Ο σκελετός του νανοτυράννου «Τζόντι» πωλήθηκε στη Νέα Υόρκη για 47,3 εκατ. δολάρια, προκαλώντας αντιδράσεις για την τύχη των σπάνιων απολιθωμάτων.
Έναντι 47,3 εκατομμυρίων δολαρίων πωλήθηκε σε δημοπρασία του οίκου Sotheby's στη Νέα Υόρκη ο σκελετός του νανοτυράννου «Τζόντι», ενός σπάνιου σαρκοφάγου δεινοσαύρου που έζησε πριν από περίπου 67 εκατομμύρια χρόνια. Η τιμή ξεπέρασε κατά πολύ τις αρχικές εκτιμήσεις, ενώ η πώληση επαναφέρει στο προσκήνιο την διαμάχη επιστημόνων για την ταξινόμηση του νανοτυράννου και τις ανησυχίες για την κατάληξη σημαντικών παλαιοντολογικών ευρημάτων σε ιδιωτικές συλλογές.
Ο σκελετός ενός νανοτυράννου, δεινοσαύρου που για δεκαετίες θεωρούνταν νεαρό δείγμα Τυραννόσαυρου Ρεξ, πωλήθηκε έναντι 47,3 εκατομμυρίων δολαρίων σε δημοπρασία του οίκου Sotheby's στη Νέα Υόρκη, καταγράφοντας μία από τις υψηλότερες τιμές που έχουν καταβληθεί ποτέ για απολίθωμα.
H επιστημονική τεκμηρίωση
Το απολίθωμα, με το παρατσούκλι «Τζόντι» (Jodi), έχει ύψος περίπου τρία μέτρα και η τιμή πώλησής του ξεπέρασε κατά πολύ τις αρχικές εκτιμήσεις, οι οποίες έκαναν λόγο για τουλάχιστον 9 εκατομμύρια δολάρια. Η δημοπρασία πραγματοποιήθηκε έναν χρόνο μετά τη δημοσίευση έρευνας που ενίσχυσε την επιστημονική τεκμηρίωση ότι ο νανοτύραννος αποτελεί ξεχωριστό γένος δεινοσαύρων και όχι νεαρή μορφή του Τυραννόσαυρου Ρεξ.
Η ταυτότητα του αγοραστή δεν έχει γίνει γνωστή. Σύμφωνα με τον οίκο Sotheby's, η διεκδίκηση του απολιθώματος διήρκεσε 12 λεπτά, με έξι ενδιαφερόμενους να συμμετέχουν στη διαδικασία υποβολής προσφορών.
Ένα από τα μόλις τρία γνωστά δείγματα
Ο Sotheby's περιέγραψε την «Τζόντι» ως έναν εξαιρετικό σκελετό, έτοιμο για έκθεση, ο οποίος αποτελείται από περίπου 191 απολιθωμένα οστικά στοιχεία και διαθέτει σχεδόν πλήρες, εξαιρετικά διατηρημένο κρανίο.
Σύμφωνα με τον οίκο δημοπρασιών, πρόκειται για έναν από τους μόλις τρεις σκελετούς νανοτυράννου που είναι γνωστοί στην επιστήμη. Είναι, επίσης, το πρώτο δείγμα του συγκεκριμένου γένους που διατίθεται προς πώληση μετά την επιστημονική τεκμηρίωση της ξεχωριστής ταξινομικής του ταυτότητας από Αμερικανούς ερευνητές, τον Οκτώβριο του 2025.
Η «Τζόντι» είχε παρουσιαστεί αρχικά ως νεαρός Τυραννόσαυρος Ρεξ στη διεθνή έκθεση τέχνης Frieze Masters, στο Λονδίνο, τον Οκτώβριο του 2023. Η μεταγενέστερη ταξινόμησή της ως νανοτυράννου εντάσσεται σε μια επιστημονική διαμάχη που διήρκεσε δεκαετίες.
Ο νανοτύραννος ήταν σαρκοφάγος δεινόσαυρος της Ύστερης Κρητιδικής περιόδου. Έζησε στην ίδια γεωλογική περίοδο με τον Τυραννόσαυρο Ρεξ, πριν από περίπου 67 εκατομμύρια χρόνια.
Η ανακάλυψη στη Μοντάνα και η επιστημονική διαμάχη
Ο σκελετός ανακαλύφθηκε στην πολιτεία της Μοντάνα των ΗΠΑ, σε έκταση που ανήκε στην κτηνοτρόφο Τζόντι Πίρσον, από την οποία πήρε και το παρατσούκλι του. Η περιοχή βρίσκεται στον γεωλογικό σχηματισμό Hell Creek, έναν από τους σημαντικότερους χώρους εύρεσης απολιθωμάτων δεινοσαύρων στη Βόρεια Αμερική.
Την ανασκαφή πραγματοποίησε στη συνέχεια ο εμπορικός παλαιοντολόγος Κλέιτον Φιπς, ο οποίος είχε επίσης συμμετάσχει στην ανακάλυψη του περίφημου απολιθώματος «Δεινόσαυροι που μονομαχούν» (Dueling Dinosaurs).
Το συγκεκριμένο εύρημα, που ανακαλύφθηκε το 2006 σε απόσταση περίπου 13 χιλιομέτρων από το σημείο όπου βρέθηκε η «Τζόντι», περιλαμβάνει τα απολιθώματα ενός νανοτυράννου και ενός τρικεράτοπα, τα οποία φαίνεται να διατηρούνται σε στάση μάχης.
Η ανακάλυψη αποτέλεσε σημαντικό στοιχείο για την έρευνα των Λίντσεϊ Ζάνο και Τζέιμς Ναπόλι, οι οποίοι υποστήριξαν ότι ο νανοτύραννος αποτελεί ξεχωριστό γένος και όχι νεαρό Τυραννόσαυρο Ρεξ. Η μελέτη τους συνέβαλε καθοριστικά στην αναζωπύρωση και, σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, στην επίλυση μιας μακροχρόνιας διαφωνίας μεταξύ των παλαιοντολόγων.
Η Μέγκαν Τζένκινς, παλαιοντολόγος στο Πανεπιστήμιο του Πόρτσμουθ, δήλωσε στην εκπομπή Today του BBC Radio 4 ότι ο νανοτύραννος θεωρούνταν επί μακρόν νεαρό άτομο του Τυραννόσαυρου Ρεξ.
Όπως εξήγησε, είναι αισθητά μικρότερος και διαθέτει πιο λεπτή σωματική διάπλαση, με χαρακτηριστικά δόντια που θυμίζουν λεπίδες και είναι κατάλληλα για τον τεμαχισμό της σάρκας.
Το δεύτερο ακριβότερο απολίθωμα δεινοσαύρου
Η πώληση της «Τζόντι» την κατατάσσει στη δεύτερη θέση των ακριβότερων απολιθωμάτων δεινοσαύρων που έχουν πωληθεί ποτέ σε δημοπρασία.
Την πρώτη θέση κατέχει ο Τυραννόσαυρος Ρεξ «Γκας» (Gus), ο οποίος πωλήθηκε από τον Sotheby's τον Ιούλιο έναντι 50,1 εκατομμυρίων δολαρίων. Τρίτος στη σχετική κατάταξη είναι ο στεγόσαυρος «Άπεξ» (Apex), που δημοπρατήθηκε από τον ίδιο οίκο τον Ιούλιο του 2024 έναντι 44,6 εκατομμυρίων δολαρίων.
Οι υψηλές τιμές έχουν εντείνει τις ανησυχίες επιστημόνων ότι τα σημαντικά παλαιοντολογικά ευρήματα ενδέχεται να καταλήγουν όλο και συχνότερα σε ιδιωτικές συλλογές, περιορίζοντας τη δυνατότητα μελέτης και δημόσιας έκθεσής τους.
Οι αντιδράσεις των επιστημόνων για τις δημοπρασίες
Μετά την πώληση του «Γκας», ερευνητές είχαν επισημάνει στο BBC ότι τα απολιθώματα μεγάλης επιστημονικής αξίας θα πρέπει να παραμένουν σε δημόσιους χώρους, όπως μουσεία και πανεπιστήμια, όπου μπορούν να μελετώνται και να είναι προσβάσιμα στο κοινό.
Ο καθηγητής Στιβ Μπρουσάτε, παλαιοντολόγος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και επιστημονικός σύμβουλος στις ταινίες «Jurassic Park», είχε χαρακτηρίσει ανησυχητική τη δημοπρασία του Τυραννόσαυρου Ρεξ.
«Δεν γνωρίζω κανένα μουσείο ή πανεπιστήμιο που να μπορεί να αντέξει οικονομικά μια τέτοια τιμή», είχε δηλώσει στο BBC World Service, παραλληλίζοντας την ιδιωτική κατοχή ενός τόσο σημαντικού ευρήματος με το ενδεχόμενο η Μόνα Λίζα να ανήκει σε έναν υπερπλούσιο συλλέκτη και να μην είναι προσβάσιμη στο κοινό.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι η επικράτηση αυτού του μοντέλου θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες τόσο για την επιστημονική έρευνα όσο και για την εκπαίδευση.
Σχολιάζοντας τη δημοπρασία της «Τζόντι», ο Μπρουσάτε εξέφρασε τη λύπη του για το ενδεχόμενο το απολίθωμα να χαθεί από τη δημόσια θέα, προτού αξιοποιηθεί πλήρως επιστημονικά.
«Μόλις ανακαλύψαμε ότι ο νανοτύραννος είναι πραγματικός και τώρα ένας από τους καλύτερους σκελετούς του πρόκειται να καταλήξει στον πλειοδότη. Είναι οδυνηρό να σκεφτόμαστε ότι μπορεί να εξαφανιστεί στα θησαυροφυλάκια ενός συλλέκτη, αντί να εκτεθεί σε ένα μουσείο, όπου θα μπορούσε να εντυπωσιάσει και να εμπνεύσει παιδιά, οικογένειες και το ευρύ κοινό», δήλωσε στο BBC.
Από την πλευρά της, η Τζένκινς υποστήριξε ότι η συζήτηση έχει περισσότερες από μία πλευρές, επισημαίνοντας πως η ανασκαφή και η ανάκτηση τέτοιων απολιθωμάτων απαιτούν σημαντικό χρόνο, εργασία και οικονομικούς πόρους.
Όπως ανέφερε, κατανοεί όσους επιλέγουν να διαθέσουν τα ευρήματα προς πώληση, ενώ εκτίμησε ότι αρκετά από αυτά θα καταλήξουν τελικά σε μουσεία και θα γίνουν προσβάσιμα στο κοινό.
Η αντιπαράθεση παραμένει ανοιχτή: από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη χρηματοδότησης των ανασκαφών και η δυνατότητα των ιδιωτών να αποκτούν σπάνια ευρήματα και, από την άλλη, η διασφάλιση ότι απολιθώματα με ιδιαίτερη επιστημονική σημασία θα παραμένουν διαθέσιμα για έρευνα, εκπαίδευση και δημόσια έκθεση.
