Η Αίγυπτος απορρίπτει εκ νέου το τουρκολιβυκό μνημόνιο με επίσημη διακοίνωση στον ΟΗΕ, ενώ Κάιρο και Τρίπολη συμφώνησαν να αρχίσουν διάλογο.

Σε νέα διπλωματική παρέμβαση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου προχώρησε η Αίγυπτος, καταθέτοντας στον ΟΗΕ ρηματική διακοίνωση με την οποία αμφισβητεί συνολικά τις συμφωνίες θαλάσσιας συνεργασίας Τουρκίας και Λιβύης και προειδοποιεί ότι δεν θα αποδεχθεί ενέργειες που θίγουν τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η διακοίνωση, με ημερομηνία 5 Νοεμβρίου 2026 και αριθμό εγγράφου A/81/479, απευθύνεται στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και αποτελεί την τελευταία κίνηση του Καΐρου μετά την επικύρωση του μνημονίου του 2019 από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, στις 20 Οκτωβρίου.

Η αιγυπτιακή κυβέρνηση δηλώνει κατηγορηματικά ότι η συμφωνία της 27ης Νοεμβρίου 2019 είναι άκυρη και στερείται οποιασδήποτε έννομης ισχύος έναντι της Αιγύπτου. Υπογραμμίζει, μάλιστα, ότι η μεταγενέστερη επικύρωσή της από το λιβυκό κοινοβούλιο δεν μεταβάλλει τη νομική της θέση.

Απορρίπτει και τις συμφωνίες για τους υδρογονάνθρακες

Η αντίδραση του Καΐρου δεν περιορίζεται στη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης.

Με τη νέα διακοίνωση, η Αίγυπτος απορρίπτει επίσης δύο μεταγενέστερες συμφωνίες που αφορούν την ενεργειακή συνεργασία Τουρκίας και Λιβύης.

Η πρώτη είναι το μνημόνιο της 3ης Οκτωβρίου 2022, το οποίο υπεγράφη μεταξύ της τουρκικής κυβέρνησης και της λιβυκής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας για τη συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων.

Η δεύτερη αφορά το μνημόνιο της 25ης Ιουνίου 2025, μεταξύ της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου της Λιβύης και της Τουρκικής Εταιρείας Πετρελαίου (TPAO).

Το Κάιρο χαρακτηρίζει και τις δύο συμφωνίες άκυρες, επαναλαμβάνοντας ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε ενέργεια που απορρέει από αυτές και παραβιάζει τα θαλάσσια όρια τα οποία έχει κηρύξει.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η προειδοποίηση που περιλαμβάνεται στο αιγυπτιακό έγγραφο:

«Η Αίγυπτος απορρίπτει οποιαδήποτε μέτρα ή ενέργειες λαμβάνονται από οποιοδήποτε μέρος στη βάση των προαναφερθέντων Μνημονίων Συνεννόησης και των διακηρύξεων της Λιβύης, εφόσον αυτά έρχονται σε αντίθεση με τα κηρυχθέντα θαλάσσια όρια της Αιγύπτου».

Παράλληλα, επιφυλάσσεται του δικαιώματός της να προστατεύσει τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από το διεθνές δίκαιο και να αντιταχθεί σε κάθε απόπειρα προσβολής τους.

Η διατύπωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το ενδεχόμενο ενεργοποίησης των ενεργειακών συμφωνιών και πραγματοποίησης ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές όπου διατυπώνονται αντικρουόμενες διεκδικήσεις.

Αμφισβητεί και τα θαλάσσια όρια που κήρυξε η Λιβύη

Η νέα αιγυπτιακή παρέμβαση στρέφεται και κατά των εξωτερικών ορίων των θαλάσσιων ζωνών που έχει ανακοινώσει η Λιβύη.

Ειδικότερα, το Κάιρο απορρίπτει τη λιβυκή διακοίνωση της 27ης Μαΐου 2025, με αριθμό A/79/916, υποστηρίζοντας ότι τα όρια που περιγράφει επικαλύπτονται με τα δυτικά θαλάσσια όρια της Αιγύπτου στη Μεσόγειο.

Αμφισβητεί επίσης τα ανατολικά όρια που έχει κηρύξει η Λιβύη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της υφαλοκρηπίδας της.

Σύμφωνα με την αιγυπτιακή θέση, οι συγκεκριμένες διεκδικήσεις εκτείνονται εξ ολοκλήρου μέσα σε θαλάσσιες ζώνες στις οποίες η Αίγυπτος υποστηρίζει ότι ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα.

Το Κάιρο επικαλείται τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1982 (UNCLOS) και την καθιερωμένη πρακτική οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.

Η αιγυπτιακή κυβέρνηση έχει διατυπώσει επανειλημμένα τις ίδιες αντιρρήσεις στα Ηνωμένα Έθνη, με προηγούμενες διακοινώσεις στις 23 Δεκεμβρίου 2019, 10 Απριλίου 2023, 9 Απριλίου 2024 και 8 Σεπτεμβρίου 2025.

Η νέα παρέμβαση επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι, κατά την αιγυπτιακή θέση, ούτε η επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή ούτε η σύναψη πρόσθετων ενεργειακών συμφωνιών μπορούν να δημιουργήσουν δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών.

Στο τραπέζι οι διαπραγματεύσεις με τη Λιβύη

Την ίδια στιγμή, οι αιγυπτιακές διπλωματικές πιέσεις συνοδεύονται από μια σημαντική εξέλιξη στις σχέσεις με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Ο πρωθυπουργός της Λιβύης Αμπντουλχαμίντ Ντμπέιμπα έχει εκφράσει την ετοιμότητά του να συζητήσει τις αιγυπτιακές ενστάσεις, ενώ οι δύο πλευρές συμφώνησαν να προχωρήσουν σε διάλογο για τις διαφορές τους ως προς τις θαλάσσιες ζώνες.

Η εξέλιξη επιβεβαιώθηκε από τον εκπρόσωπο του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, ο οποίος διευκρίνισε ότι η μορφή των συνομιλιών παραμένει υπό διαμόρφωση.

Οι επαφές εντάθηκαν μετά την επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι στην Τρίπολη, στις 7 Νοεμβρίου, κατά την οποία συναντήθηκε με τον Ντμπέιμπα και επανέφερε τις αντιρρήσεις του Καΐρου για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Κατά την ίδια επίσκεψη πραγματοποιήθηκε και η επαναλειτουργία της αιγυπτιακής πρεσβείας στην Τρίπολη, έπειτα από περισσότερα από 12 χρόνια, σηματοδοτώντας την ενίσχυση της διπλωματικής παρουσίας της Αιγύπτου στη δυτική Λιβύη.

Παράλληλα, η κυβέρνηση της ανατολικής Λιβύης έχει ταχθεί υπέρ της συνέχισης των διαπραγματεύσεων με το Κάιρο, ζητώντας από το κοινοβούλιο να στηρίξει τη σχετική διαδικασία.

Η συμφωνία για διάλογο, πάντως, δεν ισοδυναμεί με αποδοχή των αιγυπτιακών θέσεων από τη Λιβύη ούτε συνεπάγεται ακύρωση του μνημονίου με την Τουρκία.

Το ευρύτερο διπλωματικό μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο

Η νέα παρέμβαση εντάσσεται στην προσπάθεια της Αιγύπτου να αποτρέψει τη δημιουργία τετελεσμένων στην Ανατολική Μεσόγειο και να περιορίσει τις συνέπειες της τουρκολιβυκής συνεργασίας στα θαλάσσια και ενεργειακά ζητήματα.

Η αιγυπτιακή θέση συμπίπτει σε βασικά σημεία με τις αντιρρήσεις της Ελλάδας, η οποία επίσης δεν αναγνωρίζει το μνημόνιο του 2019, υποστηρίζοντας ότι παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Άλλωστε, Αθήνα και Κάιρο έχουν υπογράψει από τις 6 Αυγούστου 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, ενώ συνεχίζουν τις επαφές τους για τα εκκρεμή ζητήματα θαλάσσιας οριοθέτησης.

Στην καταληκτική παράγραφο της διακοίνωσής της, η Αίγυπτος δηλώνει ότι παραμένει έτοιμη για συνεργασία, διαβουλεύσεις και διαπραγματεύσεις με τα γειτονικά κράτη, καλή τη πίστει, με στόχο συμφωνίες που θα βασίζονται στο διεθνές δίκαιο και θα εξασφαλίζουν δίκαιες και ισότιμες λύσεις.

Ζητεί, τέλος, η διακοίνωσή της να κυκλοφορήσει ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, να δημοσιευθεί στον ιστότοπο του Τμήματος Ωκεάνιων Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας και να συμπεριληφθεί σε προσεχή έκδοση του σχετικού δελτίου του Οργανισμού.