Ο Γκάντι Άιζενκοτ διαθέτει τη στήριξη 67 βουλευτών, αλλά οι διαφωνίες της αντιπολίτευσης περιπλέκουν τον σχηματισμό κυβέρνησης στο Ισραήλ.
Σε μια εξαιρετικά περίπλοκη πολιτική εξίσωση έχει μετατραπεί ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης στο Ισραήλ, μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, στις οποίες ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που του επέτρεψε να κυβερνά τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Ο βασικός αντίπαλός του, Γκάντι Άιζενκοτ, εξασφάλισε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτσογκ, καθώς συγκέντρωσε την υποστήριξη 67 από τους 120 βουλευτές της Κνεσέτ. Ωστόσο, η πλειοψηφία αυτή αποδεικνύεται περισσότερο περίπλοκη απ' όσο υποδηλώνει η αριθμητική της.
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το CNN, οι 67 έδρες κατανέμονται σε έξι κόμματα με σημαντικές ιδεολογικές διαφορές, από τη Δεξιά έως την Αριστερά και τα αραβικά κόμματα. Οι μεταξύ τους διαφωνίες καθιστούν αβέβαιη τη δυνατότητα συγκρότησης ενός βιώσιμου κυβερνητικού συνασπισμού.
Ο Νετανιάχου, παρά την εκλογική του υποχώρηση, διατηρεί ένα σημαντικό πολιτικό πλεονέκτημα: την πολυετή εμπειρία του στη διαχείριση των συμμαχιών και των αντιθέσεων στο εσωτερικό του κυβερνητικού του στρατοπέδου. Ο Άιζενκοτ, αντίθετα, προέρχεται από τη στρατιωτική ηγεσία και διαθέτει περιορισμένη εμπειρία στις απαιτητικές κοινοβουλευτικές διαπραγματεύσεις.
Η αριθμητική της Κνεσέτ και ο ρόλος των αραβικών κομμάτων
Για τον σχηματισμό κυβέρνησης πλειοψηφίας στο Ισραήλ απαιτούνται 61 από τις 120 έδρες της Κνεσέτ. Στις εκλογές του 2022, ο Νετανιάχου είχε εξασφαλίσει αρχικά 64 έδρες, ενώ στη συνέχεια η κυβερνητική του πλειοψηφία αυξήθηκε στις 68, με την προσχώρηση ακόμη ενός κόμματος.
Η κυβέρνησή του ολοκλήρωσε την τετραετή θητεία της, γεγονός που είχε να συμβεί στο Ισραήλ από το 1988. Η νέα εκλογική αναμέτρηση, ωστόσο, ανέτρεψε τις ισορροπίες.
Το παραδοσιακό δεξιό και υπερορθόδοξο μπλοκ του Νετανιάχου περιορίστηκε στις 53 έδρες. Κατά τις μετεκλογικές διαβουλεύσεις με τον πρόεδρο Χέρτσογκ, ο απερχόμενος πρωθυπουργός συγκέντρωσε μόλις 46 συστάσεις, καθώς το υπερορθόδοξο κόμμα Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά (UTJ), που διαθέτει επτά έδρες, αρνήθηκε να τον υποστηρίξει.
Από την άλλη πλευρά, οι τέσσερις εβραϊκοί πολιτικοί σχηματισμοί που αντιτίθενται στον Νετανιάχου διαθέτουν συνολικά 48 έδρες. Για να φθάσει ο Άιζενκοτ στις 67, χρειάζεται τη στήριξη των 19 βουλευτών των δύο αραβικών κομμάτων, της Κοινής Λίστας και του Ραάμ.
Εδώ εντοπίζεται το μεγαλύτερο πολιτικό εμπόδιο, καθώς ορισμένοι από τους υποψήφιους κυβερνητικούς εταίρους του Άιζενκοτ αρνούνται να εξαρτήσουν την παραμονή τους στην εξουσία από τα αραβικά κόμματα.
Το σχέδιο Άιζενκοτ για κυβέρνηση μειοψηφίας
Ο Γκάντι Άιζενκοτ επιδιώκει να σχηματίσει μια «κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης», η οποία θα αποτελείται από τέσσερα κόμματα και θα διαθέτει 48 κοινοβουλευτικές έδρες.
Στον προτεινόμενο συνασπισμό συμμετέχουν το κεντρώο Yashar του Άιζενκοτ, το Together των πρώην πρωθυπουργών Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, το Yisrael Beiteinu του Άβιγκντορ Λίμπερμαν και οι αριστεροί Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν.
Η πρόταση προβλέπει ότι τα αραβικά κόμματα δεν θα συμμετάσχουν στην κυβέρνηση, αλλά θα της παρέχουν εξωτερική κοινοβουλευτική στήριξη, εξασφαλίζοντας τις αναγκαίες ψήφους για την παραμονή της στην εξουσία, με αντάλλαγμα πολιτικές παραχωρήσεις.
Το ισραηλινό κοινοβουλευτικό σύστημα επιτρέπει την ανάδειξη κυβέρνησης μειοψηφίας, εφόσον αυτή εξασφαλίσει την απαιτούμενη πλειοψηφία κατά την ψηφοφορία εμπιστοσύνης, ακόμη και με αποχές.
Αντίθετα, η ανατροπή της προϋποθέτει την ύπαρξη τουλάχιστον 61 βουλευτών που θα συμφωνήσουν σε εναλλακτική κυβέρνηση, γεγονός που μπορεί να προσφέρει σε έναν συνασπισμό μειοψηφίας μεγαλύτερα περιθώρια επιβίωσης.
Αντίστοιχα κυβερνητικά σχήματα έχουν υπάρξει στο Ισραήλ, όχι όμως αμέσως μετά από εκλογές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δεύτερη κυβέρνηση του Γιτζάκ Ράμπιν, η οποία συνέχισε να κυβερνά με εξωτερική στήριξη αραβικών κομμάτων μετά την αποχώρηση του υπερορθόδοξου Σας το 1993.
Πρόσθετη δυνατότητα για τον Άιζενκοτ θα αποτελούσε η ανοχή ή η υποστήριξη του UTJ, το οποίο αποστασιοποιήθηκε από τον Νετανιάχου. Μια τέτοια συμφωνία, ωστόσο, θα απαιτούσε παραχωρήσεις σε ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας για την υπερορθόδοξη κοινότητα.
Ο Λίμπερμαν και η σύγκρουση για τη στρατιωτική θητεία
Το σημαντικότερο εμπόδιο στο σχέδιο του Άιζενκοτ προέρχεται από το εσωτερικό της ίδιας της αντιπολίτευσης και συγκεκριμένα από τον Άβιγκντορ Λίμπερμαν.
Ο πρώην υπουργός Άμυνας, Εξωτερικών και Οικονομικών απορρίπτει το ενδεχόμενο κυβέρνησης που θα εξαρτάται από τις ψήφους των αραβικών κομμάτων, υποστηρίζοντας ότι ένα τέτοιο σχήμα θα είναι ευάλωτο και ενδέχεται να οδηγήσει στην πολιτική επάνοδο του Νετανιάχου.
Αντιπροτείνει έναν κυβερνητικό συνασπισμό 61 εδρών, με τη συμμετοχή υπερορθόδοξων κομμάτων, αλλά χωρίς τα αραβικά. Εκτιμά, μάλιστα, ότι εφόσον συγκροτηθεί μια τέτοια κυβέρνηση, ενδέχεται να προσελκύσει και βουλευτές από το Λικούντ.
Η αλλαγή στάσης του Λίμπερμαν είναι αξιοσημείωτη, καθώς εγκατέλειψε το παλαιότερο βέτο του στη συνεργασία με τα υπερορθόδοξα κόμματα. Η προτεινόμενη συμμαχία, ωστόσο, συναντά ένα ιδιαίτερα δύσκολο πρόβλημα: τη στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων.
Τα θρησκευτικά κόμματα επιδιώκουν τη διατήρηση των εξαιρέσεων από την υποχρεωτική στράτευση, ενώ ο Άιζενκοτ, ο Λίμπερμαν και άλλοι πολιτικοί της αντιπολίτευσης έχουν δεσμευθεί για την εφαρμογή της καθολικής στρατιωτικής υπηρεσίας.
Η αντίθεση αυτή αγγίζει μία από τις βαθύτερες κοινωνικές και πολιτικές διαιρέσεις του Ισραήλ και δυσχεραίνει οποιαδήποτε συμφωνία.
Επιπλέον, το υπερορθόδοξο Σας παραμένει πιστό στον Νετανιάχου, σε αντίθεση με το UTJ, το οποίο εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένο να εξετάσει διαφορετικές επιλογές.
Παρά τις διαφωνίες τους, Άιζενκοτ και Λίμπερμαν συντονίζονται για τα επόμενα κοινοβουλευτικά τους βήματα. Η αντιπολίτευση σχεδιάζει να αξιοποιήσει την αριθμητική υπεροχή της για την αντικατάσταση του προέδρου της Κνεσέτ και την ανάληψη του ελέγχου της κοινοβουλευτικής ατζέντας, ακόμη και πριν από τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.
Το σενάριο εθνικής ενότητας και οι όροι Νετανιάχου
Μπροστά στον κίνδυνο απώλειας της εξουσίας, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επαναφέρει την πρόταση για σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας, ασκώντας παράλληλα έντονη κριτική σε οποιαδήποτε συνεργασία των εβραϊκών κομμάτων με τα αραβικά.
Ο απερχόμενος πρωθυπουργός έχει δημοσιοποιήσει δύο σχετικά βίντεο, προτείνοντας τη συγκρότηση ευρείας κυβέρνησης. Θέτει, ωστόσο, δύο βασικούς όρους: να παραμείνει ο ίδιος πρωθυπουργός και να συμμετάσχει στο νέο σχήμα ολόκληρο το δεξιό και υπερορθόδοξο μπλοκ του.
Μια τέτοια συνεργασία θα μπορούσε να εξασφαλίσει ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αλλά προσκρούει στην κατηγορηματική άρνηση των βασικών ηγετών της αντιπολίτευσης να συγκυβερνήσουν υπό τον Νετανιάχου.
Η ισραηλινή πολιτική ιστορία διαθέτει προηγούμενα κυβερνήσεων εθνικής ενότητας. Μετά τις εκλογές του 1984, οι Σιμόν Πέρες και Γιτζάκ Σαμίρ συμφώνησαν ακόμη και στην εναλλαγή τους στην πρωθυπουργία, ενώ συνεργάστηκαν εκ νέου μετά τις εκλογές του 1988.
Αντίστοιχη συμφωνία είχε συναφθεί το 2020 μεταξύ Νετανιάχου και Μπένι Γκαντς, στη διάρκεια της πανδημίας. Η προβλεπόμενη εναλλαγή στην πρωθυπουργία, ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε, καθώς η κυβέρνηση κατέρρευσε πριν από την ολοκλήρωση της συμφωνίας.
Μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, ο Γκαντς και ο Άιζενκοτ είχαν επίσης συμμετάσχει στο πολεμικό κυβερνητικό σχήμα του Νετανιάχου, από το οποίο αποχώρησαν οκτώ μήνες αργότερα, επικαλούμενοι διαφωνίες για τη διαχείριση του πολέμου στη Γάζα.
Σήμερα, ο Άιζενκοτ απορρίπτει τις εκκλήσεις του Νετανιάχου, υποστηρίζοντας ότι, εάν επιθυμεί πραγματικά συνεργασία, θα πρέπει να εγκαταλείψει τους ακραίους κυβερνητικούς του εταίρους και να αποδεχθεί κυβέρνηση υπό διαφορετική ηγεσία.
Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν πιθανό ο Νετανιάχου να εξετάσει την απομάκρυνση του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τον υπουργό Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς ή τους υπερορθόδοξους συμμάχους του. Μέχρι στιγμής, δεν έχει δώσει ενδείξεις ότι προτίθεται να προβεί σε τέτοιες παραχωρήσεις.
Η προθεσμία των 28 ημερών και το ενδεχόμενο νέων εκλογών
Ο Άιζενκοτ έλαβε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης την Κυριακή 8 Νοεμβρίου και διαθέτει αρχικά 28 ημέρες για να διαπραγματευθεί τις προγραμματικές συμφωνίες, την κατανομή των υπουργείων και τις κοινοβουλευτικές δεσμεύσεις των πιθανών εταίρων του.
Μπορεί επίσης να ζητήσει παράταση έως 14 ημερών από τον πρόεδρο Χέρτσογκ.
Εφόσον αποτύχει, η εντολή μπορεί να ανατεθεί σε άλλον υποψήφιο για επιπλέον 28 ημέρες. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Νετανιάχου θα μπορούσε να επιχειρήσει να προσελκύσει κόμματα ή μεμονωμένους βουλευτές της αντιπολίτευσης.
Ωστόσο, οι Άιζενκοτ, Μπένετ, Λίμπερμαν και Γκολάν έχουν αποκλείσει τη συμμετοχή τους σε κυβέρνηση υπό τον Νετανιάχου. Με το αρχικό εκλογικό μπλοκ του να διαθέτει 53 έδρες, θα χρειαζόταν τουλάχιστον οκτώ επιπλέον βουλευτές για την εξασφάλιση πλειοψηφίας.
Εάν αποτύχουν και οι επόμενες διαβουλεύσεις, η διαδικασία επιστρέφει στην Κνεσέτ, η οποία διαθέτει ακόμη 14 ημέρες για να προτείνει υποψήφιο που θα μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Σε περίπτωση νέου αδιεξόδου, η χώρα θα οδηγηθεί σε επαναληπτικές εκλογές.
Μέχρι να ορκιστεί νέα κυβέρνηση, ο Νετανιάχου παραμένει υπηρεσιακός πρωθυπουργός.
Αυτή ακριβώς η ιδιαιτερότητα βρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής πολιτικής κρίσης: ο Νετανιάχου έχει χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αλλά εξακολουθεί να ασκεί την εξουσία, ενώ ο Άιζενκοτ διαθέτει την απαιτούμενη αριθμητική υποστήριξη χωρίς να έχει εξασφαλίσει ακόμη μια λειτουργική κυβερνητική συμμαχία.
