Η μετάβαση στη βιώσιμη μόδα και η οικονομική στήριξη των μικρών επιχειρήσεων βρέθηκαν στο επίκεντρο διαδικτυακής εκδήλωσης για το ευρωπαϊκό έργο EcoFashionEU.
Την ενημερωτική εκδήλωση με τίτλο «Μόδα με Μέλλον: Από την Κατανάλωση στη Συνειδητή Επιλογή» διοργάνωσε το EUROPE DIRECT Πελοποννήσου, σε συνεργασία με το Δίκτυο Πόλεων «ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ», αναδεικνύοντας την ανάγκη αλλαγής του τρόπου παραγωγής, διακίνησης και κατανάλωσης των ενδυμάτων.
Κεντρικό συμπέρασμα της συζήτησης ήταν ότι η περιβαλλοντική υπευθυνότητα πρέπει να συνδυαστεί με την οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, ώστε η πράσινη μετάβαση να αποτελέσει εφικτή επιλογή και για τις μικρές παραγωγικές μονάδες.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν η Βίκυ Ιγγλέζου, επικεφαλής του EUROPE DIRECT Πελοποννήσου, η Ράνια Ασυρματάκη, πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα και διευθύντρια Βιωσιμότητας στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (Pierce, Deree, Alba), και η Μίνα Πελέκη, από το Τμήμα Βιοτεχνικών Θεμάτων και Διεθνών Σχέσεων του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας και το έργο EcoFashionEU.
Στις παρεμβάσεις συμμετείχαν επίσης η Φλόρη Ζαφειροπούλου, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, με διδακτορικό τίτλο και MBA, ιδρύτρια και πρόεδρος της Fashion Revolution Greece και ιδρύτρια των SOFFA - Social Fashion Factory και Wear Your Origins, καθώς και ο Δημήτρης Λιόλιος, ειδικός στον αγροδιατροφικό τομέα και υπεύθυνος σχέσεων της European Cotton Alliance (ECA/EUCOTTON).
Από τη γρήγορη μόδα στη συνειδητή κατανάλωση
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδείχθηκαν ήταν η ανάγκη περιορισμού του μοντέλου της γρήγορης μόδας (fast fashion), το οποίο στηρίζεται στη μαζική παραγωγή, στις χαμηλές τιμές και στη συνεχή ανανέωση των προϊόντων.
Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι η βιωσιμότητα ενός ενδύματος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη χρήση οικολογικών υφασμάτων ή τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής του. Περιλαμβάνει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, από την προέλευση και την καλλιέργεια των πρώτων υλών έως τις εργασιακές συνθήκες, τις μεθόδους κατασκευής, την ιχνηλασιμότητα και τη διαχείριση των αποβλήτων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στην επιλογή βιώσιμων ινών και υφασμάτων, στην υπεύθυνη αξιοποίηση των φυσικών πόρων και στη διαφάνεια των εφοδιαστικών αλυσίδων, ώστε οι καταναλωτές να γνωρίζουν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες παραγωγής των προϊόντων που αγοράζουν.
Στο πλαίσιο αυτό, αναδείχθηκαν πρακτικές όπως η ανάγνωση της ετικέτας, η επιλογή ανθεκτικότερων ενδυμάτων, η επιδιόρθωση αντί της απόρριψης, η επαναχρησιμοποίηση και η αγορά μεταχειρισμένων ρούχων. Αντίστοιχα, ο περιορισμός των περιττών αγορών μπορεί να συμβάλει στη μείωση της κατανάλωσης πρώτων υλών και της παραγωγής αποβλήτων.
Η αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών προϋποθέτει, σύμφωνα με τις παρεμβάσεις, συστηματική ενημέρωση και εκπαίδευση, αλλά και επανεκπαίδευση των επαγγελματιών του κλάδου, ώστε οι νέες πρακτικές να ενσωματωθούν στην παραγωγή και στην αγορά.
Το υψηλό κόστος της πράσινης μετάβασης
Στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις ένδυσης αναφέρθηκε η Μίνα Πελέκη, παρουσιάζοντας τα ευρήματα και τις προτάσεις πολιτικής του EcoFashionEU.
«Δεν θα ήταν δίκαιο να ζητάμε από τις μικρές επιχειρήσεις να αναλάβουν μόνες τους όλο το κόστος της πράσινης μετάβασης», υπογράμμισε.
Όπως εξήγησε, η προμήθεια πιστοποιημένων βιώσιμων πρώτων υλών παραμένει δύσκολη και δαπανηρή, ιδιαίτερα για επιχειρήσεις που δεν μπορούν να πραγματοποιούν μεγάλες παραγγελίες και να επωφελούνται από οικονομίες κλίμακας. Επιπλέον, οι απαιτούμενες περιβαλλοντικές πιστοποιήσεις, αν και συχνά αναγκαίες για την πρόσβαση σε διεθνείς αγορές, συνεπάγονται δυσανάλογο οικονομικό και διοικητικό βάρος για τις μικρότερες μονάδες.
Πρόσθετο εμπόδιο αποτελούν οι άνισοι όροι ανταγωνισμού. Οι επιχειρήσεις που εφαρμόζουν αυστηρότερες περιβαλλοντικές και εργασιακές προδιαγραφές επωμίζονται υψηλότερο κόστος, ενώ καλούνται να ανταγωνιστούν εισαγόμενα προϊόντα από χώρες με διαφορετικές απαιτήσεις.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την περιορισμένη αναγνωρισιμότητα των βιώσιμων προϊόντων, την ανεπαρκή ενημέρωση των καταναλωτών, τη δυσκολία εξεύρεσης εξειδικευμένου προσωπικού και τα εμπόδια πρόσβασης σε τραπεζική χρηματοδότηση.
Ενέργεια, πληθωρισμός και πιέσεις στην ευρωπαϊκή κλωστοϋφαντουργία
Η συζήτηση επεκτάθηκε στις συνθήκες που αντιμετωπίζει το 2026 η ευρωπαϊκή βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης, η οποία εξακολουθεί να επιβαρύνεται από το υψηλό ενεργειακό κόστος και τις αυξήσεις στις πρώτες ύλες, στις μεταφορές και στην εργασία.
Οι γεωπολιτικές εντάσεις ενισχύουν την αβεβαιότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ η μειωμένη αγοραστική δύναμη των καταναλωτών αυξάνει την πίεση στις επιχειρήσεις που προσφέρουν ποιοτικότερα αλλά ακριβότερα προϊόντα.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, η ευρωπαϊκή συνομοσπονδία EURATEX καταγράφει συνεχιζόμενες δυσκολίες στην παραγωγή και στην ανταγωνιστικότητα του κλάδου.
Υπό αυτές τις συνθήκες, επισημάνθηκε ότι οι νέες περιβαλλοντικές υποχρεώσεις πρέπει να συνοδεύονται από χρηματοδοτικά εργαλεία, τεχνογνωσία, επαγγελματικές δεξιότητες και επιχειρηματικές συνεργασίες, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος αποκλεισμού μικρών παραγωγών από την αγορά.
Οι προτάσεις για χρηματοδότηση, πράσινες προμήθειες και ανακύκλωση
Το EcoFashionEU κατέγραψε συγκεκριμένες ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων και διαμόρφωσε προτάσεις πολιτικής για τη στήριξη της μετάβασής τους σε βιώσιμα παραγωγικά μοντέλα.
Μεταξύ των προτεινόμενων παρεμβάσεων περιλαμβάνονται επιχορηγήσεις, φορολογικά και χρηματοδοτικά κίνητρα για επενδύσεις σε βιώσιμες πρώτες ύλες, σύγχρονες τεχνολογίες και καθαρότερες μεθόδους παραγωγής. Παράλληλα, προτείνεται η επιδότηση του κόστους απόκτησης πράσινων πιστοποιήσεων και η παροχή τεχνικής υποστήριξης και εξειδικευμένης κατάρτισης.
Ξεχωριστή βαρύτητα δίνεται στις πράσινες δημόσιες συμβάσεις, με την ενσωμάτωση κριτηρίων βιωσιμότητας στις προμήθειες κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων και ενδυμάτων. Όπως επισημάνθηκε, οι προδιαγραφές πρέπει να διαμορφώνονται με τρόπο που να επιτρέπει τη συμμετοχή των μικρών επιχειρήσεων, δημιουργώντας παράλληλα σταθερή ζήτηση για υπεύθυνα παραγόμενα προϊόντα.
Σημαντική θεωρείται επίσης η ανάπτυξη οργανωμένων συστημάτων συλλογής, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης ενδυμάτων, με στόχο τη μείωση των αποβλήτων και την καλύτερη αξιοποίηση των υλικών μετά το τέλος της αρχικής χρήσης τους.
Οι προτάσεις περιλαμβάνουν ακόμη την ενίσχυση των παραγωγών βιώσιμων ινών και υφασμάτων, την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας και τη συνεργασία επιχειρήσεων, πανεπιστημίων, ερευνητικών οργανισμών και δημόσιων αρχών για την ανάπτυξη νέων υλικών και βιώσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων.
EcoFashionEU: Το εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ethos Fashion
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού έργου EcoFashionEU, το οποίο είχε διάρκεια 18 μηνών και συνολικό προϋπολογισμό 110.000 ευρώ.
Το έργο συγκαταλέχθηκε στα πέντε προγράμματα που επέλεξε να χρηματοδοτήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο πιλοτικής πρόσκλησης για την ανάπτυξη εργαλείων βιωσιμότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Στο εταιρικό σχήμα συμμετείχαν το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθήνας (ΒΕΑ) ως συντονιστής, η CSR Hellas και τέσσερις επιχειρήσεις του κλάδου της μόδας.
Βασικό αποτέλεσμα ήταν η ανάπτυξη του Ethos Fashion, ενός διαδικτυακού εργαλείου αυτοαξιολόγησης προσαρμοσμένου στις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων ένδυσης.
Το εργαλείο εξετάζει δέκα θεματικές ενότητες βιωσιμότητας, οι οποίες καλύπτουν, μεταξύ άλλων, την περιβαλλοντική διαχείριση, την κατανάλωση ενέργειας και νερού, τις εργασιακές πρακτικές, την εταιρική διακυβέρνηση και τις σχέσεις με προμηθευτές και πελάτες. Στην ανάπτυξή του συνέβαλαν με ανατροφοδότηση 13 επιχειρήσεις, ώστε η εφαρμογή του να ανταποκρίνεται στις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας του κλάδου.
Παράλληλα, το ΒΕΑ παρέχει καθοδήγηση για τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις, τις πιστοποιήσεις, τις δυνατότητες κατάρτισης και τις διαθέσιμες χρηματοδοτικές ευκαιρίες.
Μέσω της συμμετοχής του στο Enterprise Europe Network, το ευρωπαϊκό δίκτυο υποστήριξης μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ενισχύει επίσης τη διασύνδεση των παραγωγών με επιχειρηματικούς, ερευνητικούς και τεχνολογικούς φορείς, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους σε νέες αγορές, βιώσιμα υλικά και καινοτόμες λύσεις.
Το επιμελητήριο μεταφέρει, τέλος, στην πολιτεία τα αιτήματα του κλάδου για προσιτές πιστοποιήσεις, δίκαιους όρους συμμετοχής στις δημόσιες προμήθειες, χρηματοδοτική στήριξη και ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας.
Η εκδήλωση ανέδειξε την ανάγκη συντονισμένων παρεμβάσεων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της μόδας, με την εκπαίδευση, την ιχνηλασιμότητα, την επιχειρηματική συνεργασία και την οικονομική ενίσχυση των μικρών παραγωγών να αποτελούν βασικούς παράγοντες για μια περιβαλλοντικά υπεύθυνη και οικονομικά βιώσιμη ευρωπαϊκή βιομηχανία ένδυσης.
