Στις πρώην αποθήκες στους Αθανάτους Ηρακλείου, οι πρώτες σκηνές της δομής έχουν ήδη στηθεί. Στο νησί βρίσκονται αυτήν τη στιγμή περίπου 1.500 μετανάστες, ενώ οι βάρκες από το Τομπρούκ συνεχίζουν να φτάνουν.
Μέχρι τις 10 του μηνός έφτασαν στην Κρήτη 2.550 άνθρωποι, περισσότεροι από τις 1.694 αφίξεις ολόκληρου του Νοεμβρίου του 2025. Και μέχρι χθες είχαν καταγραφεί 26 θάνατοι, μόνο μέσα στις δύο εβδομάδες του μήνα.
«Το πρόβλημα στο Μεταναστευτικό είναι η Λιβύη», είπε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης και προσέθεσε ότι υπάρχει εργαλειοποίηση λόγω του τουρκολιβυκού μνημονίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, από την αρχή του 2026 έχουν φτάσει από τη Λιβύη 24.000 άνθρωποι. Την ίδια ώρα το Αιγαίο καταγράφει ιστορικό χαμηλό, με πτώση 70%.
Την περίοδο Ιουλίου 2025-Ιουνίου 2026 οι παράτυπες διελεύσεις προς την Ελλάδα μειώθηκαν κατά 23% και οι αιτήσεις ασύλου κατά 19%. Στην ίδια περίοδο, όμως, οι αφίξεις στην Κρήτη αυξήθηκαν κατά 105% και έφτασαν περίπου τις 21.000. Η Κομισιόν σημειώνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να δέχεται τη μεγαλύτερη αναλογική πίεση στην Ενωση, σε σχέση με τον πληθυσμό και το ΑΕΠ της. Γι’ αυτό η χώρα δικαιούται και για το 2027 πρόσβαση στη «δεξαμενή αλληλεγγύης» του νέου Συμφώνου.
Η σύγκριση με το ημερολογιακό έτος δείχνει μικρότερη αλλά εξίσου ανησυχητική αύξηση. Η Ενωση Προσωπικού Λιμενικού Σώματος Δυτικής Κρήτης κατέγραψε περίπου 24.500 αφίξεις από την 1η Ιανουαρίου έως τις 10 Νοεμβρίου, έναντι 16.300 την ίδια περίοδο πέρυσι, δηλαδή αύξηση περίπου 50%. Οι δύο αριθμοί δεν συγκρούονται. Μετρούν διαφορετικές περιόδους και δείχνουν την ίδια τάση: το Λιβυκό έγινε ο κύριος θαλάσσιος δρόμος προς την Ελλάδα και κατ’ επέκταση προς την Ευρώπη.
Στις 4 Νοεμβρίου, στην ΕΡΤ, ο Θάνος Πλεύρης είπε ότι «παρακολουθούμε τη στάση των Λίβυων μετά την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου». Δύο ημέρες αργότερα ανακοίνωσε 1.700 αφίξεις τις τρεις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου και προειδοποίησε ότι η κυβέρνηση «ετοιμάζεται για κρίση στην Κρήτη». Η σύνδεση της αύξησης των ροών με το τουρκολιβυκό μνημόνιο θεωρείται δεδομένη καθώς επίσης και η νομιμοποιημένη συνεργασία της κρατικής λιβυκής διαφθοράς με τα κυκλώματα του οργανωμένου εγκλήματος που ελέγχουν την εμπορία ανθρώπων.
Η κυβέρνηση έχει προειδοποιήσει για τη συνέχεια. Αν διαπιστωθεί «πλήρης εργαλειοποίηση» από τη λιβυκή πλευρά, οι νεοεισερχόμενοι θα πρέπει να μπορούν να τίθενται σε καθεστώς κράτησης. Παρόμοια ανάγνωση γίνεται και εκτός Ελλάδας. Το Libya Analysis εκτιμά ότι η απότομη αύξηση των αναχωρήσεων από την Ανατολική Λιβύη μπορεί πράγματι να αποσκοπεί στο να πιέσει την Ελλάδα να υποχωρήσει στο ζήτημα των θαλάσσιων συνόρων.
Το παρασκήνιο της Βεγγάζης
Στις 20 Οκτωβρίου η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης κύρωσε ομόφωνα το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αγκυρα. Η απόφαση ήρθε μετά την απομάκρυνση του προέδρου του κοινοβουλίου, Αγκίλα Σάλεχ. Τη Βουλή ελέγχει πλέον ο νέος ισχυρός άνδρας της Ανατολικής Λιβύης, Σαντάμ Χαφτάρ. Το Reuters αποκάλυψε την κύρωση την ώρα που έφτανε στη Βεγγάζη ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν.
Η διαδρομή Τομπρούκ-Κρήτη δεν είναι καινούργια. Τον Ιούνιο του 2025 ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δεσμευτεί να χρησιμοποιήσει «και καρότο και μαστίγιο» ώστε να μην παγιωθεί. Λίγες ημέρες αργότερα, το καθεστώς Χαφτάρ έδιωξε ως ανεπιθύμητους από την Ανατολική Λιβύη τους εκπροσώπους της ΕΕ, μεταξύ αυτών και τον Θάνο Πλεύρη.
Την επόμενη μέρα, στις 9 Ιουλίου 2025, ο πρωθυπουργός ενημέρωσε τη Βουλή ότι τα γεγονότα στη Λιβύη «αναδεικνύουν και την ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος». Ανακοίνωσε αναστολή της εξέτασης αιτήσεων ασύλου για τρεις μήνες για όσους φτάνουν διά θαλάσσης από τη Βόρεια Αφρική, κλειστή δομή στην Κρήτη και ετοιμότητα του Πολεμικού Ναυτικού να συνεργαστεί με τις λιβυκές αρχές. Το μήνυμα, είπε, ήταν ότι «η δίοδος προς την Ελλάδα κλείνει».
Η σκληρή γραμμή απέδωσε εκεί όπου υπήρχε συνομιλητής. Το πρώτο εξάμηνο του 2025 οι ροές Αιγυπτίων ήταν περίπου 4.000 και οι επιστροφές μόλις 65. Εναν χρόνο αργότερα οι ροές είχαν πέσει κάτω από 900 και οι επιστροφές είχαν ξεπεράσει τις 300. Σύμφωνα με τον Θ. Πλεύρη, οι επιστροφές μεταναστών ξεπέρασαν τις 6.000 στο πρώτο δεκάμηνο του 2026, όσες σε ολόκληρο το 2025. Η Ανατολική Λιβύη όμως δεν είναι Αίγυπτος.
Οι ευθύνες της Ευρώπης
Η επιχειρηματολογία της κυβέρνησης έχει διατυπωθεί από τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Τον Αύγουστο, μετά την κρίση στη Θέουτα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνιζε σε άρθρο του στο «Politico» ότι η ΕΕ χρειάζεται ευρωπαϊκό μηχανισμό για τις ακραίες περιπτώσεις εργαλειοποίησης της μετανάστευσης από τρίτες χώρες. Υποστήριζε ότι καμία χώρα πρώτης γραμμής δεν πρέπει να μένει μόνη απέναντι σε τέτοιες υβριδικές επιθέσεις. Πρότεινε δε τα κράτη-μέλη να μπορούν, σε ειδικό ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή αιτήσεων ασύλου. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε συνυπογράψει με άλλους 21 ηγέτες επιστολή προς τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Κομισιόν, ζητώντας άμεση και συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση.
