Τις αιτιάσεις περί προσωρινής παραχώρησης των 53 κειμηλίων από τη Βουλγαρία απέρριψε η Λίνα Μενδώνη, απαντώντας σε ερώτηση του βουλευτή της Νίκης Γιώργου Ρούντα.

Αντιπαράθεση για το καθεστώς επιστροφής των 53 εκκλησιαστικών και ιστορικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία, σε συνδυασμό με την παράδοση των οστών του τσάρου Σαμουήλ, σημειώθηκε στη Βουλή μεταξύ της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του βουλευτή της Νίκης, Γιώργου Ρούντα.

Η υπουργός υποστήριξε ότι κανένας αρμόδιος εκπρόσωπος της βουλγαρικής κυβέρνησης δεν έχει δηλώσει επισήμως πως η παραχώρηση των κειμηλίων είναι προσωρινή ή ότι αμφισβητείται η ελληνικότητά τους.

«Ουδεμία τέτοια δήλωση δεν έχει γίνει εκ μέρους των αρμοδίων της βουλγαρικής κυβέρνησης. Από κανέναν αρμόδιο της βουλγαρικής κυβέρνησης», τόνισε, απαντώντας στα ερωτήματα που διατύπωσε ο βουλευτής.

Η επιστροφή των κειμηλίων μετά από 109 χρόνια

Η Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε ιστορικής σημασίας την επιστροφή των αντικειμένων, τα οποία είχαν αφαιρεθεί το 1917, κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και μεταφερθεί στη Σόφια.

«Μετά από 109 χρόνια, πολύτιμα κειμήλια της ορθόδοξης πίστης, της πνευματικής παράδοσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας επέστρεψαν στον τόπο τους», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι αποκαθίσταται ένας ιστορικός δεσμός που διατηρήθηκε στη συλλογική μνήμη.

Όπως υπογράμμισε, πρόκειται για αντικείμενα ανεκτίμητης ιστορικής και θρησκευτικής αξίας, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της ταυτότητας των τοπικών κοινωνιών.

Η υπουργός επισήμανε ότι η Ελλάδα δεν είχε επιτύχει στο παρελθόν αντίστοιχης έκτασης ανάκτηση πολιτιστικών αγαθών από τη Βουλγαρία, καθώς οι ελάχιστες προηγούμενες επιστροφές είχαν πραγματοποιηθεί κυρίως όταν αντικείμενα εντοπίζονταν στην αγορά τέχνης ή μέσω άλλων μεμονωμένων διαδικασιών.

Τι προβλέπει η συμφωνία για τα οστά του Σαμουήλ

Απαντώντας στο ερώτημα εάν η Ελλάδα παρέδωσε οριστικά τα οστά του Σαμουήλ με αντάλλαγμα μια προσωρινή παραχώρηση κειμηλίων, η Λίνα Μενδώνη διευκρίνισε ότι το υπογεγραμμένο μνημόνιο χρησιμοποιεί τον όρο «κατάθεση» και για τις δύο πλευρές.

«Τόσο για τα οστά του Σαμουήλ όσο και για τα εκκλησιαστικά κειμήλια, ο όρος που χρησιμοποιείται είναι αυτός της “κατάθεσης”», εξήγησε, προσθέτοντας ότι η συγκεκριμένη διατύπωση επιλέχθηκε για να ξεπεραστούν νομικά και διπλωματικά εμπόδια.

Σύμφωνα με την υπουργό, το καθεστώς της αμοιβαίας κατάθεσης δεν μπορεί να μεταβληθεί παρά μόνο εφόσον συμφωνήσουν εγγράφως και οι δύο χώρες.

Τα οστά του Σαμουήλ είχαν εντοπιστεί το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου και, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον ιστορικό ηγεμόνα.

Η υπουργός συνέδεσε την παράδοσή τους στη Βουλγαρία με τη σύγχρονη διεθνή πρακτική, η οποία αντιμετωπίζει τα ανθρώπινα κατάλοιπα όχι μόνο ως αρχαιολογικά ευρήματα, αλλά και ως στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς, ιστορικής μνήμης και συνέχειας.

Η ρήτρα εμπιστευτικότητας και τα ερωτήματα της Νίκης

Ο Γιώργος Ρούντας αμφισβήτησε την επάρκεια των κυβερνητικών διευκρινίσεων, υποστηρίζοντας ότι δηλώσεις Βούλγαρων αξιωματούχων δημιουργούν ερωτήματα για το πραγματικό περιεχόμενο της συμφωνίας.

Επικαλέστηκε, μεταξύ άλλων, αναφορά του Βούλγαρου υπουργού Παιδείας σε «Μνημόνιο Αμοιβαίας Κατάθεσης», χωρίς δικαίωμα νομής, και ζήτησε να κατατεθεί στη Βουλή το πλήρες κείμενο της συμφωνίας.

Το βασικό ερώτημα που έθεσε αφορά το κατά πόσον η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει την οριστική επιστροφή και την κυριότητα των 53 κειμηλίων ή εάν η συμφωνία προβλέπει διαφορετικό καθεστώς.

Ο βουλευτής αμφισβήτησε επίσης τη σκοπιμότητα της ρήτρας εμπιστευτικότητας, υποστηρίζοντας ότι το περιεχόμενο μιας συμφωνίας με τέτοια ιστορική σημασία πρέπει να είναι γνωστό στο Κοινοβούλιο.

Η Λίνα Μενδώνη απάντησε ότι οι σχετικές ρήτρες αποτελούν συνήθη πρακτική στις διακρατικές συμφωνίες και διευκρίνισε ότι οποιαδήποτε τροποποίησή τους προϋποθέτει γραπτή συνεννόηση των δύο πλευρών.

Παράλληλα, αποκάλυψε ότι κατά τις διαπραγματεύσεις η Βουλγαρία είχε υποβάλει πρόσθετα αιτήματα, τα οποία η ελληνική πλευρά δεν αποδέχθηκε.

Ανοιχτός ο δρόμος για την επιστροφή περισσότερων κειμηλίων

Σημαντική διάσταση της συμφωνίας, σύμφωνα με την υπουργό Πολιτισμού, αποτελεί η δυνατότητα πρόσβασης Ελλήνων επιστημόνων σε ιδρύματα και μουσεία της Βουλγαρίας, προκειμένου να εξετάσουν και να τεκμηριώσουν περαιτέρω έργα τέχνης, ιστορικά αντικείμενα και χειρόγραφα.

Η κ. Μενδώνη εξήγησε ότι οι υπάρχουσες περιγραφές δεν επαρκούν πάντοτε για την ασφαλή ταυτοποίηση των αντικειμένων και τον προσδιορισμό της προέλευσής τους, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια ιδιαίτερα απαιτητική επιστημονική διαδικασία.

Όπως ανέφερε, το μνημόνιο προβλέπει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ταυτοποίηση και τη συμπερίληψη πρόσθετων ιστορικών αντικειμένων σε μελλοντική συμφωνία αμοιβαίου ενδιαφέροντος.

Ο βουλευτής της Νίκης επέμεινε, από την πλευρά του, ότι η Ελλάδα οφείλει να διασφαλίσει τα δικαιώματά της και να συνεχίσει τη διεκδίκηση των υπόλοιπων κειμηλίων που αφαιρέθηκαν στο παρελθόν.

Η υπουργός υπερασπίστηκε τη συμφωνία ως αποτέλεσμα πολιτιστικής διπλωματίας, υπογραμμίζοντας ότι η επιστροφή των αντικειμένων ενισχύει την ορθόδοξη παράδοση, την πολιτιστική κληρονομιά και το συμφέρον της χώρας.