Στο μικροσκόπιο της Βουλής φέρνει ο ΣΥΡΙΖΑ και την περίοδο διακυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα, με την πρότασή του για συγκρότηση Εξεταστικής Επιτροπής σχετικά με τα κόκκινα δάνεια, τα funds και τους servicers, να υπερψηφίζεται χθες με 138 «ναι», σε σύνολο 294 βουλευτών.

Αυτό ανοίγει τον δρόμο για κοινοβουλευτική διερεύνηση των αποφάσεων που έλαβε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ και βάζει στο επίκεντρο τον νόμο που επέτρεψε τη δημιουργία αγοράς μεταβίβασης τραπεζικών απαιτήσεων και ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς. Κάπως έτσι, στο εσωτερικό της Αριστεράς διαμορφώνεται μία ακόμη «εμφυλιακή» κατάσταση, με τον ΣΥΡΙΖΑ να ζητά έλεγχο για μια περίοδο που φέρει την πολιτική σφραγίδα του ίδιου του πρώην προέδρου του. Ταυτόχρονα, η σημερινή ηγεσία βάζει στο στόχαστρο και τα χρόνια κατά τα οποία την ευθύνη της οικονομικής πολιτικής στην κυβέρνηση Τσίπρα είχαν ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο Γιώργος Σταθάκης. Απέναντί της βρίσκει όμως κορυφαία στελέχη που υπερασπίζονταν τις σχετικές νομοθετικές παρεμβάσεις.

Ο νόμος Σταθάκη

Τον Δεκέμβριο του 2015, λίγους μήνες μετά την υπογραφή του τρίτου μνημονίου, η κυβέρνηση Τσίπρα ψήφισε τον νόμο, θεσπίζοντας το πλαίσιο λειτουργίας εταιρειών διαχείρισης και απόκτησης απαιτήσεων από δάνεια. Οι τροποποιήσεις που ακολούθησαν το 2016 διεύρυναν την εφαρμογή του, διαμορφώνοντας την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται σήμερα funds και servicers. Ο τότε υπουργός Οικονομικών, Γιώργος Σταθάκης, υπερασπιζόταν από το βήμα της Βουλής τη συμφωνία με τους πιστωτές, υποστηρίζοντας ότι το 93% των στεγαστικών δανείων πρώτης κατοικίας προστατευόταν από την πώληση σε funds, με όριο αντικειμενικής αξίας τις 140.000 ευρώ.

Ωστόσο, οι εξαιρέσεις είχαν μεταβατικό χαρακτήρα, ενώ η απελευθέρωση της αγοράς προχωρούσε μέσα από τις διαδοχικές νομοθετικές ρυθμίσεις. Οι επιλογές αυτές είχαν προηγηθεί της κυβερνητικής αλλαγής του 2019 και αποτελούν μέρος του θεσμικού πλαισίου που καλείται τώρα να εξετάσει η προτεινόμενη Εξεταστική Επιτροπή.

Στις 30 Ιουλίου 2017, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, έπειτα από παραίνεση και στήριξη του Αλέξη Τσίπρα, υπερασπιζόταν δημόσια τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς, συνδέοντάς τους με την εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος αλλά και με αναπτυξιακούς και κοινωνικούς στόχους. Είχε προηγηθεί, τον Μάιο του ίδιου έτους, η νομοθέτηση του σχετικού πλαισίου από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτησή του στις 27 Σεπτεμβρίου 2017, όταν, σε συνέντευξη στον Νίκο Χατζηνικολάου, ξεκαθάριζε ότι η κυβέρνηση δεν επρόκειτο να ζητήσει από τους πιστωτές να αποκτήσουν οι δανειολήπτες δικαίωμα εξαγοράς των δανείων τους στην τιμή που τα αποκτούσαν τα funds. Η συγκεκριμένη θέση επανέρχεται στην επικαιρότητα, καθώς οργανώσεις δανειοληπτών εξακολουθούν να ζητούν δυνατότητα επαναγοράς των οφειλών τους με ευνοϊκότερους όρους.

Η προστασία της πρώτης κατοικίας

Ο Αλέξης Τσίπρας είχε προτάξει προεκλογικά την προστασία της πρώτης κατοικίας, χρησιμοποιώντας το σύνθημα «κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη». Μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης, ωστόσο, η αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων εντάχθηκε στις μνημονιακές δεσμεύσεις και στις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές. Τον Δεκέμβριο του 2017, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία ενέκρινε τροπολογία του υπουργού Δικαιοσύνης, Σταύρου Κοντονή, για την προστασία των συμβολαιογράφων που διενεργούσαν πλειστηριασμούς, παρά τις αντιδράσεις που είχαν εκδηλωθεί ακόμη και εντός του ΣΥΡΙΖΑ. Τον Μάρτιο του 2019 ακολούθησε ο επόμενος νόμος για την προστασία της κύριας κατοικίας, με συγκεκριμένα κριτήρια υπαγωγής. Η τότε κυβέρνηση παρουσίαζε τη ρύθμιση ως μέτρο στήριξης των δανειοληπτών, ενώ η Νέα Δημοκρατία αμφισβητούσε την αποτελεσματικότητα και την εμβέλειά της.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η κυβέρνηση, ήδη από το 2017 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2019 είχαν μεταβιβαστεί σε ξένα funds δάνεια ύψους 18,5 δισ. ευρώ. Την ίδια άποψη έχει και η Χαριλάου Τρικούπη, που τάσσεται υπέρ της συνολικής διερεύνησης των κυβερνητικών επιλογών, επιρρίπτοντας παράλληλα ευθύνες στη Νέα Δημοκρατία για τη μεταγενέστερη επέκταση των τιτλοποιήσεων.

Ο ΣΥΡΙΖΑ επικεντρώνει την κριτική του στο πρόγραμμα «Ηρακλής», στις κρατικές εγγυήσεις και στη λειτουργία των servicers. Ο Νίκος Παππάς έχει ζητήσει να διερευνηθούν οι κίνδυνοι για το Δημόσιο από τις εγγυήσεις των τιτλοποιήσεων. Η συμπερίληψη, ωστόσο, της περιόδου 2015-2019 δημιουργεί νέα πεδία αντιπαράθεσης μεταξύ των διαφορετικών πολιτικών στρατοπέδων που προέκυψαν από τις διασπάσεις του ΣΥΡΙΖΑ. Η επερχόμενη Εξεταστική βάζει στο κάδρο τις επιλογές της κυβέρνησης Τσίπρα, τις οποίες καταγγέλλει η Κουμουνδούρου, τροφοδοτώντας τον… αριστερό εμφύλιο. Μάλιστα, εφόσον κληθούν για κατάθεση πρώην υπουργοί, οι εξηγήσεις που θα δώσουν για τις νομοθετικές πρωτοβουλίες εκείνης της περιόδου και η στάση των βουλευτών που συνδέονται πολιτικά με τον πρώην πρωθυπουργό θα αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία.