Υποθετικό σενάριο της RAND εξετάζει πώς ο θάνατος του Βλαντίμιρ Πούτιν θα μπορούσε να οδηγήσει σε πόλεμο Ρωσίας - ΝΑΤΟ το 2030.
Μια αλληλουχία υποθετικών εξελίξεων, που αρχίζει με τον θάνατο του Βλαντίμιρ Πούτιν το 2027 και καταλήγει σε στρατιωτική σύγκρουση της Ρωσίας με το ΝΑΤΟ το 2030, περιγράφει νέα μελέτη του αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού RAND, εξετάζοντας τις αμυντικές δυνατότητες της Ευρώπης και τους κινδύνους μιας γενικευμένης αντιπαράθεσης με τη Μόσχα.
Η μελέτη, με τίτλο «Ready for War 2030: A Scenario», δημοσιεύθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2026 και παρουσιάζει ένα υποθετικό χρονολόγιο έως τις αρχές του 2031. Στο επίκεντρο βρίσκονται η πολιτική διαδοχή στο Κρεμλίνο, η ανασυγκρότηση των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, η εισβολή στην Εσθονία και η δυνατότητα του ΝΑΤΟ να αντιμετωπίσει μια μεγάλης κλίμακας σύγκρουση με περιορισμένη αμερικανική στρατιωτική συμμετοχή.
Οι συντάκτες διευκρινίζουν ότι η μελέτη δεν αποτελεί πρόβλεψη για το μέλλον, αλλά άσκηση στρατηγικού σχεδιασμού. Στόχος τους είναι να αναδείξουν τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής άμυνας και να εξετάσουν τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια αποτυχία της αποτρεπτικής πολιτικής του ΝΑΤΟ.
Ο θάνατος Πούτιν και η νέα ηγεσία της Ρωσίας
Το υποθετικό σενάριο της RAND ξεκινά τον Ιανουάριο του 2027, όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν πεθαίνει από φυσικά αίτια, χωρίς να έχει ορίσει σαφή διάδοχο. Η απουσία προσώπου που θα μπορούσε να αναλάβει αδιαμφισβήτητα την εξουσία προκαλεί εσωτερική αντιπαράθεση μεταξύ διαφορετικών ομάδων του ρωσικού κρατικού μηχανισμού.
Από τη διαμάχη επικρατούν οι υπηρεσίες ασφαλείας, οι οποίες τον Μάρτιο του 2027 επιβάλλουν στην προεδρία έναν πρώην στρατηγό της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB).
Ο νέος πρόεδρος επιδιώκει αρχικά να εδραιώσει την εξουσία του, αναδιοργανώνοντας το πολιτικό σύστημα και περιορίζοντας την επιρροή των στελεχών που συνδέονταν στενά με τον προκάτοχό του.
Τον Απρίλιο του 2027, αποδέχεται συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία, η οποία επιτυγχάνεται με αμερικανική διαμεσολάβηση και την υποστήριξη της Βρετανίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Σε αντάλλαγμα προβλέπεται μερική χαλάρωση των δυτικών κυρώσεων.
Η διπλωματική διαδικασία, ωστόσο, δεν οδηγεί σε οριστική ειρήνη. Τον Ιούλιο του 2027, οι συνομιλίες καταλήγουν σε αδιέξοδο, καθώς η Μόσχα εξακολουθεί να διεκδικεί τα κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη.
Ο πόλεμος μετατρέπεται σε παγωμένη σύγκρουση, με τις ρωσικές δυνάμεις να διατηρούν τις θέσεις τους, αλλά χωρίς μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις. Η εξέλιξη επιτρέπει στο Κρεμλίνο να ανακατευθύνει στρατιωτικούς και οικονομικούς πόρους προς την ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεων.
Το ζήτημα της διαδοχής είχε απασχολήσει τη RAND και σε ξεχωριστή ανάλυση τον Οκτώβριο του 2025, όταν οι ερευνητές είχαν επισημάνει την αβεβαιότητα που προκαλεί η συγκέντρωση εξουσίας γύρω από τον Ρώσο πρόεδρο.
Υβριδικές επιθέσεις και απομάκρυνση των ΗΠΑ από την Ευρώπη
Σύμφωνα με το σενάριο, από τις αρχές του 2028 η νέα ρωσική ηγεσία αντιμετωπίζει αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, των κοινωνικών συνεπειών του πολέμου στην Ουκρανία και των αντιπαραθέσεων στο εσωτερικό των μηχανισμών εξουσίας.
Προκειμένου να ενισχύσει τη θέση της, εγκαινιάζει μια εκτεταμένη εκστρατεία υβριδικών επιχειρήσεων εναντίον ευρωπαϊκών κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.
Οι ενέργειες περιλαμβάνουν κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παρεμβολές στις επικοινωνίες και επιχειρήσεις παραπληροφόρησης, με στόχους τις ενεργειακές υποδομές, τα μεταφορικά δίκτυα, την αμυντική βιομηχανία και άλλες κρίσιμες εγκαταστάσεις.
Στην Ανατολική Ευρώπη, η ρωσική προπαγάνδα επικεντρώνεται σε ισχυρισμούς περί διακρίσεων εις βάρος ρωσόφωνων πληθυσμών. Στη Δυτική Ευρώπη, οι επιχειρήσεις αποσκοπούν στην όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων και στην υπονόμευση της εμπιστοσύνης προς τους διεθνείς θεσμούς.
Η κατάσταση επιδεινώνεται τον Ιούνιο του 2029, όταν μια σοβαρή κρίση στη Νότια Αμερική αποσπά την προσοχή της Ουάσινγκτον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δίνουν προτεραιότητα στη συγκεκριμένη περιοχή, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να ενισχύσουν στρατιωτικά την Ευρώπη.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι εξακολουθούν να υπολογίζουν στην αμερικανική υλικοτεχνική και στρατηγική υποστήριξη, αλλά δεν αναμένουν την αποστολή σημαντικών πρόσθετων δυνάμεων, ιδιαίτερα όσο παραμένουν οι εντάσεις με την Κίνα στον Ινδοειρηνικό.
Αυτό το περιβάλλον ενθαρρύνει, κατά τη RAND, τους σκληροπυρηνικούς κύκλους της ρωσικής στρατιωτικής ηγεσίας να πιέσουν για μια περιορισμένη επιχείρηση εναντίον χώρας της Βαλτικής.
Η εισβολή στην Εσθονία και η ενεργοποίηση του Άρθρου 5
Η κρίσιμη καμπή του σεναρίου τοποθετείται τον Μάιο του 2030, όταν η Ρωσία υποκινεί διαδηλώσεις στη Νάρβα, πόλη της Εσθονίας στα σύνορα με τη Ρωσία, όπου κατοικεί σημαντικός ρωσόφωνος πληθυσμός.
Οι διαδηλώσεις εξελίσσονται σε ταραχές και οι εσθονικές αρχές επεμβαίνουν για την αποκατάσταση της τάξης. Η Μόσχα αξιοποιεί τα γεγονότα ως πρόσχημα, υποστηρίζοντας ότι οι ρωσόφωνοι κάτοικοι απειλούνται και ότι απαιτείται στρατιωτική επέμβαση για την προστασία τους.
Ακολουθεί περιορισμένη εισβολή ρωσικών δυνάμεων στην Εσθονία, με αρχικό στόχο την κατάληψη της Νάρβα και των γειτονικών περιοχών.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η ρωσική επιχείρηση αποσκοπεί κυρίως στη δοκιμασία της ενότητας και της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ. Το Κρεμλίνο εκτιμά ότι οι δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα προτιμήσουν να αποδεχθούν μια περιορισμένη εδαφική απώλεια αντί να διακινδυνεύσουν έναν γενικευμένο πόλεμο.
Η εκτίμηση αυτή, ωστόσο, αποδεικνύεται λανθασμένη μέσα στο υποθετικό σενάριο.
Το ΝΑΤΟ ενεργοποιεί αμέσως το Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης περί συλλογικής άμυνας και τα περισσότερα κράτη-μέλη δεσμεύονται να συνδράμουν στρατιωτικά την Εσθονία, παρά τη μειωμένη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η απόφαση οδηγεί σε άμεση αντιπαράθεση με τη Μόσχα, μετατρέποντας μια περιορισμένη εισβολή σε ευρύτερη ευρωπαϊκή πολεμική σύγκρουση.
Πόλεμος στη Βαλτική και πλήγματα στη Βρετανία
Από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο του 2030, το υποθετικό χρονολόγιο προβλέπει εκτεταμένες πολεμικές επιχειρήσεις στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Η Ρωσία διευρύνει την κρίση προς τον ευρωπαϊκό Βορρά, απειλώντας τη βόρεια Νορβηγία και το αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, ενώ τα υποβρύχιά της επιχειρούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη πρόσβαση στον Βόρειο Ατλαντικό.
Η Βρετανία αναδεικνύεται σε έναν από τους σημαντικότερους στόχους της Μόσχας, λόγω του ρόλου της στη μεταφορά και ανάπτυξη συμμαχικών ενισχύσεων προς τη Βαλτική.
Το σενάριο περιλαμβάνει κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, αεροπορικά και πυραυλικά πλήγματα εναντίον βρετανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, μεταξύ των οποίων αεροπορικές βάσεις, λιμάνια, σταθμοί ραντάρ και κέντρα διοίκησης.
Παράλληλα, οι βρετανικές ένοπλες δυνάμεις αναπτύσσουν χερσαία ταξιαρχία, μαχητικά F-35 και Typhoon και δυνατότητες πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς, ενώ συμμετέχουν σε ναυτικές επιχειρήσεις προστασίας των διατλαντικών γραμμών ανεφοδιασμού.
Η μελέτη περιγράφει επίσης τις επιπτώσεις των επιθέσεων σε ενεργειακά δίκτυα, υποθαλάσσια καλώδια, λιμενικές εγκαταστάσεις και συστήματα επικοινωνιών.
Οι διακοπές ηλεκτροδότησης, οι δυσλειτουργίες στις μεταφορές και οι ελλείψεις βασικών αγαθών επιβαρύνουν την οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών, αναδεικνύοντας τη σημασία της ανθεκτικότητας των υποδομών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Τουρκία, με τη RAND να θεωρεί, στο συγκεκριμένο σενάριο, ότι η Ρωσία αποφεύγει την άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μαζί της.
Η Άγκυρα διατηρεί περιορισμένο ρόλο στις επιχειρήσεις, αλλά η Νότια και Νοτιοανατολική Ευρώπη επηρεάζονται από κυβερνοεπιθέσεις και περιορισμένα στρατιωτικά πλήγματα.
Εκεχειρία το 2030, αλλά χωρίς οριστική ειρήνη
Έπειτα από μήνες εντατικών μαχών, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις καταφέρνουν να αποτρέψουν μια αποφασιστική ρωσική επικράτηση, αλλά αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες στη διατήρηση της επιχειρησιακής τους ικανότητας.
Η παρατεταμένη σύγκρουση εξαντλεί τα αποθέματα πυρομαχικών, επιβαρύνει τις οικονομίες και περιορίζει την πολιτική διάθεση για συνέχιση των επιχειρήσεων.
Την ίδια περίοδο, ο νέος Ρώσος πρόεδρος δέχεται εσωτερικές πιέσεις, καθώς δεν έχει επιτύχει τη γρήγορη στρατιωτική νίκη που επιδίωκε στην Εσθονία.
Έχοντας διατηρήσει τον έλεγχο της Νάρβα και του μεγαλύτερου μέρους της περιφέρειας Ίντα-Βίρου, η Μόσχα ανακοινώνει ότι ο διακηρυγμένος στόχος της προστασίας του ρωσόφωνου πληθυσμού έχει επιτευχθεί και προτείνει κατάπαυση του πυρός.
Τον Νοέμβριο του 2030 επιτυγχάνεται μια εύθραυστη εκεχειρία, πριν οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ οργανώσουν αντεπίθεση για την ανακατάληψη των εδαφών.
Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2031, οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις παραμένουν ατελέσφορες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας παγωμένης σύγκρουσης στην Ευρώπη.
Η αδυναμία αποκατάστασης της εδαφικής ακεραιότητας της Εσθονίας υπονομεύει, στο σενάριο, την αξιοπιστία της συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, παρά την αρχική ενεργοποίηση του Άρθρου 5.
Η προειδοποίηση της RAND για την ευρωπαϊκή άμυνα
Μέσα από αυτή την υποθετική αλληλουχία γεγονότων, η RAND εξετάζει κατά πόσο οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν τα μέσα να αντιμετωπίσουν μια μεγάλης κλίμακας σύγκρουση με τη Ρωσία.
Η μελέτη αναδεικνύει ελλείψεις σε πυρομαχικά, στρατιωτική παραγωγή, εφεδρείες, υλικοτεχνική υποστήριξη και προστασία κρίσιμων υποδομών, ενώ επισημαίνει την ανάγκη καλύτερου συντονισμού μεταξύ στρατιωτικών δυνάμεων, κρατικών υπηρεσιών και ιδιωτικών επιχειρήσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην προετοιμασία των κοινωνιών για τις συνέπειες ενός σύγχρονου πολέμου, όπου οι επιθέσεις μπορούν να πλήξουν ταυτόχρονα την ενέργεια, τις επικοινωνίες, τις μεταφορές και την τροφοδοσία.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν επίσης ότι οι ευρωπαϊκές χώρες χρειάζεται να μπορούν να λειτουργήσουν με μικρότερη εξάρτηση από τις στρατιωτικές και βιομηχανικές δυνατότητες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι, παρότι μια στρατιωτική σύγκρουση Ρωσίας - ΝΑΤΟ έως το 2030 δεν θεωρείται αναπόφευκτη, οι συνθήκες που θα μπορούσαν να την προκαλέσουν απαιτούν σοβαρή προετοιμασία.
Η ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων παρουσιάζεται, επομένως, ως ουσιαστική προϋπόθεση για τη διατήρηση της αποτροπής και τον περιορισμό του κινδύνου μιας μελλοντικής πολεμικής αναμέτρησης.
