Σφοδρή επίθεση για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου εξαπέλυσε η εκπρόσωπος Τύπου της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.), Θεώνη Κουφονικολάκου, επιχειρώντας να παρουσιάσει την τουρκική NAVTEX ως απόδειξη ελληνικής υποχώρησης. Μόνο που η επιχειρηματολογία της εμφανίζει σοβαρά κενά, παρακάμπτει πραγματικά γεγονότα και καταλήγει να αποδίδει στην Άγκυρα δικαιώματα τα οποία η ίδια μονομερώς διεκδικεί.
Η τουρκική «συναίνεση» και όσα αποσιωπώνται
Η κ. Κουφονικολάκου θεωρεί ότι η αναφορά της τουρκικής NAVTEX σε «συναίνεση» αποδεικνύει πως ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία. Πρόκειται για ένα εμφανές λογικό άλμα. Από πότε ένας μονομερής τουρκικός ισχυρισμός αποτελεί απόδειξη ότι πράγματι υποβλήθηκε σχετικό αίτημα;
Η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι συναίνεσε. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι κάποιος της ζήτησε να συναινέσει. Αντίθετα, οι ελληνικές και κυπριακές αρχές έχουν εκδώσει τις αναγκαίες άδειες, ενώ η Αθήνα και η Λευκωσία απέρριψαν επισήμως την τουρκική NAVTEX με δικές τους αντι-NAVTEX.
Το σημαντικότερο στοιχείο που απουσιάζει από την καταγγελία είναι ότι το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo απέπλευσε στις 10 Νοεμβρίου, βάσει των προβλεπόμενων διαδικασιών. Η πραγματική δοκιμασία, βεβαίως, βρίσκεται στην απρόσκοπτη ολοκλήρωση των εργασιών. Αλλά η παρουσίαση μιας μονομερούς τουρκικής ανακοίνωσης ως τετελεσμένης ελληνικής παραχώρησης προηγείται αυθαίρετα των γεγονότων.
Εξίσου προβληματική είναι η ταύτιση της ενημέρωσης με την αδειοδότηση. Η ρηματική διακοίνωση αποτελεί αναγνωρισμένο διπλωματικό μέσο επικοινωνίας. Το περιεχόμενο και ο σκοπός της καθορίζουν τη σημασία της, όχι οι ερμηνείες που επιθυμεί να της αποδώσει η Τουρκία. Ασφαλώς, η Άγκυρα μπορεί να επιχειρήσει να την αξιοποιήσει προπαγανδιστικά. Αυτό, όμως, δεν μετατρέπει αυτομάτως μια ενημέρωση σε αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας.
Ούτε η χρονική καθυστέρηση του έργου, όσο προβληματική κι αν είναι, αποδεικνύει ότι οποιαδήποτε μεταγενέστερη διπλωματική επικοινωνία συνιστά αίτημα άδειας. Η γεωπολιτική πίεση είναι πραγματική, αλλά δεν καταργεί τις νομικές διακρίσεις.
Κυρώσεις, βάσεις και εξοπλισμοί: Μια επιλεκτική αποτίμηση
Η εκπρόσωπος της ΕΛ.Α.Σ. υποστηρίζει επίσης ότι εγκαταλείφθηκε η πολιτική ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Τουρκίας. Παραλείπει, ωστόσο, ότι το σχετικό ευρωπαϊκό καθεστώς περιοριστικών μέτρων, που θεσπίστηκε το 2019, εξακολουθεί να υφίσταται, με παράταση έως τις 30 Νοεμβρίου 2026. Ο κατάλογος των προσώπων που υπόκεινται σε κυρώσεις είναι πλέον κενός, γεγονός που επιδέχεται κριτική για την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού. Δεν επιβεβαιώνει, όμως, τον ισχυρισμό περί πλήρους εγκατάλειψής του.
Ανάλογη επιλεκτικότητα παρατηρείται και στην αναφορά ότι τερματίστηκε ο διάλογος για την ΑΟΖ. Οι ελληνοτουρκικοί δίαυλοι παραμένουν ενεργοί, ενώ η έλλειψη συμφωνίας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δεν ισοδυναμεί με απουσία διαλόγου. Άλλωστε, επίλυση του ζητήματος δεν είχε επιτευχθεί ούτε την περίοδο που επικαλείται η ίδια.
Στην ίδια καταγγελτική ακολουθία εντάσσει τη στρατιωτική συνεργασία με τις ΗΠΑ, την παρουσία αμερικανικών δυνάμεων στην Αλεξανδρούπολη και τις αμυντικές συμφωνίες με τη Γαλλία. Η εξίσωση, ωστόσο, της πρόσβασης σε στρατιωτικές υποδομές με παραχώρηση κυριαρχίας ή του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης είναι ανακριβής. Οι σχετικές διευθετήσεις προβλέπονται από διακρατικές συμφωνίες, χωρίς μεταβίβαση της ελληνικής κυριότητας.
Όσο για τις γαλλικές εξοπλιστικές συμβάσεις, μπορεί ασφαλώς να συζητηθεί το κόστος και η επιχειρησιακή τους απόδοση. Η κ. Κουφονικολάκου παραλείπει, όμως, ότι συνοδεύονται από ευρύτερη στρατηγική συνεργασία, συμπεριλαμβανομένης της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής. Η παρουσίαση των εξοπλισμών αποκλειστικά ως δαπάνης αποσιωπά την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας.
Αντίστοιχα, η αποστολή συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο διμερούς αμυντικής συνεργασίας, με αντικείμενο την προστασία κρίσιμων υποδομών. Η απουσία εντολής από έναν πολυμερή οργανισμό δεν σημαίνει αυτομάτως απουσία θεσμικού πλαισίου. Η επιλογή αυτή μπορεί να αξιολογηθεί γεωπολιτικά, αλλά χρειάζεται ακριβέστερη επιχειρηματολογία.
Από τον EastMed μέχρι τη Μέκκα: Η εύκολη απόδοση ευθυνών
Η παράθεση του EastMed, του Oruc Reis, της Κάσου, του τουρκολιβυκού μνημονίου και της Συμφωνίας της Μέκκας δημιουργεί την εντύπωση ενός ενιαίου καταλόγου διπλωματικών αποτυχιών. Στην πραγματικότητα πρόκειται για διαφορετικές υποθέσεις, με διαφορετικές αιτίες και διαφορετικούς διεθνείς συσχετισμούς.
Ο αγωγός EastMed αντιμετώπισε σοβαρά τεχνικά, οικονομικά και εμπορικά εμπόδια, καθώς και περιορισμένη διεθνή υποστήριξη. Η στασιμότητά του δεν αποδεικνύει από μόνη της διπλωματική συνθηκολόγηση. Αντίστοιχα, οι κινήσεις του Oruc Reis το 2020 αποτέλεσαν πράγματι σοβαρές τουρκικές προκλήσεις. Η αναγνώρισή τους, όμως, δεν συνεπάγεται ότι η Ελλάδα αποδέχθηκε τις διεκδικήσεις της Άγκυρας.
Στην περίπτωση της Κάσου υπήρξε πραγματική ένταση το 2024, με εύλογα ερωτήματα για την καθυστέρηση των ερευνών. Η οριστική αποτίμηση, ωστόσο, δεν μπορεί να αγνοεί τη νέα φάση των εργασιών και την έκδοση ελληνικών αδειών και NAVTEX. Ειδικά όταν το ζητούμενο είναι ακριβώς να αποδειχθεί ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα μπορούν να ασκούνται στην πράξη.
Ακόμη πιο αδύναμη είναι η σύνδεση της πρόσφατης κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης με δήθεν ελληνικές παραχωρήσεις. Η εξέλιξη της 20ής Οκτωβρίου είναι αναμφίβολα αρνητική και απαιτεί διπλωματική αντιμετώπιση. Δεν μεταβάλλει, ωστόσο, αυτομάτως τη διεθνή νομική θέση της Ελλάδας ούτε αίρει τις αντιρρήσεις για τη νομιμότητα του μνημονίου. Επιπλέον, αποσιωπώνται οι συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης με Ιταλία και Αίγυπτο το 2020, που συνιστούν απτά διπλωματικά αποτελέσματα.
Η δε Συμφωνία της Μέκκας αποτελεί αμυντική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στον Κόλπο είναι εξέλιξη που αξίζει προσοχής. Ωστόσο, η επιλογή της Σαουδικής Αραβίας να συμμετάσχει σε αυτή τη συνεργασία δεν αποδεικνύει ότι η ελληνική στρατιωτική παρουσία στο βασίλειο υπήρξε άνευ αντικρίσματος. Πρόκειται για δύο διαφορετικές μορφές συνεργασίας, που δεν αλληλοαναιρούνται αναγκαστικά.
Τέλος, το αίτημα ενημέρωσης για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση είναι απολύτως θεμιτό. Υπάρχει, όμως, ήδη προαναγγελία κατ' ιδίαν ενημέρωσης των πολιτικών αρχηγών από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, με πρόβλεψη να τους δοθεί και το σχετικό κείμενο. Η απαίτηση για διαφάνεια είναι διαφορετικό ζήτημα από την προεξόφληση του περιεχομένου ενός εγγράφου που δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Η κ. Κουφονικολάκου επιλέγει να οικοδομήσει μια συνολική καταδίκη πάνω σε επιλεκτικές αναφορές, αμφισβητούμενες ερμηνείες και γεγονότα που δεν συνδέονται πάντοτε αιτιωδώς μεταξύ τους. Το αποτέλεσμα είναι μια καταγγελία υψηλών τόνων, αλλά περιορισμένης αποδεικτικής ισχύος.
Στα εθνικά ζητήματα, η κριτική οφείλει να είναι αυστηρή και η λογοδοσία διαρκής. Χρειάζεται, όμως, και μια στοιχειώδης προϋπόθεση: οι τουρκικοί ισχυρισμοί να μην αναγορεύονται σε αδιαμφισβήτητα γεγονότα, μόνο και μόνο επειδή εξυπηρετούν μια εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση.
