Ο ψυχολόγος, ο ψυχοθεραπευτής και ο σύμβουλος Ψυχικής Υγείας δεν είναι ταυτόσημες επαγγελματικές ιδιότητες.
Πώς μπορεί, όμως, ο πολίτης να ξεχωρίσει τους τίτλους και ποια προσόντα χρειάζεται να ελέγξει πριν επιλέξει επαγγελματία; Η ψήφιση του νόμου για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου επαναφέρει αυτά τα ερωτήματα, καθώς αλλάζει τη θεσμική οργάνωση του επαγγέλματος.
Η εν λόγω ρύθμιση προβλέπει κοινή εκπροσώπηση των ψυχολόγων, ισχυρότερη εποπτεία και κανόνες δεοντολογίας, με βασικό ζητούμενο την προστασία όσων απευθύνονται σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Για τις αλλαγές, τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα και τις διαφορές μεταξύ των ειδικοτήτων μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ευγενία Γεωργάκα, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μέλος της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας.
«Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) χαιρετίζει με ιδιαίτερη ικανοποίηση την ψήφιση του νόμου για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Πρόκειται για μια σημαντική θεσμική μεταρρύθμιση, η οποία αντιμετωπίζει μια εκκρεμότητα πολλών δεκαετιών. Παρότι το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο ήδη από το 1979, η συνολική θεσμική του οργάνωση παρέμενε εκκρεμής», αναφέρει η Ευγενία Γεωργάκα.
Τι αλλάζει με τον νέο νόμο
Για την Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία, η βασική αλλαγή αφορά τη συγκρότηση ενός κοινού θεσμικού φορέα, στον οποίο προβλέπεται υποχρεωτική εγγραφή των ψυχολόγων που ασκούν το επάγγελμα.
Το ενιαίο μητρώο, η εποπτεία της επαγγελματικής συμπεριφοράς και τα πειθαρχικά όργανα δημιουργούν το πλαίσιο για τον έλεγχο των παρεχόμενων υπηρεσιών. Παράλληλα, προβλέπεται η έκδοση σύγχρονου Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας, με βάση τις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές της Ψυχολογίας και την προστασία των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των πολιτών.
Μια πρόσθετη διευκρίνιση αφορά τους ήδη αδειοδοτημένους επαγγελματίες. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας, οι υφιστάμενες άδειες και βεβαιώσεις άσκησης επαγγέλματος παραμένουν σε ισχύ, χωρίς να απαιτείται επανέκδοση ή αντικατάστασή τους. Για όσους καταθέσουν εμπρόθεσμα αίτηση εγγραφής στον νέο Σύλλογο, η άδεια δεν αναστέλλεται μέχρι να εκδοθεί η βεβαίωση εγγραφής.
Ποιος θεωρείται ψυχολόγος
Απαντώντας στο ερώτημα ποιος δικαιούται να φέρει την ιδιότητα του ψυχολόγου, η Ευγενία Γεωργάκα διευκρινίζει: «Απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρείται κάποιο άτομο ψυχολόγος είναι η ολοκλήρωση προπτυχιακών σπουδών στην ψυχολογία και η κατοχή πτυχίου ψυχολογίας. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου στην ψυχολογία ή σε συναφές αντικείμενο ή η παρακολούθηση προγραμμάτων επιμόρφωσης δεν αρκούν, από μόνες τους, για την απόκτηση της ιδιότητας του ψυχολόγου.
Η άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου προϋποθέτει συγκεκριμένα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά προσόντα, όπως αυτά καθορίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία, καθώς και τη νόμιμη άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος. Ο νέος νόμος προσθέτει την υποχρέωση εγγραφής όλων των νομίμως αδειοδοτημένων ψυχολόγων στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων.
Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει ότι τα επαγγελματικά δικαιώματα των ψυχολόγων θα προσδιοριστούν με προεδρικό διάταγμα. Η ΕΛΨΕ θεωρεί αναγκαίο να διασφαλιστεί ένας κοινός πυρήνας επαγγελματικών δικαιωμάτων για όλους τους νομίμως αδειοδοτημένους ψυχολόγους, ο οποίος απορρέει από τις βασικές σπουδές Ψυχολογίας, ενώ οι εξειδικευμένες επαγγελματικές πράξεις πρέπει να συνδέονται με την αντίστοιχη πρόσθετη εκπαίδευση και επαγγελματική επάρκεια».
Πώς διαφέρει ο ψυχολόγος από τον ψυχοθεραπευτή και τον σύμβουλο ψυχικής υγείας
Οι διαφορές ανάμεσα στους επαγγελματικούς τίτλους αφορούν τόσο τις βασικές σπουδές όσο και την πρόσθετη εκπαίδευση και το καθεστώς αδειοδότησης. Η καθηγήτρια Ψυχολογίας του ΑΠΘ εξηγεί: «Ψυχολόγοι είναι άτομα που έχουν ολοκληρώσει προπτυχιακές σπουδές ψυχολογίας και έχουν πτυχίο ψυχολογίας. Ψυχοθεραπευτές/τριες είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κυρίως ψυχίατροι και ψυχολόγοι, που έχουν ολοκληρώσει πρόγραμμα μεταπτυχιακής ειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία. Σύμβουλοι ψυχικής υγείας είναι απόφοιτοι διάφορων επιστημονικών πεδίων σπουδών, που συνήθως σχετίζονται με τα επαγγέλματα ψυχικής υγείας, που έχουν μετεκπαιδευθεί στην συμβουλευτική ψυχικής υγείας.
Ο επαγγελματικός τίτλος του ψυχολόγου είναι κατοχυρωμένος στην Ελλάδα και δίνεται μόνο σε άτομα που κατέχουν νόμιμη άδεια άσκησης επαγγέλματος ψυχολόγου. Αντιθέτως, οι επαγγελματικοί τίτλοι του ψυχοθεραπευτή και του συμβούλου ψυχικής υγείας δεν διέπονται σήμερα από αντίστοιχο ενιαίο σύστημα κρατικής επαγγελματικής αδειοδότησης.
Αυτό δεν συνεπάγεται ότι όσοι δραστηριοποιούνται στην ψυχοθεραπεία και την συμβουλευτική ψυχικής υγείας στερούνται αναγκαστικά επιστημονικής εκπαίδευσης. Αναδεικνύει, ωστόσο, την ανάγκη σαφών και επιστημονικά τεκμηριωμένων κριτηρίων για την εκπαίδευση, την επαγγελματική επάρκεια και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Στην κατεύθυνση αυτή, ο νέος νόμος προβλέπει τη σύσταση Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, με επιστημονικό, συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό ρόλο. Το Παρατηρητήριο, μεταξύ άλλων, καλείται να ορίσει τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία για την απόκτηση των τίτλων του Ψυχοθεραπευτή και του Συμβούλου Ψυχικής Υγείας».
Η ΕΛΨΕ υποδέχεται θετικά τη σύσταση του Παρατηρητηρίου, θέτοντας ως προϋποθέσεις για την αξιοπιστία του την επιστημονική ανεξαρτησία, τη συμμετοχή διαφορετικών επιστημονικών κλάδων και τη διαφάνεια στην αξιολόγηση της εκπαίδευσης και των επαγγελματικών προσόντων.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες
Πριν ξεκινήσει μια συνεργασία, ο πολίτης δικαιούται να έχει σαφή εικόνα για τις σπουδές, την επαγγελματική ιδιότητα και την εξειδίκευση του προσώπου στο οποίο απευθύνεται. Όπως επισημαίνει η κ. Γεωργάκα:
«Κάθε πολίτης που αναζητά ψυχολογικές υπηρεσίες έχει δικαίωμα να γνωρίζει την επιστημονική εκπαίδευση, την επαγγελματική ιδιότητα και τα προσόντα του προσώπου στο οποίο απευθύνεται. Όταν ένας επαγγελματίας χρησιμοποιεί τον τίτλο του ψυχολόγου, ο πολίτης μπορεί να ζητά την άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος και να ενημερώνεται για την εξειδίκευσή του, το είδος των υπηρεσιών που παρέχει και τις αρχές δεοντολογίας που διέπουν τη συνεργασία τους.
Χρειάζεται, επίσης, να επισημανθεί ότι οι ψυχολογικές υπηρεσίες δεν περιορίζονται στον χώρο της ψυχικής υγείας. Η Ψυχολογία αποτελεί αυτοτελή επιστήμη με εφαρμογές στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην υγεία και σε πολλούς ακόμη τομείς της κοινωνικής ζωής.
Για την Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία, η θεσμική οργάνωση του επαγγέλματος δεν αποτελεί αυτοσκοπό ούτε μπορεί να καθορίζεται αποκλειστικά από επιμέρους επαγγελματικές διεκδικήσεις. Η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα κριθεί από την ουσιαστική εφαρμογή της, με σαφείς κανόνες, επιστημονικά κριτήρια και σεβασμό στα δικαιώματα όλων των εμπλεκομένων. Στο επίκεντρό της οφείλει να βρίσκεται πρωτίστως ο πολίτης, η επιστημονική εγκυρότητα των ψυχολογικών υπηρεσιών και το δημόσιο συμφέρον».