Απλά είναι τα πράγματα, δεν χρειάζονται νοητικοί και ερμηνευτικοί γλωσσοδέτες: ο τρόπος έρευνας, η χρήση σύγχρονης τεχνολογίας, η ταυτοποίηση και ο επαγγελματισμός που έδειξαν τα στελέχη της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας –και όχι της ΕΛ.ΑΣ. όπως ακούγαμε διαρκώς όλη την Παρασκευή– και γενικώς οι προανακριτικές διαδικασίες που ακολούθησαν τη συγκλονιστική έκρηξη στην Πλάκα και τον θάνατο έξι ανθρώπων είναι ένα τεράστιο μάθημα που δεν είναι καθόλου της… πλάκας.
Είναι ένα μάθημα προς όσους ακολουθούν τυφλά ερασιτέχνες εμπειρογνώμονες, είτε για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους, είτε για λόγους δημοσιογραφικού εντυπωσιασμού και αύξησης της επισκεψιμότητας –που σημαίνει έσοδα από την Google και διαφήμιση– είτε για την τηλεθέαση, είτε απλώς είναι εκπαιδευμένοι αποκλειστικά και μόνο στη φτηνιάρικη δημοσιογραφία.
Σιωπή και επαγγελματισμός
Το πρωί της Παρασκευής 25 Σεπτεμβρίου, λίγο μετά τις 7:30, ένα κτήριο στην οδό Λυσικράτους κατέρρευσε μετά από ισχυρή έκρηξη. Έξι άνθρωποι σκοτώθηκαν: τέσσερις Αμερικανοί πολίτες που διέμεναν σε διαμέρισμα βραχυχρόνιας μίσθωσης στον πρώτο όροφο και ένα ηλικιωμένο ζευγάρι, ένας 77χρονος Βρετανός και μια 78χρονη Ελληνίδα.
Επί 34 ημέρες η ΔΑΕΕ δούλευε υπό την εποπτεία της Εισαγγελίας και υπό συνθήκες απόλυτης μυστικότητας. Δεν διέδιδε «σενάρια», δεν έβγαινε στα πάνελ, δεν τροφοδοτούσε τα πρωινάδικα. Ανασύστησε τον χώρο της έκρηξης, ανέλυσε οπτικοακουστικό υλικό, αξιοποίησε άρσεις απορρήτου, εξέτασε πειστήρια.
Συνεργάστηκε με δικαστικούς πραγματογνώμονες, ηλεκτρολόγους μηχανικούς, χημικό και με το εργαστήριο μεταλλουργίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Για την ταυτοποίηση των δραστών είχε τη συνδρομή της Δίωξης Εκβιαστών και της ομάδας ΔΙΑΣ της ΕΛ.ΑΣ. Με άλλα λόγια, θεσμοί που συνεργάστηκαν μεταξύ τους, όπως ακριβώς οφείλουν, χωρίς τσαρλατανισμούς, με τη σοβαρότητα και τη μυστικότητα που επιβάλλεται σε αυτές τις περιπτώσεις.
Ακόμη και η κρίσιμη ανακριτική στιγμή είχε την ψυχρή ευφυΐα του έμπειρου επαγγελματία. Ο διευθυντής της ΔΑΕΕ, αντιπύραρχος Δημήτρης Δημακογιάννης, έδειξε στον 55χρονο μια φωτογραφία και τον ρώτησε αν αυτό που κρατούσε ήταν μαχαίρι. Εκείνος, για να αποφύγει τη χειρότερη εικόνα, «διόρθωσε» τον ανακριτή: δεν ήταν μαχαίρι, ήταν κομμάτι χαλκοσωλήνα. Η παραδοχή επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια και στα εργαστήρια του Πολυτεχνείου.
Το αποτέλεσμα της έρευνας το οποίο αξιολογεί η Δικαιοσύνη: τρεις άνδρες, ένας 55χρονος, ένας 37χρονος Έλληνας και ένας 34χρονος Αλβανός, έκοψαν χαλκοσωλήνα από την εγκατάσταση φυσικού αερίου χωρίς να κλείσουν την κεντρική βάνα. Όταν κατάλαβαν ότι υπήρχε διαρροή, έφυγαν. Η διαρροή οδήγησε στην έκρηξη.
Ούτε τρομοκρατία, ούτε σκοτεινά κέντρα, ούτε «κάτι μας κρύβουν», ούτε η «άναρχη επιχειρηματική δραστηριότητα του Airbnb», ούτε τα «συμφέροντα των κολλητών της κυβέρνησης», όπως ακούστηκε και γράφτηκε τότε με περισσή λαϊκίστικη ανευθυνότητα και μικροκομματική κουτοπονηριά.
Απλώς η πεζή, άθλια, εγκληματική ανευθυνότητα τριών ανθρώπων που ήθελαν να πουλήσουν λίγα κιλά μέταλλο στη λεγόμενη «αγορά του χαλκού» όπου ειδικεύεται συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα «ευάλωτων συνανθρώπων», που είτε θέλουμε είτε όχι κάνει τα πάντα για να εξοπλίζει το επιχειρηματικό οπλοστάσιο ακροδεξιών και ρατσιστικών φωνών, όχι μόνο στην Ελλάδα.
Εδώ είναι το ζητούμενο. Στην Ελλάδα έχουμε αναπτύξει μια ολόκληρη βιομηχανία που παράγει «εναλλακτικές» εξηγήσεις για κάθε τραγωδία. Το είδαμε στα Τέμπη, με τα ξυλόλια, τα τολουόλια, το λαθρεμπόριο και τα «χαμένα βαγόνια», θεωρίες που συκοφάντησαν ακόμη και τους νεκρούς μηχανοδηγούς.
Οι κομπογιαννίτες «πραγματογνώμονες» της τηλεόρασης και των social media δεν χρειάζονται δικογραφία, εργαστήρια ή πειστήρια. Χρειάζονται κάμερα, αλγόριθμο και ένα κοινό διψασμένο να επιβεβαιώσει ό,τι ήδη πιστεύει προκαταβολικά.
Η θεωρία συνωμοσίας πουλάει, γιατί προσφέρει τον εύκολο ένοχο. Είτε η κυβέρνηση είναι αυτή είτε και οι πράγματι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, μετανάστες, άνθρωποι του περιθωρίου, άνθρωποι που η ζωή δεν τους έχει φερθεί τόσο καλά όσο σε άλλους.
Και εδώ ακριβώς χτίζεται η γέφυρα των άκρων, εν προκειμένω της Ακροαριστεράς και της Ακροδεξιάς που στηρίζεται στα υποστυλώματα του λαϊκισμού, της τοξικότητας και του μίσους μεταξύ κοινωνικών ομάδων. Και είναι σαφές ότι για να… πέσουν τα μπετά σε αυτήν τη γέφυρα βάζουν το χεράκι τους όσοι επιδιώκουν την πολιτική-κοινοβουλευτική τους επιβίωση μέσα από αυτήν.
Κριτική εμπιστοσύνη
Η κριτική εμπιστοσύνη στους θεσμούς σημαίνει να τους αφήνεις να κάνουν τη δουλειά τους, να ελέγχεις το αποτέλεσμα με βάση τεκμήρια και να καταλογίζεις ευθύνες εκεί που αποδεικνύονται. Η συνωμοσιολογία κάνει το αντίθετο: αποφαίνεται πριν από την έρευνα, απαξιώνει κάθε εύρημα που δεν τη βολεύει και τελικά θάβει τα πραγματικά ερωτήματα κάτω από τα φανταστικά.
Δεν μπορείς δηλαδή να μη δεις ότι η ενίοτε δολοφονική «αγορά του χαλκού» δρα ανεξέλεγκτα και με όρους οργανωμένου εγκλήματος στην Ελλάδα. Ούτε και το γεγονός ότι οι τρεις τύποι που ξήλωσαν τον σωλήνα του φυσικού αερίου, προκάλεσαν τη διαρροή, την έκρηξη και τον θάνατο των ανθρώπων στην Πλάκα, είχαν ξανασυλληφθεί συνολικά 78 φορές για τα ίδια αλλά και για άλλα αδικήματα και κυκλοφορούσαν ελεύθεροι.
