Μέσα σε μια διετία, για την ακρίβεια από τον Φεβρουάριο του 2020 μέχρι σήμερα, έχουν αλλάξει οι επικεφαλής των κυβερνήσεων (πρόεδροι ή πρωθυπουργοί) στα 10 από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της ισπανικής «Εl Pais». Στην τελευταία σύνοδο κορυφής, επίσης, ήταν παρόντες μόλις 6 από τους πολιτικούς που ηγούνταν των χωρών τους πριν από μια πενταετία, το 2016. Σε αρκετές δε περιπτώσεις οι «νέοι» είναι αρκετά πιο αδύναμοι από τους «παλιούς», καθώς τα χαμηλά ποσοστά των κομμάτων από τα οποία προέρχονται τους αναγκάζουν να αναζητήσουν συμμάχους, συχνά περισσότερους του ενός.
Το παράδειγμα της Γερμανίας είναι χαρακτηριστικό. Η νέα κυβέρνηση του Ολαφ Σολτς είναι η πρώτη τρικομματική, ενώ το ποσοστό που συγκέντρωσε στις τελευταίες εκλογές το μεγαλύτερο κόμμα, οι Σοσιαλδημοκρατες έφτασε μόλις στο 25,7% – όταν η Χριστιανική Ενωση της Ανγκελα Μέρκελ που ηγούνταν της προηγούμενης κυβέρνησης είχε πάρει 32,9% το 2017.
Ενδεικτικό είναι, επίσης, το άθροισμα των ποσοστών των δύο παραδοσιακά μεγάλων κομμάτων: Από το σχεδόν 70% που είχαν συγκεντρώσει το 2005, στην αρχή της παντοκρατορίας της Μέρκελ, φέτος αυτό υποχώρησε κάτω από το 50%. Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται και στην Ευρωβουλή, όπου στις εκλογές του 2019 ΕΛΚ και Σοσιαλιστές για πρώτη φορά δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν την πλειοψηφία των εδρών.
Ετσι, όπως υποδεικνύει και το πολιτικό σκηνικό στην Ιταλία (η οποία, για μια ακόμη φορά, υπήρξε πρωτοπόρα, ακολουθώντας πολύ νωρίτερα από τους υπόλοιπους αυτή την κατεύθυνση), την Ισπανία και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η εποχή των μονοκομματικών κυβερνήσεων στην Ευρώπη φτάνει οριστικά στο τέλος της. Κι αυτό είναι κάτι που δεν αποκλείεται να επιβεβαιωθεί και στη Γαλλία, στις εκλογές του 2022, όπου Εμανουέλ Μακράν και LREM δύσκολα θα συγκεντρώσουν δύναμη ανάλογη με το 2017.
Η εικόνα κατακερματισμού αποτυπώνεται και στα ολοένα περισσότερα κόμματα που εκπροσωπούνται στην πλειοψηφία των εθνικών κοινοβουλίων, όπως αποδεικνύεται και στο σχετικό γράφημα, που επίσης βασίζεται στο ρεπορτάζ της ισπανικής εφημερίδας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα στις δύο τελευταίες δεκαετίες, από το 1992 μέχρι σήμερα, ο αριθμός τους έχει αυξηθεί στη Γαλλία από 7 σε 16, στην Ισπανία από 13 σε 19, στην Ολλανδία από 9 σε 19, στην Ιρλανδία από 7 σε 10 και στην Πορτογαλία από 6 σε 9. Παρά δε τις εξαιρέσεις (όπως η Ιταλία, η Πολωνία και η Ελλάδα), αυτή είναι αναμφίβολα η τάση που χαρακτηρίζει τις εξελίξεις.
Σε κάθε περίπτωση, λοιπόν, το σίγουρο είναι ότι απαιτούνται σημαντικές αναπροσαρμογές στον τρόπο λειτουργίας κυβερνήσεων και θεσμών και στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πολύ περισσότερο καθώς σταδιακά είναι πολύ πιθανό να εκλείψουν πλήρως οι ισχυροί ηγέτες (οι οποίοι έχουν πίσω τους μαζικά και ισχυρά κόμματα που τους στηρίζουν) και η αντικατάστασή τους από μια γενιά πολιτικών περιορισμένης ή ακόμη και μίας και μοναδικής χρήσης.
Αυτό, με τη σειρά του, διευκολύνει και επιταχύνει τις αλλαγές σε κυβερνητικό επίπεδο. Για του λόγου το αληθές, στα τριάμισι χρόνια στα οποία ο Πέδρο Σάντσεθ είναι πρωθυπουργός της Ισπανίας έχει δει να αλλάζει το ένα τρίτο των συναδέλφων του στην ΕΕ, με αποτέλεσμα ο ίδιος να συγκαταλέγεται πλέον ανάμεσα στους… βετεράνους των Συμβουλίων. Εκεί όπου στους μακροβιότερους ανήκουν πλέον ο Ούγγρος Βίκτορ Ορμπαν, ο Ολλανδός Μαρκ Ρούτε και ο Πορτογάλος Αντόνιο Κόστα – πολιτικοί, δηλαδή, που δεν διαθέτουν το ειδικό βάρος και την εμβέλεια να καθορίσουν τις εξελίξεις στην Ευρώπη.
Οσο για τις αιτίες που έχουν οδηγήσει στις παραπάνω αλλαγές (όπως και σε πολλές άλλες), αναμφίβολα πρέπει να αναζητηθούν στη σταδιακή απαξίωση του παραδοσιακού πολιτικού σκηνικού και στις νέες διαχωριστικές γραμμές που χαράσσονται στις ευρωπαϊκές (και όχι μόνο) κοινωνίες. Οι τρεις αλλεπάλληλες κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας – χρηματοπιστωτική, προσφυγική και υγειονομική – έχουν παίξει καταλυτικό ρόλο.
από Τα Νέα
