Οι απόγονοι Εβραίου εκδότη ζητούν να αποσυρθεί από δημοπρασία του Sotheby's πίνακας του Βαν Γκογκ, υποστηρίζοντας ότι πωλήθηκε υπό την πίεση των ναζιστικών διώξεων.

Μια διαμάχη για την τύχη ενός έργου του Βίνσεντ βαν Γκογκ, με εκτιμώμενη αξία 180 εκατομμυρίων δολαρίων, απειλεί να ανατρέψει μία από τις σημαντικότερες δημοπρασίες της χρονιάς. Ο πίνακας «Châtaigniers en fleurs» («Ανθισμένες καστανιές») πρόκειται να δημοπρατηθεί από τον Sotheby's στη Νέα Υόρκη την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου, ωστόσο οι κληρονόμοι των προηγούμενων ιδιοκτητών του αμφισβητούν τις συνθήκες υπό τις οποίες η οικογένειά τους τον αποχωρίστηκε το 1936.

Οι απόγονοι του Γερμανοεβραίου εκδότη Σάμουελ Φίσερ υποστηρίζουν ότι η πώληση πραγματοποιήθηκε εξαιτίας της οικονομικής και πολιτικής πίεσης που ασκούσε το ναζιστικό καθεστώς. Ζητούν, ως εκ τούτου, να αποσυρθεί το έργο από τη δημοπρασία μέχρι να διερευνηθεί πλήρως η ιστορία της ιδιοκτησίας του.

Η πώληση του 1936 και οι διώξεις της οικογένειας Φίσερ

Ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε το 1890, κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής του Βαν Γκογκ, στην περιοχή της Οβέρ-σιρ-Ουάζ, κοντά στο Παρίσι.

Το 1909 αποκτήθηκε από τον Σάμουελ Φίσερ, ιδρυτή ενός από τους σημαντικότερους γερμανικούς εκδοτικούς οίκους. Μετά τον θάνατό του, το 1934, το έργο παρέμεινε στην οικογένειά του.

Σύμφωνα με το ιστορικό ιδιοκτησίας που έχει δημοσιοποιήσει ο Sotheby's, ο πίνακας είχε παραδοθεί το 1932 ή το 1933 σε έμπορο τέχνης στο Άμστερνταμ, προτού περάσει το 1936 στην κατοχή των Ανριέτ και Μαρσέλ Καπφερέρ στο Παρίσι.

Οι κληρονόμοι, ωστόσο, συνδέουν τη μεταβίβαση με τις συνέπειες των ναζιστικών διώξεων στην οικογενειακή περιουσία.

Η εκδοτική επιχείρηση των Φίσερ είχε υποστεί σημαντικές οικονομικές απώλειες λόγω των περιορισμών που επέβαλε το καθεστώς του Χίτλερ. Η οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Βερολίνο για τη Βιέννη και, περίπου τρεις μήνες αργότερα, πραγματοποιήθηκε η επίμαχη πώληση.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν επρόκειτο για μια ελεύθερη εμπορική συναλλαγή ή για αναγκαστική εκποίηση περιουσιακού στοιχείου υπό το βάρος των ναζιστικών διώξεων.

Τι υποστηρίζουν οι κληρονόμοι και πώς απαντά ο Sotheby's

Ο δικηγόρος της οικογένειας, Γκούναρ Σνάμπελ, έχει απευθυνθεί στον οίκο δημοπρασιών, ζητώντας να αποδειχθεί ότι ο πίνακας πωλήθηκε στην πραγματική αγοραία αξία του και ότι η συναλλαγή θα είχε πραγματοποιηθεί ακόμη και χωρίς τις διώξεις του ναζιστικού καθεστώτος.

Σε διαφορετική περίπτωση, υποστηρίζει ότι η δημοπρασία δεν πρέπει να προχωρήσει.

Οι κληρονόμοι επικαλούνται τις Αρχές της Ουάσινγκτον του 1998, ένα διεθνώς αναγνωρισμένο, αλλά μη νομικά δεσμευτικό πλαίσιο για τη διερεύνηση και τη δίκαιη διευθέτηση υποθέσεων έργων τέχνης που χάθηκαν εξαιτίας των ναζιστικών διώξεων.

Από την πλευρά του, ο Sotheby's επισημαίνει ότι έχει πραγματοποιήσει εκτεταμένη έρευνα για την προέλευση του έργου, χωρίς να έχει εντοπίσει μέχρι στιγμής στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η πώληση έγινε υπό εξαναγκασμό.

Ο οίκος αναγνωρίζει, πάντως, τη σημασία των ζητημάτων που εγείρουν οι κληρονόμοι και δηλώνει ότι βρίσκεται σε επικοινωνία μαζί τους, επιδιώκοντας μια αμοιβαία αποδεκτή λύση.

Ένα έργο που μπορεί να καταρρίψει το ρεκόρ του Βαν Γκογκ

Οι «Ανθισμένες καστανιές» περιλαμβάνονται στη συλλογή Blaquier-Arrieta, η οποία συγκροτήθηκε από τους Αργεντινούς συλλέκτες Κάρλος Πέδρο Μπλακιέρ και Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέρ.

Ο πίνακας αποκτήθηκε από την οικογένεια τη δεκαετία του 1970, αφού είχε προηγουμένως αλλάξει αρκετούς ιδιοκτήτες.

Η εκτίμηση των 180 εκατομμυρίων δολαρίων, που έχει δημοσιοποιηθεί ενόψει της δημοπρασίας, υπερβαίνει κατά πολύ το προηγούμενο ρεκόρ πώλησης έργου του Βαν Γκογκ σε δημοπρασία, το οποίο ανέρχεται σε 117,2 εκατομμύρια δολάρια.

Εφόσον επιτευχθεί η συγκεκριμένη τιμή, θα πρόκειται για νέο ιστορικό ρεκόρ για τον Ολλανδό ζωγράφο.

Ωστόσο, η διεκδίκηση των κληρονόμων δημιουργεί αβεβαιότητα ως προς την πραγματοποίηση της πώλησης. Μέχρι στιγμής, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική απόφαση για την απόσυρση του έργου.

Η υπόθεση αναδεικνύει μια ιδιαίτερα σύνθετη πτυχή της αποκατάστασης των περιουσιακών απωλειών της ναζιστικής περιόδου: την αναγνώριση ότι ένας πίνακας μπορεί να έχει μεταβιβαστεί μέσω φαινομενικά νόμιμης εμπορικής συναλλαγής, ενώ οι συνθήκες της πώλησης ενδέχεται να είχαν καθοριστεί από τις διώξεις που υφίσταντο οι ιδιοκτήτες του.