Η έντονη κινητικότητα στα κόμματα της Κεντροαριστεράς θα μπορούσε εκ πρώτης όψεως να θεωρηθεί σημάδι ανασύνθεσης.

Πρώην στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ επιστρέφουν στο ΠΑΣΟΚ, πρόσωπα από τη Χαριλάου Τρικούπη προσεγγίζουν το νέο εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα και οι ανεξαρτητοποιήσεις τροφοδοτούν καθημερινά σενάρια. Πίσω από αυτή την εικόνα, ωστόσο, διακρίνεται ένα σοβαρότερο πολιτικό πρόβλημα: η απουσία ενός κόμματος που να μπορεί να συγκεντρώσει γύρω του, με σαφή υπεροχή, τις δυνάμεις του χώρου.

Η επιστροφή της Νίνας Κασιμάτη στο ΠΑΣΟΚ και η παραίτηση του Απόστολου Πάνα από τη βουλευτική του έδρα, με το βλέμμα στραμμένο προς την ΕΛ.Α.Σ., συμπυκνώνουν αυτή την αντίφαση. Η πρώτη διαδρομή ακολουθεί την κατεύθυνση της Χαριλάου Τρικούπη, η δεύτερη την αντίστροφη. Το αποτέλεσμα θυμίζει περισσότερο ανταγωνισμό στρατολόγησης παρά πολιτική σύγκλιση, με τις προσωπικές στρατηγικές να υποκαθιστούν πλήρως τις διαθέσεις του εκλογικού σώματος.

Η ηγεμονία που δεν έχει κριθεί

Στην πολιτική, η ύπαρξη ενός ισχυρού πόλου εξουσίας δημιουργεί συνήθως μονόδρομη έλξη. Το ΠΑΣΟΚ γνώρισε αυτή τη δυναμική στην ιστορική του άνοδο, όπως και ο ΣΥΡΙΖΑ όταν άρχισε να υποκαθιστά το ΠΑΣΟΚ ως κύριος εκφραστής της αντιπολίτευσης. Στελέχη με διαφορετικές αφετηρίες επέλεγαν τον φορέα που φαινόταν ικανός να κερδίσει εκλογές και να κυβερνήσει.

Σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική. Η ΕΛ.Α.Σ. διεκδικεί την πρωτοκαθεδρία, αλλά δεν έχει προκαλέσει ένα καθολικό ρεύμα συσπείρωσης και από την άλλη, το ΠΑΣΟΚ διατηρεί οργανωτική υποδομή, ιστορική αναφορά και κοινοβουλευτική παρουσία ως αξιωματική αντιπολίτευση μετά την ουσιαστική διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ, δίχως να πείθει ότι διαθέτει την αναγκαία δυναμική για να ανατρέψει τους συσχετισμούς. Και έτσι, η κάθε πλευρά προσπαθεί να ενισχυθεί αποδυναμώνοντας την άλλη.

Αν ένας από τους δύο σχηματισμούς είχε αναδειχθεί σε αδιαμφισβήτητο διεκδικητή της εξουσίας, ακόμη και στελέχη που σκέφτονται πρωτίστως την προσωπική τους εξέλιξη θα είχαν ισχυρό κίνητρο να κατευθυνθούν προς αυτόν. Η απουσία ενός τέτοιου ρεύματος φανερώνει ότι η μάχη της ηγεμονίας παραμένει ανοιχτή και οι ίδιοι οι πολιτικοί δυσκολεύονται να προβλέψουν τον νικητή, με μοναδικό τους γνώμονα το «ποντάρισμα» για την προσωπική τους πολιτική επιβίωση.

Γι' αυτό οι μετακινήσεις δεν υποδηλώνουν κάποια επικείμενη ενότητα. Η σύγκλιση θα απαιτούσε κοινές προτεραιότητες, καθαρές απαντήσεις στα ζητήματα οικονομίας και διακυβέρνησης και ένα πειστικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Αντί αυτών, κυριαρχεί η συζήτηση για ονόματα, εκλογικές περιφέρειες και εσωκομματικές ισορροπίες.

Η ανακύκλωση προσώπων και το τίμημά της

Η προσωπική φιλοδοξία είναι θεμιτό στοιχείο της πολιτικής. Ούτε κάθε αλλαγή κομματικής στέγης υποκρύπτει αναγκαστικά ιδιοτέλεια. Όταν, όμως, οι μετακινήσεις αποκτούν μεγαλύτερη προβολή από τις πολιτικές προτάσεις ή και τις επιθυμίες της κομματικής βάσης, ο πολίτης εύλογα αναρωτιέται τι ακριβώς έχει αλλάξει: οι ιδέες, οι συσχετισμοί ή οι υπολογισμοί των πρωταγωνιστών;

Το πρόβλημα επιτείνεται όταν στελέχη που επί χρόνια αντιπαρατέθηκαν με ένα κόμμα παρουσιάζουν την επιστροφή τους ως αυτονόητη συνέχεια. Η πολιτική διαδρομή μπορεί να επανεκτιμηθεί, αλλά χρειάζεται πειστική εξήγηση. Διαφορετικά, ενισχύεται η εντύπωση ότι οι διαχωριστικές γραμμές χαράσσονται και σβήνονται ανάλογα με τις προσωπικές προοπτικές.

Κυρίως, η προσέλκυση βουλευτών δεν ταυτίζεται με την προσέλκυση ψηφοφόρων. Κανείς δεν μεταφέρει στην καινούργια του παράταξη ένα δεδομένο εκλογικό πακέτο. Η διεύρυνση μετριέται στην κοινωνία, όχι στον αριθμό των ανακοινώσεων προσχώρησης.

Υπάρχει, άλλωστε, μια επιπλέον αντίφαση. Την ώρα που τα κόμματα υπόσχονται νέα αρχή, αναζητούν πολιτική ανανέωση κυρίως ανάμεσα στους παλιούς πρωταγωνιστές. Η επιλογή μπορεί να προσφέρει εμπειρία και τοπική επιρροή, αλλά δεν διαμορφώνει αυτομάτως νέο πολιτικό αφήγημα. Για ένα εκλογικό σώμα που έχει ήδη γνωρίσει πολλά από τα πρόσωπα αυτά, η εντύπωση της ανακύκλωσης είναι δύσκολο να αποφευχθεί.

Έτσι, ο αμφίδρομος ανταγωνισμός αφήνει ένα ουσιαστικό πολιτικό κενό. ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. επιδιώκουν να εμφανιστούν ως η βασική εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, αλλά αναλώνονται στη μεταξύ τους αντιπαράθεση, με όρους μεταγραφολογίας. Και όσο αγωνίζονται για την πρωτοκαθεδρία σε έναν κατακερματισμένο χώρο, η εκλογική υπεροχή της Νέας Δημοκρατίας διατηρείται και το κυβερνητικό επιχείρημα για ρεαλιστική σταθερότητα ισχυροποιείται.

Το πιο ανησυχητικό για την Κεντροαριστερά είναι ότι η κινητικότητα του πολιτικού της προσωπικού δεν συνοδεύεται από ανάλογη κινητοποίηση της κοινής γνώμης. Αναδιανέμονται στελέχη, όχι απαραίτητα εμπιστοσύνη. Κι αυτό αποτελεί ένδειξη μιας βαθύτερης κρίσης εκπροσώπησης, την οποία καμία μεταγραφή, όσο ηχηρή κι αν είναι, δεν αρκεί να αντιμετωπίσει.