ασφαλείας έπεσε και οι άνθρωποι που όφειλαν να καλύψουν το κενό δεν ανταποκρίθηκαν στα καθήκοντά τους.
Οριστικό πόρισμα δεν υπάρχει ακόμη, και εκπρόσωποι των εργαζομένων ζητούν η έρευνα να εξετάσει συνολικά τους μηχανισμούς ασφαλείας ώστε να μη φορτωθεί η ευθύνη σε υπαλλήλους. Η διαφορά με το προηγούμενο δυστύχημα στην Αδαμούθ, πάντως, είναι καθαρή: τον Ιανουάριο, ο πρόεδρος της Renfe δήλωνε ότι το ανθρώπινο λάθος είχε ουσιαστικά αποκλειστεί, ενώ τώρα το ανθρώπινο λάθος είναι η βασική αιτία της τραγωδίας.
Οι πολιτικές επιπτώσεις
Λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές στις οποίες ο Πέδρο Σάντσεθ δίνει δύσκολη μάχη, το δεύτερο δυστύχημα διαβάζεται ως κυβερνητική αποτυχία. Ο ίδιος, κηρύσσοντας τριήμερο εθνικό πένθος, παραδέχθηκε ότι είναι απαράδεκτο για τη χώρα να ζήσει δύο τέτοιες τραγωδίες σε έναν χρόνο, υποσχέθηκε μέγιστη αυστηρότητα και επέμεινε ότι τα αίτια των δύο δυστυχημάτων φαίνονται εντελώς διαφορετικά. Ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, ζήτησε πλήρη και ανεξάρτητο έλεγχο σε ολόκληρο το δίκτυο, λέγοντας ότι οι Ισπανοί δικαιούνται να ξέρουν τι συμβαίνει με τις υποδομές τους.
Στον δρόμο, η οργή πήρε άλλη μορφή. Το βράδυ της Τετάρτης, πάνω από χίλιοι άνθρωποι συγκεντρώθηκαν έξω από το υπουργείο Μεταφορών έπειτα από κάλεσμα ακροδεξιών οργανώσεων, ανάμεσά τους η Falange και η Revuelta που πρόσκεινται στο Vox, ζητώντας την παραίτηση του Πουέντε. Ακολούθησαν δύο ώρες επεισοδίων με φωτοβολίδες, κροτίδες και μπουκάλια, με την αστυνομία να απαντά με γκλομπ και σπρέι πιπεριού. Τα συνθήματα στόχευαν την κυβέρνηση Σάντσεθ. Για τον ελεγκτή της Ατότσα, που φέρεται να έκανε μοιραία και ολέθρια λάθη, δεν ακούστηκε κάτι…
