Η αποχή του ΠΑΣΟΚ για τον Δερβιτσιώτη αναδεικνύει τις αντιφάσεις της διακομματικής συναίνεσης και παρατείνει την εκκρεμότητα στην ηγεσία της Αρχής Προστασίας Δεδομένων.
Η υπόθεση της αποτυχημένης επιλογής του Άλκη Δερβιτσιώτη στην προεδρία της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα αποκαλύπτει μια χαρακτηριστική αντίφαση στη στάση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Το ΠΑΣΟΚ αρνήθηκε να στηρίξει έναν καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου τον οποίο είχε προτείνει το ίδιο, μόλις έξι μήνες νωρίτερα, για την ηγεσία άλλης Ανεξάρτητης Αρχής. Η αποχή του συνέβαλε στην αποτυχία συγκέντρωσης της απαιτούμενης πλειοψηφίας, παρατείνοντας μια θεσμική εκκρεμότητα που διαρκεί ήδη σχεδόν δεκαεπτά μήνες.
Η πρόταση του προέδρου της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, είχε μια ευδιάκριτη λογική. Αντί να επιμείνει σε μια επιλογή αποκλειστικά της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, εισηγήθηκε πρόσωπο που διέθετε ήδη την αναγνώριση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ο Δερβιτσιώτης, άλλωστε, είχε προταθεί τον περασμένο Απρίλιο από το ΠΑΣΟΚ για τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη, ενώ είχε υποβάλει υποψηφιότητα και για τις δύο Αρχές. Η επιστημονική του επάρκεια δεν αμφισβητήθηκε ούτε στη νέα διαδικασία.
Κι όμως, η δυνατότητα συμφωνίας έμεινε αναξιοποίητη, καθώς η Χαριλάου Τρικούπη επέλεξε να μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από το πρόσωπο στον τρόπο διεξαγωγής της διαδικασίας.
Από τη συμφωνία στο διαδικαστικό αδιέξοδο
Το ΠΑΣΟΚ επικαλέστηκε τη συνεδρίαση της 30ής Απριλίου, υποστηρίζοντας ότι είχε τότε διαμορφωθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία για την Αικατερίνη Συγγούνα, χωρίς να ακολουθήσει ψηφοφορία. Πρόκειται για διαφωνία που μπορεί να εξεταστεί αυτοτελώς, καθώς η κοινοβουλευτική πλειοψηφία έχει παρουσιάσει διαφορετική εκδοχή για τους λόγους μη ολοκλήρωσης της διαδικασίας.
Εκείνο που παραμένει ανεπαρκώς εξηγημένο είναι γιατί αυτή η εκκρεμότητα έπρεπε να εμποδίσει μια νέα προσπάθεια συνεννόησης. Η αποδοχή των προσόντων ενός υποψηφίου δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το ποιος αναλαμβάνει την πρωτοβουλία της πρότασής του. Διαφορετικά, η συζήτηση απομακρύνεται από την ουσία της επιλογής και εγκλωβίζεται στη διαχείριση των κομματικών συσχετισμών.
Ακριβώς εδώ εντοπίζεται η πολιτική αντίφαση. Η αξιωματική αντιπολίτευση διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στις θεσμικές αποφάσεις, αλλά όταν της προσφέρεται η δυνατότητα να συμφωνήσει σε ένα πρόσωπο που η ίδια είχε αναδείξει, προτάσσει μια προηγούμενη διαδικαστική διαφωνία. Η στάση αυτή δυσκολεύει την επίτευξη του αποτελέσματος που υποτίθεται ότι επιδιώκει η συνταγματική πρόβλεψη της αυξημένης πλειοψηφίας.
Η θεσμική ευθύνη πίσω από τα τρία πέμπτα
Το άρθρο 101Α του Συντάγματος απαιτεί πλειοψηφία τριών πέμπτων στη Διάσκεψη των Προέδρων ακριβώς για να εξασφαλίζεται η ευρύτερη αποδοχή των επικεφαλής των Ανεξάρτητων Αρχών. Η διάταξη κατοχυρώνει το δικαίωμα διαφωνίας, αλλά προϋποθέτει και ουσιαστική προσπάθεια συνεννόησης.
Ασφαλώς, η αποχή του ΠΑΣΟΚ δεν συνιστά αυτομάτως συνταγματική παραβίαση. Το γεγονός, όμως, ότι μια επιλογή είναι νομικά επιτρεπτή δεν σημαίνει πως στερείται πολιτικών συνεπειών. Η άσκηση των κοινοβουλευτικών δικαιωμάτων συνοδεύεται από την ευθύνη να μην καθίσταται η λειτουργία των θεσμών διαρκώς εξαρτημένη από άλυτες κομματικές αντιπαραθέσεις.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων εξακολουθεί να λειτουργεί με αναπληρωτή πρόεδρο από τον Ιούνιο του 2025. Η κατάσταση αυτή δεν έχει αναστείλει τις αρμοδιότητές της, αναδεικνύει όμως την αδυναμία ολοκλήρωσης μιας κρίσιμης θεσμικής διαδικασίας. Και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία η προστασία της ιδιωτικότητας, η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη καθιστούν την αποστολή της ολοένα σημαντικότερη.
Η υπόθεση Δερβιτσιώτη, επομένως, υπερβαίνει την τύχη μιας συγκεκριμένης υποψηφιότητας. Φέρνει στο προσκήνιο τη διαφορά ανάμεσα στη ρητορική προσήλωση στη συναίνεση και στην έμπρακτη ανάληψη θεσμικής ευθύνης. Η αντιπολίτευση δικαιούται να διαφωνεί και να ελέγχει τους χειρισμούς της πλειοψηφίας. Οφείλει, ωστόσο, να εξηγεί πειστικά γιατί οι ενστάσεις της δικαιολογούν τη διαιώνιση μιας εκκρεμότητας ακόμη και όταν προτείνεται πρόσωπο δικής της προηγούμενης επιλογής.
Γιατί η συνταγματική πρόβλεψη των τριών πέμπτων αποκτά πραγματικό νόημα όταν οδηγεί σε συγκλίσεις. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος η συναίνεση να μετατρέπεται από θεσμική εγγύηση σε διαρκές πεδίο πολιτικών υπολογισμών, με τις Ανεξάρτητες Αρχές να επωμίζονται τελικά το κόστος.
