Δεκαπέντε νέοι προσφεύγουν κατά του καναδικού κράτους στο Βανκούβερ, διεκδικώντας δικαστική προστασία απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Η ιστορική δίκη ξεκινά τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου ενώπιον ομοσπονδιακού δικαστηρίου και αποτελεί την πρώτη περίπτωση στον Καναδά κατά την οποία εξετάζεται δικαστικά εάν η ομοσπονδιακή πολιτική για το κλίμα παραβιάζει συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα.
Οι 15 ενάγοντες, ηλικίας 17 έως 25 ετών, υποστηρίζουν ότι η ανεπαρκής κυβερνητική δράση απέναντι στην κλιματική κρίση απειλεί το μέλλον τους και ζητούν αυστηρότερες δεσμεύσεις για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
«Θέλω εντέλει να μπορέσω να εκφραστώ ενώπιον του δικαστηρίου και η φωνή μου να ακουστεί», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) η 19χρονη Σαντί Βιπόντ, από το Κάλγκαρι.
«Το μέλλον μας και τα δικαιώματά μας αξίζουν να αγωνιστούμε για αυτά», πρόσθεσε.
Η υπόθεση La Rose και τα συνταγματικά δικαιώματα
Η δίκη, γνωστή ως La Rose, από το επώνυμο μίας εκ των εναγουσών, έφτασε στο ακροατήριο ύστερα από επτά χρόνια δικαστικών διαδικασιών.
Προβλέπονται πέντε εβδομάδες ακροαματικής διαδικασίας, ενώ η ολοκλήρωση της υπόθεσης αναμένεται στα τέλη Φεβρουαρίου του 2027.
Οι νέοι θα επιχειρήσουν να αποδείξουν ότι το καναδικό κράτος, αποτυγχάνοντας να τους προστατεύσει από την «υπαρξιακή απειλή» της κλιματικής αλλαγής, παραβίασε τα συνταγματικά τους δικαιώματα στη ζωή, την ελευθερία και την ασφάλεια.
Στόχος της προσφυγής είναι να υποχρεωθεί η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να ενισχύσει το σχέδιο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και να εφαρμόσει αποτελεσματικά τους στόχους που έχει θεσπίσει.
Το ισχύον κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει μείωση των εκπομπών κατά 40% έως 45% μέχρι το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005. Πρόκειται για στόχο λιγότερο φιλόδοξο από εκείνους άλλων μεγάλων οικονομιών, ενώ η καναδική κυβέρνηση έχει ήδη παραδεχθεί ότι δεν αναμένεται να επιτευχθεί.
Κατά τις ακροαματικές διαδικασίες, οι δικηγόροι των εναγόντων πρόκειται να καλέσουν επιστήμονες, μηχανικούς και έναν παιδίατρο, προκειμένου να τεκμηριώσουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στην καθημερινότητα των νέων, καθώς και τις επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική τους υγεία.
«Η κλιματική αλλαγή αποτελεί και νομικό ζήτημα»
Η δικηγόρος των εναγόντων, Κάθριν Μπόις Πάρκερ, υπογραμμίζει τη σημασία της δικαστικής διαδικασίας, καθώς στον Καναδά οι αρχές αντιμετωπίζουν παραδοσιακά την κλιματική αλλαγή ως ζήτημα πολιτικών αποφάσεων.
Όπως επισήμανε, η κυβέρνηση θεωρεί ότι «η κλιματική αλλαγή είναι ένα πολιτικό πρόβλημα». Η ίδια, ωστόσο, αντιτείνει ότι πρόκειται και για «ένα νομικό ζήτημα», επί του οποίου τα δικαστήρια έχουν δικαίωμα να παρέμβουν όταν η κυβερνητική δράση προκαλεί βλάβη στους πολίτες.
Η προσφυγή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές κύμα κλιματικών δικαστικών διεκδικήσεων, με εκατοντάδες υποθέσεις να έχουν οδηγηθεί τα τελευταία χρόνια ενώπιον δικαστηρίων σε διάφορες χώρες.
Σημαντικές αποφάσεις έχουν ήδη εκδοθεί στην Ολλανδία και τη Νότια Κορέα, ενώ ιδιαίτερο προηγούμενο αποτελεί η υπόθεση εννέα νεαρών ακτιβιστών στη Γερμανία.
Το 2021, το γερμανικό Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδωσε ιστορική απόφαση, υποχρεώνοντας την κυβέρνηση να ενισχύσει το νομοθετικό πλαίσιο για τη μείωση των εκπομπών, με επίκληση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των νεότερων γενεών.
Σύμφωνα με τη Μαρία Αντόνια Τίγκρε, ερευνήτρια του Sabin Center for Climate Change Law του Πανεπιστημίου Κολούμπια, η γερμανική απόφαση θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο αναφοράς για το καναδικό δικαστήριο.
Αντίστοιχη σημασία ενδέχεται να έχει η γνωμοδότηση που εξέδωσε το 2025 το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, σχετικά με τις υποχρεώσεις των κρατών να προστατεύουν το κλίμα «για τις σημερινές και τις μελλοντικές γενιές».
Πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραίες θερμοκρασίες
Οι νεαροί ενάγοντες προτίθενται να περιγράψουν τις συνέπειες που, όπως υποστηρίζουν, βιώνουν ήδη εξαιτίας της επιδείνωσης των κλιματικών συνθηκών.
Οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες και οι ακραίες θερμοκρασίες βρίσκονται στο επίκεντρο των προσωπικών τους μαρτυριών, καθώς πρόκειται για φαινόμενα που έχουν επηρεάσει πολλές περιοχές του Καναδά.
Η Λόρεν Ράιτ, από την επαρχία Σασκάτσουαν, αναφέρθηκε στις καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν το βόρειο τμήμα της περιοχής το 2015.
«Θυμάμαι το 2015, όταν το βόρειο τμήμα της επαρχίας Σασκάτσουαν είχε παραδοθεί στις φλόγες. Ο αέρας ήταν αποπνικτικός, δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε», δήλωσε, περιγράφοντας τις συνθήκες που είχε αντιμετωπίσει.
Οι μαρτυρίες αυτές αποτελούν βασικό στοιχείο της επιχειρηματολογίας των εναγόντων, οι οποίοι επιδιώκουν να καταδείξουν ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής συνδέονται με συγκεκριμένους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλειά τους.
Η περιβαλλοντική πολιτική του Μαρκ Κάρνεϊ
Η δίκη διεξάγεται σε μια περίοδο αναπροσανατολισμού της ενεργειακής και οικονομικής πολιτικής του Καναδά υπό τον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία τον Μάρτιο του 2025.
Η κυβέρνησή του έχει προχωρήσει στην κατάργηση ή εγκατάλειψη περιβαλλοντικών μέτρων που είχαν προωθηθεί επί πρωθυπουργίας Τζάστιν Τριντό, μεταξύ των οποίων ο φόρος άνθρακα για τα φυσικά πρόσωπα και το προβλεπόμενο ανώτατο όριο εκπομπών στον πετρελαϊκό τομέα.
Παράλληλα, εν μέσω της εμπορικής αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Κάρνεϊ επιδιώκει την προώθηση μεγάλων επενδυτικών έργων, ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα, με στόχο τη μείωση της οικονομικής εξάρτησης της χώρας από τον νότιο γείτονά της.
Η συγκεκριμένη στρατηγική έχει μετατοπίσει το βάρος της κυβερνητικής πολιτικής προς την οικονομική ανάπτυξη και τη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων, περιορίζοντας την προτεραιότητα που αποδίδεται σε ορισμένες από τις προηγούμενες κλιματικές δεσμεύσεις.
Η απόφαση στην υπόθεση La Rose θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για το κατά πόσον οι κλιματικές πολιτικές του καναδικού κράτους υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο με βάση τις συνταγματικές εγγυήσεις προστασίας των πολιτών.
