Συμφωνία για δύο νέα οδοφράγματα πέτυχαν Χριστοδουλίδης και Ερχιουρμάν, υπό την πίεση του ΟΗΕ, χωρίς χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και με σημαντικές εκκρεμότητες.
Στην επίτευξη μιας περιορισμένης συμφωνίας, η οποία διατηρεί ζωντανή την προσπάθεια επανέναρξης των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, κατέληξαν ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τουφάν Ερχιουρμάν, κατά τη συνάντησή τους τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στη Λευκωσία, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Η συμφωνία αφορά τη διάνοιξη δύο νέων σημείων διέλευσης, καθώς και επιμέρους μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς ωστόσο να επιλυθούν οι σημαντικότερες διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών.
Καθοριστική για την αποτροπή αδιεξόδου υπήρξε η πίεση που άσκησε η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία είχε προειδοποιήσει ότι η απουσία οποιασδήποτε προόδου θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό της διαμεσολαβητικής προσπάθειας.
«Εάν δεν γίνει τίποτα, η έκθεσή μου προς τον Γενικό Γραμματέα θα λέει: "Δεν έγινε τίποτα". Αντίο σε όλους. Αντίο σε εμένα, αντίο στον Γκουτέρες», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Δύο νέα οδοφράγματα χωρίς χρονοδιάγραμμα
Έπειτα από πολύωρες διαβουλεύσεις, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στο ταυτόχρονο άνοιγμα των σημείων διέλευσης Λουρουτζίνας - Λυμπιών και Κάμπου - Καραβοστασίου, χωρίς να προσδιορίσουν πότε θα ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες εργασίες.
Εφόσον υλοποιηθεί η συμφωνία, θα πρόκειται για τα πρώτα νέα οδοφράγματα από τον Νοέμβριο του 2018, όταν άνοιξαν οι διελεύσεις της Δερύνειας και της Λεύκας - Απλικίου. Ο αριθμός των λειτουργούντων σημείων θα αυξηθεί από εννέα σε έντεκα.
Η απουσία χρονοδιαγράμματος συνδέεται και με τις τεχνικές δυσκολίες, ιδιαίτερα στην περιοχή του Κάμπου, όπου η μορφολογία του εδάφους και η κατάσταση των υποδομών ενδέχεται να καθυστερήσουν τη διάνοιξη.
Εκτός συμφωνίας παρέμειναν οι διελεύσεις Αθηένου - Πυροΐου - Αγλαντζιάς και Μιας Μηλιάς, οι οποίες θεωρούνται σημαντικές για την καθημερινή μετακίνηση χιλιάδων Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Δεν επιτεύχθηκε επίσης συμφωνία για την αποναρκοθέτηση περιοχών εκατέρωθεν της νεκρής ζώνης, παρά τις σχετικές διαβουλεύσεις. Τα ζητήματα αυτά παραμένουν στην ημερήσια διάταξη των επόμενων επαφών.
Συμφωνία για το «Imagine» και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης
Πέραν των σημείων διέλευσης, οι Χριστοδουλίδης και Ερχιουρμάν συμφώνησαν στην επανέναρξη του δικοινοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος «Imagine», το οποίο προωθεί τη συνεργασία και την επαφή μαθητών και εκπαιδευτικών από τις δύο κοινότητες.
Η επαναλειτουργία του προγράμματος, που είχε ανασταλεί το 2022 επί ηγεσίας Ερσίν Τατάρ, θα πραγματοποιηθεί υπό την εποπτεία της αρμόδιας Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση.
Παράλληλα, αποφασίστηκε η ανταλλαγή αρχειακού υλικού μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά, η προώθηση κοινών περιβαλλοντικών δράσεων και η αποκατάσταση συγκεκριμένων μαρωνίτικων εκκλησιών και ενός αρμενικού μοναστηριού.
Συμφωνήθηκε ακόμη η δημιουργία μηχανισμού ταχείας ανταπόκρισης σε έκτακτες καταστάσεις, με τη συνεργασία της δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής Διαχείρισης Κρίσεων.
Οι παρεμβάσεις εντάσσονται στην προσπάθεια ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων, με στόχο τη δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για την επανέναρξη της πολιτικής διαπραγμάτευσης.
Τριμερής με τον Γκουτέρες και νέα πρόταση Ερχιουρμάν
Η σημαντικότερη διπλωματική εξέλιξη της συνάντησης ήταν η συμφωνία για νέα τριμερή επαφή του Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουφάν Ερχιουρμάν με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, εντός των επόμενων εβδομάδων.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών, οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν τόσο στα εκκρεμή μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης όσο και στη μεθοδολογία και την ουσία των διαπραγματεύσεων για την επίλυση του Κυπριακού.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι επιδιώκει η τριμερής να οδηγήσει στην ανακοίνωση μιας ευρύτερης συνάντησης πριν από τη λήξη της θητείας του Γκουτέρες, στις 31 Δεκεμβρίου 2026, με τελικό στόχο την επανέναρξη των ουσιαστικών συνομιλιών.
Από την πλευρά του, ο Τουφάν Ερχιουρμάν αποκάλυψε ότι κατέθεσε μια νέα πρόταση, την οποία παρουσίασε ως δυνητικά καθοριστική για την εξέλιξη του Κυπριακού, χωρίς να γνωστοποιήσει το περιεχόμενό της.
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ξεκαθάρισε ότι η συγκεκριμένη πρόταση δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτή, ενώ ο Τουρκοκύπριος ηγέτης ζήτησε χρόνο για να την επανεξετάσει, εκφράζοντας την πρόθεση να την επαναφέρει κατά τη συνάντηση με τον Γκουτέρες.
Η περιορισμένη συμφωνία της 9ης Νοεμβρίου αποτρέπει προς το παρόν τη διακοπή της διπλωματικής προσπάθειας, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτά τα ουσιαστικά ζητήματα της διαπραγμάτευσης. Η επόμενη συνάντηση υπό τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ θα αποτελέσει καθοριστικό σταθμό για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει περιθώριο μετάβασης από τα επιμέρους μέτρα εμπιστοσύνης σε συνολικές συνομιλίες για το Κυπριακό.