Σημαδιακές ημέρες για τη Δημοκρατία, στην παλαιότερη και την νεότερη ιστορία της χώρας. Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, υποχρέωσε τον Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα στο νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος. Από την απόλυτη και αυταρχική, ξενόφερτη μοναρχία υπήρξε μετάβαση στη συνταγματική μοναρχία με τους αγώνες του λαού. Ο λαός μέσω των εκπροσώπων του άρχισε σε ένα βαθμό να ελέγχει την εξουσία του μονάρχη, στα πλαίσια του Συντάγματος αυτής της εποχής.
Η Δημοκρατία άρχισε σιγά – σιγά να «μπουσουλάει» και τα δικαιώματα και οι ελευθερίες των πολιτών άρχισαν βήμα βήμα να αναγνωρίζονται σε ένα πλαίσιο γεμάτο από ανισότητες και αδικίες για την ισότητα των φύλων αλλά και για την άσκηση των δικαιωμάτων.
Αυτή την επανάσταση της 3ης Σεπτέμβρη, που αποτελεί τον θεσμικό πρόδρομο μιας συνταγματικής τάξης στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Οι πολλοί ξεχνάμε την αποφασιστική συμβολή της για το στέριωμα της Δημοκρατίας. Προπάντων όμως η συντριπτική πλειοψηφία της νέας γενιάς την αγνοεί. Θυμίζω αυτά τα γεγονότα, όχι μονάχα ως ιστορική μνήμη, αλλά ως ιστορική αυτογνωσία για τον διαρκή και αδιάλειπτο αγώνα που απαιτεί η Δημοκρατία μας, για να εξασφαλίσει ελευθερία, δικαιώματα και ευημερία στους πολίτες. Είναι πιστεύω χρήσιμο να «σκαλίσουμε» τη μνήμη και τις σκέψεις μας για τους ιστορικούς αγώνες του λαού, με τις νίκες, τις ήττες και τις απογοητεύσεις.
Να θυμηθούμε την ρήση του Οδυσσέα Ελύτη για την πατρίδα, όταν έλαβε το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας: Η Ελλάδα είναι: «Ένα πέτρινο ακρωτήρι στη Μεσόγειο, που δεν έχει άλλο αγαθό, παρά: «τον αγώνα του λαού, τη θάλασσα και το φως του ήλιου». Οι αγώνες του λαού, με πολλές θυσίες, με αίμα και δάκρυ, κατάφεραν την μικρή πατρίδα, μέχρι την Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο, να την μεγαλώσουν και μετά από άλλες περιπέτειες και έχθρες να μας την παραδώσουν μεγάλη και τρανή, στην καρδιά της Ε.Ε., αλλά και πληγωμένη από την μικρασιατική καταστροφή και τον εμφύλιο πόλεμο.
Ένα αυθόρμητο συμπέρασμα προκύπτει από τα γεγονότα που έτρεξαν. Δεν πρέπει να ξεχνάμε της ιστορία μας και τα διδάγματά της. Η Δημοκρατία μας πρέπει να μένει πάντα ζωντανή. Διότι, όταν η Δημοκρατία νοσεί, οι αγώνες του λαού πάνε χαμένοι. Προδομένοι και απογοητευμένοι νιώθουν οι πολίτες. Όταν η εξουσία μένει ανεξέλεγκτη, από τις συνταγματικές ρυθμίσεις ενός κράτους δικαίου, τότε αρχίζουν τα «έκτροπα». Και τότε «χαίρονται» οι στρατιωτικές χούντες. Συνεπώς όλοι οι πολίτες πρέπει να αποκτήσουμε συνείδηση Δημοκρατίας και Ελλάδας, για να σταθούμε ως έθνος και ως πολιτισμός σε ένα κόσμο που αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς.
Και στα νεότερα χρόνια η 3η Σεπτέμβρη 1974, έχει καταγραφεί στη συνείδηση του λαού, μετά την πτώση της χούντας, και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ. Η διακήρυξη του Αν. Παπανδρέου της 3ης Σεπτέμβρη 1974, ενσάρκωνε τους αγώνες του λαού για αποκατάσταση της Δημοκρατίας, των ελευθεριών και των δικαιωμάτων των πολιτών. Ενσάρκωνε την ανεξαρτησία της χώρας, από τους προστάτες και τους κηδεμόνες, και την ισχυρή βούληση για κοινωνική απελευθέρωση και συμμετοχή των πολιτών στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι της χώρας.
Η ιστορική εμπειρία μας διδάσκει ότι η Δημοκρατία είναι ένας εύθραυστος οργανισμός και θέλει διαρκή φροντίδα από τις ηγεσίες και του πολίτες. Όπως, και τότε το 1843 έτσι και πρόσφατα το 1974 η διακήρυξη του Α. Παπανδρέου 3ης Σεπτεμβρίου, εξέφρασε τους αγώνες του λαού για Δημοκρατία, Ανεξαρτησία και Κοινωνική Απελευθέρωση. Να μην λησμονούμε. Από το 1974 η Δημοκρατία μας διανύει την μακροβιότερη της περίοδο 47 χρόνων χωρίς «ανώμαλες» πολιτικές καταστάσεις. Στο παγκόσμιο κόσμο της αλληλεξάρτησης, η Δημοκρατία μας βρέθηκε «υπό κηδεμονία» σε πολλές περιόδους. Πολλά ιδανικά, όνειρα και αγώνες του λαού χάθηκαν μέσα στο χρόνο. Πολλές απογοητεύσεις συνθέτουν την ιστορία μας σχετικά με τη Δημοκρατία και την κυριαρχία της.
Παλιά είχαμε τον μονάρχη τον Όθωνα και τους επόμενους, ως τοποτηρητές των προστάτιδων δυνάμεων της εποχής. Άλλων κρατών και εξουσιών. Βρεθήκαμε πολλές φορές, κάτω από την εποπτεία και την κηδεμονία των δανειστών.
Δυστυχώς και στον 21ο αιώνα, η Δημοκρατία μας έχασε μεγάλο μέρος της κυριαρχίας της. Περιόρισε ελευθερίες, δικαιώματα και εισοδήματα, και απέκτησε με τα μνημόνια άλλους (τους εταίρους και δανειστές) ως τοποτηρητές και κηδεμόνες.
3 Σεπτέμβρη 1843 και 1974, σημαδιακές μέρες για τη Δημοκρατία. Μπορεί κανείς να αντιλέξει. Τώρα ιστορίες θα λέμε. Εδώ καιγόμαστε από την οικονομική κρίση, την πανδημία και τις φυσικές καταστροφές, πραγματικού ολοκαυτώματος στα δάση. Θεωρίες θα ιστορούμε για τη Δημοκρατία μας;
Εδώ έχουν βγει τα μαχαίρια από τα θηκάρια, συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης, και αποζητούν «αίμα» και θέαμα. Ο δημόσιος διάλογος δεν αποτελεί γόνιμο πεδίο συγκλήσεων και συναινέσεων, για να αντιμετωπισθούν τα μείζονα εθνικά ζητήματα και τα «κακά της μοίρας» (οικονομία, πανδημία, οικολογική καταστροφή). Ο καθένας έχει στη ματιά του πρωτίστως την εξουσία. Και η δημοκρατία που χρειάζεται διάλογο, αντιπαραθέσεις, συνεννοήσεις και συγκλήσεις, νέες ιδέες και πολιτικές, έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Η κυβέρνηση προσπαθεί να υπερβεί τα γεγονότα της οικολογικής καταστροφής και να απλώσει ένα νέο αφήγημα στην έκθεση της Θες/νίκης αρχές Σεπτέμβρη.
Προχώρησε και σε ανασχηματισμούς για να ελαφρύνει την οργή των πυρόπληκτων πρωτίστως, αλλά ο δημόσιος διάλογος παραμένει σε επίπεδα πολύ χαμηλά, που δεν τιμούν το Κοινοβούλιο και τη Δημοκρατία.
Ο ΣΥΡΙΖΑ με το δικό του καταγγελτικό λόγο, επί παντός επιστητού, προσπαθεί να εκμεταλλευθεί τη φθορά της κυβέρνησης, η οποία πολύ πιθανά θα συνεχίσει να μεγεθύνεται, και επιχειρεί να συνθέσει την πολιτική σε μια γενική αντίθεση (πάνω από τάξεις και στρώματα κοινωνικά) των κατατρεγμένων ενάντια στις ελίτ (πολιτικές και οικονομικές).
Το ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ, βρίσκεται στη δίνη αλλαγής της κομματικής εξουσίας. ο Σεπτέμβριος αποτελεί μια ιστορική αφετηρία για το ΠΑΣΟΚ, που σήμερα είναι το ΚΙΝΑΛ, αλλά δεν είναι ακριβώς το ΚΙΝΑΛ. Αυτό το «είναι δεν είναι» αποτελεί ένα κρίσιμο πολιτικό ζήτημα, που πιστεύω θα απασχολήσει τις πολιτικές διεργασίες που βρίσκονται εν εξελίξει.
Αν το ζήτημα αυτό δεν λυθεί, για να αποτελέσει ένα νέο ξεκίνημα το ΠΑΣΟΚ με το βαρύ ιστορικό παρελθόν, την προσφορά, τις εμπειρίες και τις αποτυχίες, ο βάλτος της στασιμότητας θα παραμείνει.
Η επιστροφή του ΠΑΣΟΚ, με την αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών, ως υπολογίσιμη πολιτική δύναμη εξουσίας, πιστεύω θα συμβάλλει αποφασιστικά στο κύρος και την ποιότητα της Δημοκρατίας μας.
Η ιστορική μνήμη, για τα παθήματα της Δημοκρατίας μας και τους χαμένους αγώνες του λαού, είναι χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση του πολιτικών εξελίξεων του σήμερα και το σχεδιασμό της δημοκρατίας για το αύριο.
Ωραία τα λέει ο γερουσιαστής – κ. Μενέντεζ, ότι στην Ελλάδα γεννήθηκε η Δημοκρατία και η Ελευθερία. Θαυμαστά ακούγονται τα λόγια αυτά στα αυτιά. Αλλά πάντα υπάρχει ένα αλλά που ορίζεται από τα γεγονότα.
Η νεότερη ιστορία μας, από την επανάσταση και τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους, μας θυμίζει ότι η Δημοκρατία μας πέρασε πολλές δοκιμασίες. Χρειάσθηκαν οι αγώνες του λαού για να διανύσουμε σήμερα το μεγαλύτερο διάστημα Δημοκρατίας, από το 1974, χωρίς «ανώμαλες» πολιτικές καταστάσεις. Αλλά ακόμη και σήμερα η Δημοκρατία μας βρίσκεται υπό την εποπτεία και τον έλεγχο των δανειστών.
Σίγουρα η επανάσταση του 1843, αλλά και η διακήρυξη της 3ης Σεπτεμβρίου 1974, ενσαρκώνουν τη δίψα και τους αγώνες του λαού μας για ελευθερία, ανεξαρτησία και Δημοκρατία. Καλό είναι να μην θεωρούμε αυτονόητα αυτά τα αγαθά της Δημοκρατίας, διότι ως ζωντανός οργανισμός έχει ανάγκη από τη φροντίδα και τα συμμετοχή των πολιτών.
Δικηγόρος, πρ. αντιπρόεδρος της Βουλής
