Σφοδρή αντιπαράθεση ξέσπασε στην Ιταλία, καθώς ο υπουργός Παιδείας ζητά την απόσυρση σχολικού βιβλίου που επικρίνει την κυβέρνηση Μελόνι.
Στο επίκεντρο πολιτικής και εκπαιδευτικής διαμάχης βρίσκεται στην Ιταλία το σχολικό εγχειρίδιο Σύγχρονης Ιστορίας «Trame del tempo 3» («Πλοκές του χρόνου 3»), που κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Laterza και απευθύνεται σε μαθητές της τελευταίας τάξης του λυκείου. Ο υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα ζήτησε την απόσυρσή του, υποστηρίζοντας ότι παρουσιάζει με μεροληπτικό τρόπο την κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι και ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί για την ιδεολογική χειραγώγηση των μαθητών.
Η αντιπαράθεση αναζωπυρώθηκε την Τρίτη 10 Νοεμβρίου, έπειτα από κοινοβουλευτική ερώτηση που κατέθεσε το κυβερνών κόμμα Αδέλφια της Ιταλίας, αμφισβητώντας την ιστορική και πολιτική αξιοπιστία των επίμαχων αναφορών.
Οι αναφορές στον φασισμό που προκάλεσαν την αντιπαράθεση
Στο επίμαχο κεφάλαιο, οι συγγραφείς Κάρλο Γκρέπι, Κατερίνα Τσικοπιέντι και Βαλεντίνα Κολόμπι αναφέρονται στον πολιτικό χαρακτήρα της κυβέρνησης Μελόνι, αποδίδοντάς της την εφαρμογή «ξεκάθαρα ελευθεριοκτόνων μέτρων».
Το εγχειρίδιο επισημαίνει ακόμη ότι το κόμμα της Ιταλίδας πρωθυπουργού ανήλθε για πρώτη φορά στην εξουσία έναν αιώνα μετά την πορεία του Μουσολίνι προς τη Ρώμη και 77 χρόνια μετά την απελευθέρωση από τον φασισμό, συνδέοντας την ιστορική του καταγωγή με τη μετεξέλιξη της ιταλικής Ακροδεξιάς.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα Αδέλφια της Ιταλίας αποτελούν πολιτικό φορέα που έχει κληρονομήσει τη συγκεκριμένη παράδοση και εξακολουθεί να διατηρεί «στενή σχέση με μια βάση που είναι δηλωμένα φασιστική».
Οι χαρακτηρισμοί αυτοί προκάλεσαν την αντίδραση του Βαλντιτάρα, ο οποίος, μιλώντας στο περιθώριο επίσκεψής του σε σχολείο του Μιλάνου, κατηγόρησε τους συγγραφείς ότι προβάλλουν αναξιόπιστες και πολιτικά κατευθυνόμενες αξιολογήσεις.
«Πιστεύω ότι είναι προς το συμφέρον του ίδιου του εκδότη, προκειμένου να προστατεύσει την επιστημονική φήμη του οίκου του, να αποσύρει ένα βιβλίο που, από επιστημονική άποψη, είναι εντελώς ανεπαρκές και κινδυνεύει να χρησιμοποιηθεί για την ιδεολογική χειραγώγηση των μαθητών», δήλωσε.
Ο Ιταλός υπουργός υποστήριξε επίσης ότι η παρουσίαση της κυβέρνησης ως φασιστικής και η απόδοση σε αυτήν πρακτικών δίωξης των μεταναστών δημιουργούν, κατά την εκτίμησή του, παραπλανητική εικόνα για τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα.
Laterza: «Δεν μπορεί ένας υπουργός να επιβάλλει αλλαγές»
Κατηγορηματική ήταν η απάντηση του διευθύνοντος συμβούλου του εκδοτικού οίκου, Αλεσάντρο Λατέρτσα, ο οποίος απέρριψε το αίτημα απόσυρσης, θέτοντας ζήτημα ελευθερίας της έκφρασης και της διδασκαλίας.
Ο εκδότης υπενθύμισε ότι το ίδιο σχολικό εγχειρίδιο είχε προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση ήδη από το καλοκαίρι του 2025, εκφράζοντας την απορία του για την επαναφορά του ζητήματος.
«Ίσως περίμεναν ότι θα το αποσύραμε ή ότι θα προχωρούσαμε σε κάποια μορφή αυτολογοκρισίας», παρατήρησε.
Στη συνέχεια, ξεκαθάρισε ότι η διαφωνία υπερβαίνει το περιεχόμενο ενός συγκεκριμένου βιβλίου.
«Το θέμα δεν είναι το βιβλίο, ούτε η συγκεκριμένη σελίδα. Είναι ζήτημα αρχής: μπορεί ο αρμόδιος υπουργός να παρεμβαίνει ζητώντας να τροποποιηθεί ή να μην επιλεγεί ένα σχολικό εγχειρίδιο; Η απάντησή μου είναι όχι, ανεξάρτητα από το ποιο βιβλίο αφορά ή ποιο είναι το περιεχόμενό του», τόνισε.
Ο Λατέρτσα αποκάλυψε ότι, κατά την προηγούμενη αντιπαράθεση, το υπουργείο είχε ζητήσει από την Ένωση Ιταλών Εκδοτών (AIE) να εξετάσει το βιβλίο με βάση τον κώδικα αυτορρύθμισης των σχολικών εκδόσεων.
Η Ένωση, ωστόσο, είχε απαντήσει ότι δεν έχει αρμοδιότητα ελέγχου του περιεχομένου των βιβλίων που δημοσιεύουν τα μέλη της. Από την πλευρά του, ο εκδοτικός οίκος είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να προχωρήσει σε τροποποιήσεις κατόπιν υποδείξεων του υπουργείου.
«Για ενδεχόμενη δυσφήμηση υπάρχουν τα δικαστήρια»
Ο επικεφαλής της Laterza επισήμανε ότι ο υπουργός έχει κάθε δικαίωμα να εκφράζει δημόσια τις απόψεις του για ένα σχολικό βιβλίο, χωρίς όμως αυτό να συνεπάγεται δικαίωμα παρέμβασης στις εκδοτικές επιλογές.
«Υπάρχει ακόμη η ελευθερία της σκέψης, της έκφρασης και της διδασκαλίας», υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι, εάν κάποιος θεωρεί ένα δημοσιευμένο περιεχόμενο ακατάλληλο ή δυσφημιστικό, μπορεί να προσφύγει στη Δικαιοσύνη.
Υπενθύμισε, παράλληλα, ότι στην Ιταλία η επιλογή των σχολικών εγχειριδίων γίνεται από τους εκπαιδευτικούς και τα αρμόδια συλλογικά όργανα των σχολείων, χωρίς να επιβάλλεται από τον εκδότη.
Αναφερόμενος στους μαθητές στους οποίους απευθύνεται το βιβλίο, ο Λατέρτσα σημείωσε ότι πρόκειται για τελειόφοιτους λυκείου, οι οποίοι έχουν την απαιτούμενη ωριμότητα ώστε να αξιολογήσουν κριτικά όσα διαβάζουν και να αποφασίσουν εάν συμφωνούν με αυτά.
Η διαμάχη αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα για την ιταλική εκπαίδευση, καθώς η κυβέρνηση αμφισβητεί την επιστημονική τεκμηρίωση συγκεκριμένων πολιτικών αξιολογήσεων, ενώ ο εκδοτικός οίκος υπερασπίζεται την αυτονομία των συγγραφέων και την ελευθερία επιλογής σχολικών βιβλίων.
