Η επικείμενη τριμερής σύνοδος Τραμπ, Πούτιν και Σι στην Κίνα αναζωπυρώνει φόβους για αναδιαμόρφωση των διεθνών ισορροπιών χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Στη Σεντζέν της Κίνας στρέφεται το ενδιαφέρον της διεθνούς διπλωματίας, καθώς την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί η πρώτη τριμερής συνάντηση των προέδρων Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ, στο περιθώριο της συνόδου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας - Ειρηνικού (APEC).
Η συνάντηση αναβιώνει τις ανησυχίες για μια «νέα Γιάλτα», στην οποία οι μεγαλύτερες δυνάμεις θα μπορούσαν να συζητήσουν την ανακατανομή γεωπολιτικών επιρροών και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας χωρίς τη συμμετοχή της Ευρώπης και άλλων κρατών που επηρεάζονται άμεσα από τις αποφάσεις τους.
Για τη Μόσχα, η παρουσία του Ρώσου προέδρου στο ίδιο τραπέζι με τους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία. Παρά τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και τις δυτικές κυρώσεις, ο Πούτιν εξασφαλίζει συμμετοχή σε μια συνάντηση κορυφής που συγκεντρώνει το διεθνές ενδιαφέρον και την οποία το Κρεμλίνο μπορεί να παρουσιάσει ως επιβεβαίωση της γεωπολιτικής βαρύτητας της Ρωσίας.
Η ιστορική παρακαταθήκη της Γιάλτας και οι ρωσικές επιδιώξεις
Η αναφορά στη Διάσκεψη της Γιάλτας του Φεβρουαρίου 1945 συνδέεται με την επιδίωξη του Κρεμλίνου να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Στην ιστορική εκείνη συνάντηση, ο Ιωσήφ Στάλιν, ο Φράνκλιν Ρούζβελτ και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ διαπραγματεύτηκαν τη μεταπολεμική διευθέτηση της Ευρώπης, χωρίς άμεση συμμετοχή πολλών από τις χώρες των οποίων το μέλλον βρισκόταν υπό συζήτηση. Οι συμφωνίες και οι μεταγενέστερες εξελίξεις συνέβαλαν στη διαμόρφωση των αντίπαλων συνασπισμών που κυριάρχησαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Η ρωσική ηγεσία απορρίπτει επισήμως την εκτίμηση ότι επιδιώκει την επανάληψη ενός τέτοιου ιστορικού διακανονισμού. Ωστόσο, ο σύμβουλος του Πούτιν και επικεφαλής της ρωσικής διαπραγματευτικής ομάδας για την Ουκρανία, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, επανέφερε πρόσφατα τη σχετική ιστορική αναλογία.
Λίγες ημέρες πριν από τη συνάντηση στην Κίνα, ο Μεντίνσκι υποστήριξε ότι στόχος της Μόσχας είναι η δημιουργία ενός συνολικού συστήματος ευρωπαϊκής ασφάλειας, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει μια «νέα, σύγχρονη Γιάλτα και Πότσνταμ».
Η τοποθέτηση αυτή ενίσχυσε τον προβληματισμό για το ενδεχόμενο μιας διευθέτησης του ουκρανικού ζητήματος και των ευρύτερων σχέσεων Ρωσίας - Δύσης μέσα από απευθείας διαπραγματεύσεις των μεγάλων δυνάμεων, με περιορισμένο ρόλο για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η επιστροφή Πούτιν στο διπλωματικό προσκήνιο
Οι προσδοκίες που καλλιεργούνται στη ρωσική πρωτεύουσα επικεντρώνονται πρωτίστως στη διεθνή αναγνώριση του ρόλου της Ρωσίας. Ρώσοι αξιωματούχοι και κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν τη σύνοδο ως ένδειξη ότι η χώρα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις δυνάμεις που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης.
Το Κρεμλίνο έχει επικαλεστεί το πνεύμα συνεργασίας των Συμμάχων κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρότι οι σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες διαφέρουν ουσιωδώς από εκείνες του 1945.
Η Ρωσία έχει ενισχύσει σημαντικά την οικονομική και πολιτική της εξάρτηση από την Κίνα μετά την επιβολή των δυτικών κυρώσεων. Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επιδιώξει την επαναπροσέγγιση της Μόσχας, υιοθετώντας κατά καιρούς επικριτική στάση απέναντι στην Ουκρανία και εκφράζοντας την πρόθεση να αναζητήσει μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Η συνάντηση στη Σεντζέν προσφέρει στον Πούτιν την ευκαιρία να προβάλει τη Ρωσία ως αναγκαίο συνομιλητή για την αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων, παρά τις προσπάθειες της Δύσης να περιορίσει τη διπλωματική και οικονομική της επιρροή.
Οι προσδοκίες και το αβέβαιο αποτέλεσμα της συνόδου
Επισήμως, οι τρεις ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν ζητήματα διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, χωρίς να έχει διευκρινιστεί εάν οι συνομιλίες θα καταλήξουν σε συγκεκριμένες συμφωνίες.
Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την τριμερή συνάντηση τροφοδοτεί ανησυχίες για τον ρόλο της στις διαπραγματεύσεις που αφορούν την ασφάλεια της ηπείρου και το μέλλον της Ουκρανίας. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι οι διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας καθιστούν αβέβαιη την προοπτική ενός συνολικού γεωπολιτικού διακανονισμού.
Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, η τριμερής σύνοδος στη Σεντζέν αποκτά ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα. Για τη ρωσική ηγεσία, η ίδια η πραγματοποίησή της συνιστά ευκαιρία να αμφισβητήσει την εικόνα της διεθνούς απομόνωσης και να διεκδικήσει θέση στις συζητήσεις για τη μελλοντική παγκόσμια τάξη.