Η επίθεση στα συστήματα ψύξης μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ σε ευρωπαϊκές χώρες αποτελεί μια σοβαρή προειδοποίηση για τη νέα μορφή απειλών που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες κοινωνίες.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των Euronews και AFP, μετά από περιστατικά στη Γαλλία στις 12 Οκτωβρίου, προβλήματα καταγράφηκαν στις 2 Νοεμβρίου σε αλυσίδες λιανικής στο Βέλγιο, τη Σουηδία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και την Εσθονία. Οι επιθέσεις προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα στα συστήματα ψύξης, με θερμοκρασίες που σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν σε ακραία επίπεδα.
Το ανησυχητικό δεν είναι μόνο η οικονομική ζημιά ή η καταστροφή χιλιάδων ευπαθών προϊόντων. Είναι ότι μια ψηφιακή επίθεση μπορεί πλέον να έχει άμεσες συνέπειες στη δημόσια υγεία, στην ασφάλεια των καταναλωτών και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Τα τρόφιμα, η ενέργεια, οι μεταφορές, οι επικοινωνίες και η υγεία αποτελούν κρίσιμους τομείς που εξαρτώνται όλο και περισσότερο από ψηφιακά συστήματα.
Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα του υβριδικού πολέμου: η αποσταθεροποίηση μιας χώρας δεν απαιτεί απαραίτητα στρατιωτική σύγκρουση. Μπορεί να επιδιωχθεί μέσω της παράλυσης βασικών υποδομών, της οικονομικής αιμορραγίας, της κοινωνικής ανασφάλειας και της υπονόμευσης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.
Δεν γνωρίζουμε εάν τα συγκεκριμένα περιστατικά συνδέονται με έναν ενιαίο οργανωμένο σχεδιασμό ή εάν πίσω τους βρίσκεται κρατικός ή άλλος φορέας. Θα ήταν επομένως πρόωρο να αποδοθούν συγκεκριμένες ευθύνες χωρίς τεκμηριωμένα στοιχεία. Αυτό, όμως, δεν μειώνει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν ως σοβαρή προειδοποίηση.
Το επόμενο ερώτημα είναι ακόμη πιο κρίσιμο: Τι θα συμβεί εάν ανάλογες κυβερνοεπιθέσεις στραφούν εναντίον της εκλογικής διαδικασίας;
Η παρέμβαση σε εκλογικούς καταλόγους, η διατάραξη της μετάδοσης αποτελεσμάτων, οι επιθέσεις σε κρατικές ψηφιακές υποδομές και, κυρίως, η μαζική διασπορά παραπληροφόρησης και πλαστών ειδήσεων θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον θεσμικής αστάθειας. Ακόμη και χωρίς αλλοίωση ψήφων, η συστηματική καλλιέργεια αμφιβολιών για την εγκυρότητα των εκλογών μπορεί να πλήξει τη δημοκρατία. Γι' αυτό η κυβερνοασφάλεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται αποκλειστική υπόθεση των ειδικών της πληροφορικής. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας και δημοκρατικής προστασίας. Η Ελλάδα και οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες οφείλουν να επενδύσουν στην προστασία των κρίσιμων υποδομών, στην ανεξάρτητη επαλήθευση των εκλογικών αποτελεσμάτων, στα εφεδρικά συστήματα λειτουργίας, στην εκπαίδευση του προσωπικού και στη στενή συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Η ευρωπαϊκή οδηγία NIS2 αποτελεί ένα σημαντικό θεσμικό βήμα, αλλά η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί. Απαιτούνται πραγματικοί έλεγχοι, ασκήσεις ετοιμότητας και αποτελεσματικοί μηχανισμοί αντίδρασης. Η Ευρώπη πρέπει να αντιληφθεί ότι η προστασία των υποδομών της είναι πλέον άρρηκτα συνδεδεμένη με την προστασία της κοινωνικής συνοχής και της δημοκρατίας. Γιατί σήμερα μπορεί να παραβιάζεται ένα σύστημα ψύξης σε ένα σούπερ μάρκετ. Αύριο μπορεί να δοκιμαστεί η λειτουργία μιας κρίσιμης κρατικής υπηρεσίας. Και σε μια επόμενη εκλογική αναμέτρηση, το πραγματικό διακύβευμα μπορεί να είναι η εμπιστοσύνη των πολιτών στο ίδιο το εκλογικό αποτέλεσμα.
Ο υβριδικός πόλεμος δεν χρειάζεται να καταλάβει μια χώρα για να την αποσταθεροποιήσει. Αρκεί να καταφέρει να παραλύσει τις λειτουργίες της και να κάνει τους πολίτες της να πάψουν να εμπιστεύονται τους θεσμούς.
Πηγές:
Euronews, AFP, Le Monde, ENISA, Safeguarding EU Elections Amidst Cybersecurity Challenges, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Cybersecurity Compendium on Election Integrity, Οδηγία (ΕΕ) 2022/2555 (NIS2) για την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριακών συστημάτων, Νόμος 5160/2024 για την ενσωμάτωση της NIS2 στην ελληνική νομοθεσία.
