Ως σημαντική διπλωματική επιτυχία αποτιμά η Αθήνα την κοινή δήλωση έξι πλευρών στον ΟΗΕ, που απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ευρωπαϊκή Ένωση διατύπωσαν την κοινή τους αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, χαρακτηρίζοντάς το «άκυρο και ανυπόστατο», μετά την πρόσφατη κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Η ελληνική κυβέρνηση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη συμμετοχή των αραβικών χωρών, θεωρώντας ότι επιβεβαιώνεται η αποτελεσματικότητα των διπλωματικών πρωτοβουλιών της σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο.
Παράλληλα, παρακολουθεί τις προσπάθειες προσέγγισης μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου, επιμένοντας ότι οι γεωγραφικές και νομικές παράμετροι της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν αμετάβλητες.
Γεραπετρίτης: Άκυρο και ανυπόστατο το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Την κοινή δήλωση εκφώνησε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, από την έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη.
Οι έξι πλευρές εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους στην απόφαση της λιβυκής Βουλής να κυρώσει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που υπεγράφη μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης το 2019, επισημαίνοντας ότι η εξέλιξη αυτή εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα.
Στην κοινή τοποθέτηση υπογραμμίζεται ότι η κύρωση δεν μεταβάλλει τη νομική αξιολόγηση του μνημονίου.
«Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη», δήλωσε ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο, που αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Σύμφωνα με τη δήλωση, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών.
Οι συμμετέχοντες προειδοποίησαν ότι η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν θεμελιώδεις κανόνες του διεθνούς δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας την ασφάλεια δικαίου, τις σχέσεις καλής γειτονίας και την ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Παράλληλα, επαναβεβαίωσαν την υποστήριξή τους στην ενοποίηση των θεσμών της Λιβύης και στην πολιτική μετάβαση προς ένα ενιαίο και σταθερό κράτος, ικανό να συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία.
Ο κ. Γεραπετρίτης επανέλαβε επίσης την ετοιμότητα της Ελλάδας να συνεχίσει τις διμερείς διαπραγματεύσεις με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, στη βάση της καλής πίστης και του διεθνούς δικαίου.
Η στάση της Αθήνας απέναντι στην προσέγγιση Τουρκίας και Αιγύπτου
Στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών παρακολουθούν με προσοχή, αλλά χωρίς να εκφράζουν ιδιαίτερη ανησυχία, τις πρόσφατες διπλωματικές κινήσεις της Άγκυρας προς το Κάιρο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα, καθώς και η πρόταση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν για διάλογο μεταξύ Τουρκίας, Ιταλίας, Αιγύπτου και Λιβύης σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύμφωνα με την ελληνική διπλωματική εκτίμηση, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν μεταβάλλουν τα γεωγραφικά δεδομένα ούτε τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου που διέπουν τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Αρμόδιοι κύκλοι επισημαίνουν ότι «οι γεωγραφικές παράμετροι της περιοχής δεν αλλάζουν», αντιπαραβάλλοντας την ελληνική προσήλωση στη διεθνή νομιμότητα με τις τουρκικές διεκδικήσεις.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της στάσης του Καΐρου αναδεικνύεται η συμμετοχή της Αιγύπτου στην κοινή δήλωση, παράλληλα με τη συνέχιση των ελληνοαιγυπτιακών συνομιλιών για την επέκταση της οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).
Η Αθήνα εκτιμά ότι οι εξελίξεις αυτές επιβεβαιώνουν τη σταθερότητα της συνεργασίας της με την Αίγυπτο στα ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας, ανεξαρτήτως των παράλληλων επαφών που αναπτύσσει το Κάιρο με την Τουρκία.
Λαμπρινίδης: Παραβιάζονται κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών
Τη σταθερή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανέλαβε ο πρέσβης της στον ΟΗΕ, Σταύρος Λαμπρινίδης, αμέσως μετά την εκφώνηση της κοινής δήλωσης.
Ο Ευρωπαίος διπλωμάτης εξέφρασε την έντονη λύπη της ΕΕ για την απόφαση της λιβυκής Βουλής, υπενθυμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή θέση έχει διατυπωθεί ήδη στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025.
«Το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας», τόνισε.
Ο κ. Λαμπρινίδης υπογράμμισε ότι η συμφωνία δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες, ενώ επισήμανε το στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο πλαίσιο αυτό ζήτησε τον σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών, σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο.
Το μήνυμα Γκουτέρες για το Δίκαιο της Θάλασσας
Στην Αθήνα αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία και στις δηλώσεις του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Κάιρο, ρωτήθηκε για τη στάση των Ηνωμένων Εθνών απέναντι σε χώρες που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο μέσω θαλάσσιων συμφωνιών.
«Η θέση μας είναι απολύτως σαφής: οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου είναι απαράδεκτες», απάντησε.
Αναφερόμενος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε ενέργεια δεν συνάδει με τις προβλέψεις της δεν πρέπει να γίνεται σεβαστή ή αποδεκτή.
Ο κ. Γκουτέρες τόνισε ακόμη την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι «η ισχύς του δικαίου υπερισχύει του δικαίου της ισχύος», επαναλαμβάνοντας τη θέση του Οργανισμού υπέρ της εφαρμογής των διεθνών κανόνων.
Παρότι ο Γενικός Γραμματέας δεν αναφέρθηκε ονομαστικά στην Τουρκία ή στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, η ελληνική πλευρά ερμηνεύει την τοποθέτησή του ως πρόσθετη επιβεβαίωση της σημασίας που αποδίδουν τα Ηνωμένα Έθνη στον σεβασμό του Δικαίου της Θάλασσας.
Για την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου έχει προγραμματιστεί συνάντηση του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Αντόνιο Γκουτέρες, στο πλαίσιο των επαφών του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στη Νέα Υόρκη.
