Περίπου 100 αρχηγοί φυλών της Υεμένης παρουσίασαν στον ΟΗΕ, στη Γενεύη, μια ιστορική πρωτοβουλία για την προστασία των αμάχων και την ανθρωπιστική βοήθεια.
Μια πρωτοβουλία που επιχειρεί να αξιοποιήσει την παραδοσιακή επιρροή των φυλετικών ηγετών για τον περιορισμό των συνεπειών του πολέμου παρουσίασαν την Πέμπτη (29/10) εκπρόσωποι της Υεμένης, στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη.
Πρόκειται για έναν «κώδικα τιμής», τον οποίο έχουν ήδη υπογράψει περίπου 5.000 αρχηγοί φυλών από όλες τις διοικητικές περιφέρειες της χώρας, δεσμευόμενοι να προστατεύουν τον άμαχο πληθυσμό, να διευκολύνουν την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και να προωθούν τον σεβασμό θεμελιωδών κανόνων κατά τη διάρκεια των ένοπλων συγκρούσεων.
Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την Υεμένη, όπου οι εχθροπραξίες έχουν αναζωπυρωθεί έπειτα από περίπου τέσσερα χρόνια σχετικής ηρεμίας. Η κατάσταση επιδεινώθηκε τον Σεπτέμβριο, όταν οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι εξαπέλυσαν επίθεση στο δυτικό τμήμα της χώρας, εν μέσω της ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.
Μια πρωτοβουλία που ενώνει τις φυλετικές παραδόσεις με το ανθρωπιστικό δίκαιο
Η κατάρτιση του κώδικα ξεκίνησε το 2024, με πρωτοβουλία Υεμενιτών φυλετικών ηγετών και την υποστήριξη του Κέντρου της Γενεύης για τη Διακυβέρνηση του Τομέα της Ασφάλειας (DCAF), καθώς και των κυβερνήσεων της Ελβετίας και της Ολλανδίας.
Το κείμενο συνδυάζει τις παραδοσιακές αρχές που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ των φυλών, τις ισλαμικές αξίες και τις θεμελιώδεις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
Η αξιωματούχος του DCAF, Τρούντε Στραντ, εξήγησε ότι η προσπάθεια γεννήθηκε από την ανάγκη προστασίας των ανθρώπων που υφίστανται τις συνέπειες των παρατεταμένων εχθροπραξιών.
«Όλα ξεκίνησαν με μια απεγνωσμένη έκκληση για βοήθεια από την περιοχή. Μια ομάδα εκπροσώπων φυλών της Υεμένης απευθύνθηκε στο DCAF», αναζητώντας τρόπους αντιμετώπισης «των δεινών των αμάχων που βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά», ανέφερε κατά την τελετή.
Μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), επισήμανε ότι η πρωτοβουλία είχε αρχικά ελάχιστους υποστηρικτές, προτού αποκτήσει ευρύτερη αποδοχή μεταξύ των φυλετικών κοινοτήτων.
Η διαδικασία, πάντως, δεν υπήρξε απαλλαγμένη από διαφωνίες.
«Δεν ήταν εύκολη αποστολή και δεν συμφωνούσαμε όλοι από την αρχή», παραδέχθηκε ο σεΐχης Αμπντουλκαρίμ αλ Μακντάσι, ένας από τους εκπροσώπους που συμμετείχαν στη διαμόρφωση του κειμένου.
Η επίσημη εκδήλωση περιλάμβανε την ανάκρουση του εθνικού ύμνου της Υεμένης, την απαγγελία αποσπασμάτων από το Κοράνι και τη δημόσια ανάγνωση των δεσμεύσεων του κώδικα.
Προστασία αμάχων, αιχμαλώτων και ανθρωπιστικών αποστολών
Στον πυρήνα της συμφωνίας βρίσκεται η υποχρέωση των συμμετεχόντων να συμβάλλουν στην προστασία των πολιτών που δεν λαμβάνουν μέρος στις εχθροπραξίες.
Ο κώδικας προβλέπει, μεταξύ άλλων:
- Προστασία των αμάχων και των τραυματιών κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.
- Ανθρώπινη μεταχείριση των αιχμαλώτων και σεβασμό προς τους νεκρούς.
- Προστασία των αστικών υποδομών από τις επιπτώσεις των πολεμικών επιχειρήσεων.
- Ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών και ανεμπόδιστη πρόσβαση της ανθρωπιστικής βοήθειας.
- Απόρριψη της βίας και της τρομοκρατίας, με έμφαση στον περιορισμό των δεινών του πληθυσμού.
Για την εφαρμογή των δεσμεύσεων σχεδιάζονται εκστρατείες ενημέρωσης και εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ προβλέπεται η αξιοποίηση των παραδοσιακών μηχανισμών φυλετικής διαμεσολάβησης.
Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία διαδικασιών παρακολούθησης των παραβιάσεων και επιβολής κυρώσεων, ώστε οι αρχές του κώδικα να αποκτήσουν πρακτικό αντίκρισμα στις τοπικές κοινωνίες.
Η αποτελεσματικότητα της πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό από την προθυμία των φυλετικών ηγετών να εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις τους, καθώς και από τη δυνατότητά τους να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των ένοπλων ομάδων στις περιοχές όπου δραστηριοποιούνται.
Στην ίδια αίθουσα εκπρόσωποι διαφορετικών πλευρών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε η συμμετοχή εκπροσώπων που συνδέονται με διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές παρατάξεις της Υεμένης, συμπεριλαμβανομένων προσώπων που διατηρούν σχέσεις με τους Χούθι.
Την παρουσία τους χαιρέτισε η Λαϊλά Λουφτ αλ Θαουάρ, γενική γραμματέας του κόμματος Αραβική Ελπίδα, η οποία συγκαταλεγόταν στις ελάχιστες γυναίκες που παρακολούθησαν την εκδήλωση.
«Χαίρομαι που βρίσκονται εδώ μαζί μας», δήλωσε στο AFP, επισημαίνοντας ότι, παρά τις βαθιές πολιτικές αντιπαραθέσεις, εξακολουθούν να υφίστανται ισχυροί δεσμοί μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων της χώρας.
«Αυτό που προκαλεί όλα αυτά τα προβλήματα στην Υεμένη είναι η πολιτική ατζέντα και όχι η ίδια η κοινωνία της χώρας», πρόσθεσε, αποδίδοντας τις διαιρέσεις κυρίως στις ανταγωνιστικές πολιτικές επιδιώξεις.
Η συμμετοχή εκπροσώπων με διαφορετικές διασυνδέσεις αντιμετωπίζεται από τους διοργανωτές ως ένδειξη ότι η προστασία των αμάχων μπορεί να αποτελέσει πεδίο συνεννόησης ακόμη και μεταξύ πλευρών που βρίσκονται σε αντιπαράθεση.
Ο ΟΗΕ επισημαίνει τη σημασία της τοπικής διαμεσολάβησης
Η γενική διευθύντρια του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη, Τατιάνα Βαλοβάγια, υπογράμμισε τη σημασία πρωτοβουλιών που αναπτύσσονται μέσα στις ίδιες τις κοινωνίες που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις.
«Πρωτοβουλίες με ισχυρές τοπικές ρίζες, όπως αυτή, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις πολιτικές προσπάθειες, μπορούν όμως να συμβάλουν ουσιαστικά στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης και στην ενίσχυση των θεμελίων μιας διαρκούς ειρήνης», δήλωσε.
Ο «κώδικας τιμής» δεν αποτελεί πολιτική συμφωνία τερματισμού του πολέμου ούτε υποκαθιστά τις υποχρεώσεις των εμπλεκόμενων μερών βάσει του διεθνούς δικαίου. Επιδιώκει, ωστόσο, να δημιουργήσει ένα κοινό πλαίσιο ανθρωπιστικής συμπεριφοράς, αξιοποιώντας την κοινωνική επιρροή των φυλετικών ηγετών σε μια χώρα όπου οι παραδοσιακοί θεσμοί εξακολουθούν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην επίλυση διαφορών και στη διατήρηση της τοπικής συνοχής.
