Η συζήτηση για τα Ελληνοτουρκικά εξαντλείται συχνά σε ένα παραπλανητικό δίλημμα: διάλογος ή σύγκρουση. Η πραγματική επιλογή, όμως, βρίσκεται ανάμεσα στη διαχείριση των κατά καιρούς κρίσεων και στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής, μακροπρόθεσμης στρατηγικής.
Το casus belli, η «Γαλάζια Πατρίδα», το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, η αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και η κατοχή στην Κύπρο δείχνουν ότι η Αγκυρα δεν προβάλλει μεμονωμένες απαιτήσεις. Εφαρμόζει μια αναθεωρητική πολιτική με διάρκεια, ευελιξία και σαφή στόχο την αλλαγή των περιφερειακών συσχετισμών.
Το μάθημα του Κέναν
Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η σκέψη του Τζορτζ Κέναν. Ο Αμερικανός διπλωμάτης, που θεμελίωσε τη στρατηγική της ανάσχεσης απέναντι στη Σοβιετική Ενωση, δεν εισηγήθηκε έναν αδιάκοπο πόλεμο, ούτε μια πολιτική τυφλής αντιπαράθεσης. Πρότεινε «μακρόχρονη, υπομονετική, αλλά σταθερή και άγρυπνη ανάσχεση» των επεκτατικών τάσεων της Μόσχας. Η δύναμη της στρατηγικής του βρισκόταν στον χρόνο, στη συνέπεια και στον συνδυασμό στρατιωτικών, διπλωματικών, οικονομικών και πολιτικών μέσων.
Αυτό ακριβώς χρειάζεται και η Ελλάδα, χωρίς βεβαίως να εξομοιώνεται η σημερινή Τουρκία με τη Σοβιετική Ενωση.
Οι τρεις άξονες
Πρώτος άξονας είναι η αντίσταση: αξιόπιστη αποτροπή, επιχειρησιακή ετοιμότητα, σαφείς κόκκινες γραμμές και δυνατότητα επιβολής πραγματικού κόστους σε κάθε απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων. Τα εξοπλιστικά προγράμματα και η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποκτούν στρατηγικό νόημα μόνο όταν υπηρετούν μια ξεκάθαρη πολιτική βούληση.
Δεύτερος άξονας είναι ο περιορισμός των περιθωρίων τουρκικής πίεσης. Η Ελλάδα οφείλει να μετατρέπει τις συνεργασίες με την Κύπρο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τη Γαλλία και τις χώρες του Κόλπου σε σταθερό πλέγμα ισχύος. Παράλληλα, πρέπει να επιδιώκει ώστε κάθε αναβάθμιση των σχέσεων της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση να συνδέεται με μετρήσιμες υποχρεώσεις και συνέπειες. Η ανάσχεση δεν σημαίνει απομόνωση· σημαίνει ότι η επιθετική συμπεριφορά δεν ανταμείβεται.
Ο τρίτος άξονας είναι η μεταβολή των τουρκικών υπολογισμών. Ο διάλογος, το εμπόριο και η συνεργασία μπορούν να προσφέρουν οφέλη, αλλά μόνο υπό τον όρο του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου. Στόχος δεν είναι να «ηττηθεί» η Τουρκία, αλλά να καταστεί η συνεργασία πιο συμφέρουσα από την ένταση και ο αναθεωρητισμός ακριβότερος από τη νομιμότητα.
Ο Κέναν υπενθυμίζει ότι η ανάσχεση απαιτεί αντοχή, αυτοπεποίθηση και καθαρό στρατηγικό σκοπό. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι ούτε τα «ήρεμα νερά» χωρίς όρους ούτε η μόνιμη κρίση. Είναι μια πολιτική που θα αποτρέπει την Αγκυρα σήμερα, θα περιορίζει τις επιλογές της αύριο και, σε βάθος χρόνου, θα την υποχρεώνει να αλλάξει συμπεριφορά.
