Με λαϊκίστικες καταγγελίες κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί πολιτική επανεκκίνηση, αλλά το κυβερνητικό του παρελθόν επαναφέρει δύσκολα ερωτήματα.
Αλήθεια, το... ΙΧ κόμμα του θα βγάλει καμιά ανακοίνωση για τον πρώην συνδικαλιστή της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ και μέλος του Συνασπιμού επί Αλ. Τσίπρα, Ρίζο Ρίζο, που σήμερα βρίσκεται προφυλακισμένος για το σκάνδαλο με το «Χωριάτικο»;
Από την Καλαμάτα και τη συνέντευξη στο BEST, ο Αλέξης Τσίπρας επανέφερε τη γνώριμη ρητορική της πολιτικής αγανάκτησης, εξαπολύοντας βαριές καταγγελίες κατά της κυβέρνησης Μητσοτάκη για τη διαφθορά, τα funds και τους πλειστηριασμούς, επενδύοντας στον λαϊκισμό και την οργή. Με αναφορές σε «αρχιερείς της διαφθοράς» και δραματικές περιγραφές, επιχειρεί να επανασυνδεθεί με ένα ακροατήριο που θυμίζει την εποχή των «αγανακτισμένων». Ωστόσο, οι αιτιάσεις του φέρνουν ξανά στο προσκήνιο τα πεπραγμένα της δικής του διακυβέρνησης, τις θεσμικές επιλογές της περιόδου 2015-2019 και τα ερωτήματα που εξακολουθούν να συνοδεύουν την πολιτική του επιστροφή.
Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στην πολιτική σκηνή συνοδεύεται από μια προσπάθεια επαναφοράς της αντιπαράθεσης στη λογική της κοινωνικής αγανάκτησης, με τη διαφθορά, την οικονομική ανασφάλεια και την προστασία των αδύναμων να αποτελούν τους βασικούς άξονες της παρέμβασής του.
Ωστόσο, πίσω από τις βαρύγδουπες διατυπώσεις και τις καταγγελίες κατά της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ανακύπτει ένα κρίσιμο ζήτημα: η πολιτική αξιοπιστία δεν οικοδομείται με την επιλεκτική μνήμη. Και όταν ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να εμφανιστεί ως τιμητής του πολιτικού συστήματος, το δικό του κυβερνητικό αποτύπωμα επιστρέφει αναπόφευκτα στο προσκήνιο.
Η επιστροφή της πολιτικής αγανάκτησης με παλιά συνθήματα
Η πολιτική επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα συνοδεύεται από μια γνώριμη ρητορική: βαριές καταγγελίες, δραματικές περιγραφές, αναφορές σε «αρχιερείς της διαφθοράς» και μια προσπάθεια να αναδειχθεί ξανά η κοινωνική δυσαρέσκεια ως βασικό πολιτικό καύσιμο.
Από την Καλαμάτα και τη συνέντευξή του στην τηλεόραση BEST, ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να εμφανιστεί ως εκφραστής της αγανάκτησης, επαναφέροντας ένα πολιτικό λεξιλόγιο που παραπέμπει στην περίοδο των πλατειών και των «αγανακτισμένων».
Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πόσο έντονα μπορεί κάποιος να καταγγείλει την πολιτική του αντίπαλο, αλλά πόσο καλά αντέχουν οι δικές του καταγγελίες στον έλεγχο των πραγματικών δεδομένων.
«Αρχιερέας της διαφθοράς» και οι υποθέσεις που βρίσκονται υπό διερεύνηση
Ο κ. Τσίπρας χαρακτήρισε τον Κυριάκο Μητσοτάκη «αρχιερέα της διαφθοράς», υποστηρίζοντας ότι η χώρα βουλιάζει και ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να πετάξει το πολιτικό της «έρμα» για να διασωθεί. Πρόκειται για βαριές πολιτικές κατηγορίες, οι οποίες δεν υποκαθιστούν την απόδειξη συγκεκριμένων ευθυνών.
Μάλιστα, η σημερινή επικαιρότητα παρουσιάζει μια εικόνα που δεν χωρά εύκολα στη γενικευμένη καταγγελία περί αδράνειας των ελεγκτικών μηχανισμών. Η υπόθεση της Pizza Fan οδήγησε σε εκτεταμένη αστυνομική επιχείρηση, συλλήψεις 23 προσώπων και ποινικές διώξεις για σοβαρά αδικήματα, με τη δικογραφία να περιλαμβάνει στοιχεία από έρευνες και επεξεργασία δεδομένων της ΑΑΔΕ.
Στην υπόθεση του «Χωριάτικου», η ΑΑΔΕ ενεργοποίησε τη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων, ζητώντας στοιχεία από την ΕΛ.ΑΣ. και τις ανακριτικές αρχές για πιθανή εμπλοκή υπαλλήλων της. Στην Πολεοδομία Κατερίνης πραγματοποιήθηκε επιχείρηση των Εσωτερικών Υποθέσεων με συλλήψεις, ενώ στην υπόθεση της ΜΚΟ «Παιδική Χαρά» ασκήθηκαν διώξεις για σοβαρά αδικήματα σε βάρος έξι συλληφθέντων.
Οι έρευνες αυτές δεν αποτελούν τελεσίδικες δικαστικές κρίσεις ούτε αποδεικνύουν από μόνες τους ότι κάθε πτυχή των υποθέσεων έχει διαλευκανθεί. Αποδεικνύουν, όμως, ότι οι υποθέσεις ερευνώνται και ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες προχωρούν σε επιχειρήσεις και διώξεις.
Το κυβερνητικό παρελθόν που δεν μπορεί να διαγραφεί
Πριν, λοιπόν, ο κ. Τσίπρας αναγορεύσει εαυτόν σε τιμητή της διαφάνειας, υπάρχει ένα πολιτικό παρελθόν που δεν μπορεί να παρακάμψει. Στη δική του διακυβέρνηση δύο πρώην κυβερνητικά στελέχη με υπουργική ιδιότητα βρέθηκαν αντιμέτωπα με καταδικαστικές αποφάσεις του Ειδικού Δικαστηρίου για παράβαση καθήκοντος.
Το γεγονός δεν συνιστά από μόνο του απόδειξη συλλογικής κυβερνητικής ενοχής, αποτελεί όμως ένα στοιχείο του κυβερνητικού απολογισμού που δικαιούται να εξετάζεται όταν ο ίδιος επιλέγει να μιλά με τόσο απόλυτους όρους για τη διαφθορά. Η πολιτική λογοδοσία δεν μπορεί να λειτουργεί επιλεκτικά, ανάλογα με το ποιος βρίσκεται στην κυβέρνηση και ποιος στην αντιπολίτευση.
Ο Ποινικός Κώδικας λίγο πριν από τις κάλπες και η συζήτηση για τις αποφυλακίσεις
Υπάρχει, επιπλέον, το ζήτημα του νέου Ποινικού Κώδικα. Ο Ν. 4619/2019 δημοσιεύθηκε στις 11 Ιουνίου 2019 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου, μόλις έξι ημέρες πριν από τις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου. Η χρονική συγκυρία και οι αλλαγές που εισήγαγε αποτέλεσαν αντικείμενο έντονης πολιτικής και νομικής αντιπαράθεσης. Δεν είναι, συνεπώς, παράλογο να ζητείται από τον τότε πρωθυπουργό να εξηγήσει τις επιλογές της κυβέρνησής του και τις επιπτώσεις τους.
Αντίστοιχα, ο Ν. 4322/2015, γνωστός ως νόμος Παρασκευόπουλου, εισήγαγε ευνοϊκότερες προϋποθέσεις υφ’ όρον απόλυσης και αποσυμφόρησης των φυλακών. Στοιχεία της περιόδου 2015-2019 καταγράφουν περισσότερες από 17.000 αποφυλακίσεις, αριθμός που επαναφέρει τη συζήτηση για τις επιλογές της τότε κυβέρνησης στην ποινική και σωφρονιστική πολιτική.
Funds και πλειστηριασμοί: Η επιλεκτική ανάγνωση της μνημονιακής περιόδου
Στο μέτωπο των funds και των πλειστηριασμών, ο κ. Τσίπρας επέλεξε να παρουσιάσει τη δική του κυβερνητική περίοδο ως περίοδο θεσμικής προστασίας των δανειοληπτών και να αποδώσει στην κυβέρνηση Μητσοτάκη την ευθύνη για το σύνολο των σημερινών προβλημάτων. Αποσιώπησε, όμως, ότι το θεσμικό πλαίσιο των servicers και των funds είχε ήδη διαμορφωθεί από την περίοδο των μνημονίων και ότι η διαχείριση των κόκκινων δανείων αποτελεί μια σύνθετη υπόθεση με διαδοχικές νομοθετικές παρεμβάσεις.
Η κριτική για τις επιλογές της σημερινής κυβέρνησης είναι θεμιτή. Δεν είναι όμως επαρκής απάντηση η επιλεκτική ιστορική αναδρομή, χωρίς πλήρη απολογισμό των δικών του κυβερνητικών χειρισμών. Το ίδιο ισχύει για το άρθρο 23: η απόσυρσή του και οι αντιδράσεις που προηγήθηκαν δικαιολογούν πολιτικό έλεγχο, όχι όμως αυθαίρετες βεβαιότητες για τα κίνητρα όσων το εισηγήθηκαν.
Η αγανάκτηση δεν υποκαθιστά την πολιτική αξιοπιστία
Η συνέντευξη στην Καλαμάτα ανέδειξε, τελικά, μια συγκεκριμένη πολιτική επιλογή: την επιστροφή σε μια αντιπαράθεση υψηλής έντασης, με τη διαφθορά, την κοινωνική ανασφάλεια και την οργή των πολιτών στο επίκεντρο. Όμως η αξιοπιστία μιας νέας πολιτικής πρότασης δεν κρίνεται από την ένταση των χαρακτηρισμών ούτε από την επανάληψη συνθημάτων μιας άλλης εποχής.
Κρίνεται από την τεκμηρίωση, τη συνέπεια και την απάντηση σε δύσκολα ερωτήματα για το ίδιο το κυβερνητικό παρελθόν. Και σε αυτή τη συζήτηση ο Αλέξης Τσίπρας δεν μπορεί να ζητά λογοδοσία από τους άλλους, εξαιρώντας εκ προοιμίου τον δικό του απολογισμό.
