Η Βραζιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες δημοσιονομικές πιέσεις, καθώς το κόστος του χρέους και η δυσπιστία των αγορών δοκιμάζουν τον Λούλα.

Ο πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, έχοντας εξασφαλίσει την επανεκλογή του για τέταρτη θητεία, καλείται να αντιμετωπίσει μια επιδεινούμενη οικονομική συγκυρία, με τις δημόσιες δαπάνες, το υψηλό κόστος δανεισμού και τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς να περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια πολιτικών επιλογών του.

Τις τελευταίες ημέρες, ενώ ο Βραζιλιάνος πρόεδρος πραγματοποιούσε διεθνείς επισκέψεις, οι επενδυτές προχωρούσαν σε μαζικές πωλήσεις βραζιλιάνικων περιουσιακών στοιχείων. Το ρεάλ υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2025, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση μεταξύ των σημαντικότερων νομισμάτων κατά τον Νοέμβριο, ενώ οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων εγχώριων ομολόγων παρέμειναν πάνω από το 15%.

Παράλληλα, ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης της χώρας, υπολογισμένος σε δολάρια, διολίσθησε στο χαμηλότερο επίπεδο του έτους, με μεγάλες επενδυτικές τράπεζες να υποβαθμίζουν τις συστάσεις τους για τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής.

Η δυσπιστία των αγορών και το προηγούμενο του 2003

Η αναταραχή αντανακλά τις αυξανόμενες αμφιβολίες των επενδυτών για την ικανότητα της κυβέρνησης να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική ισορροπία. Αν και οι αντιδράσεις των αγορών ενδέχεται να είναι υπερβολικές, η αξιοπιστία που είχε αποκτήσει ο Λούλα κατά την πρώτη περίοδο διακυβέρνησής του έχει, σύμφωνα με την ανάλυση του Bloomberg, υποχωρήσει αισθητά.

Ο Αντρέ Εστέβες, ιδρυτής της BTG Pactual και εξέχουσα προσωπικότητα του χρηματοοικονομικού κέντρου της Φαρία Λίμα, έχει επισημάνει ότι ο Λούλα δεν μπορεί να ταυτιστεί με την οικονομική πολιτική της πρώην προέδρου της Αργεντινής Κριστίνα Κίρσνερ, όπως και ο ηττημένος αντίπαλός του, Φλάβιο Μπολσονάρου, δεν αποτελούσε αντίστοιχο της Μάργκαρετ Θάτσερ.

Ωστόσο, το βασικό ερώτημα για τους επενδυτές αφορά την προθυμία του προέδρου να επαναλάβει τη δημοσιονομική προσαρμογή του 2003. Τότε, στην αρχή της πρώτης θητείας του, ο Λούλα υιοθέτησε αυστηρότερη δημοσιονομική πολιτική, επιτυγχάνοντας καλύτερα αποτελέσματα από τα αναμενόμενα και συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός παρατεταμένου κύκλου οικονομικής ανάπτυξης.

Σήμερα, στα 81 του χρόνια, ο Βραζιλιάνος πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με διαφορετικούς πολιτικούς και οικονομικούς περιορισμούς. Η επιδίωξη μιας θετικής πολιτικής υστεροφημίας προσκρούει στην ανάγκη συγκράτησης των δαπανών, δημιουργώντας τον κίνδυνο να δυσαρεστήσει τόσο την αριστερή εκλογική βάση του όσο και τους επιχειρηματικούς κύκλους.

Οι υποστηρικτές του και το Εργατικό Κόμμα (PT) αναμένουν την υλοποίηση των κοινωνικών δεσμεύσεων της προεκλογικής εκστρατείας, ενώ οι αγορές ζητούν αποφασιστικές παρεμβάσεις για τη σταθεροποίηση του δημόσιου χρέους. Η δυσκολία συνδυασμού αυτών των επιδιώξεων ενισχύει, κατά τον αρθρογράφο, την πιθανότητα περιορισμένων και αποσπασματικών μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής.

Δημοσιονομικό πακέτο έως 56 δισ. ρεάλ με πολιτικές αντιδράσεις

Ενδεικτική των δυσκολιών υπήρξε η διαδικασία έγκρισης του νέου δημοσιονομικού πακέτου από τη Γερουσία, το οποίο προβλέπει περιορισμούς δαπανών και παρεμβάσεις στα δημόσια έσοδα.

Τα μέτρα εκτιμάται ότι θα βελτιώσουν το πρωτογενές δημοσιονομικό αποτέλεσμα του 2027 κατά 46 έως 56 δισ. ρεάλ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 7,8 έως 9,5 δισ. δολάρια. Παρά την έγκρισή τους από τη Γερουσία στις 18 Νοεμβρίου, η νομοθετική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί, καθώς το νομοσχέδιο πρέπει να εξεταστεί και από την κάτω Βουλή.

Οι παρεμβάσεις αντιμετωπίστηκαν από τους επενδυτές ως ανεπαρκείς για την ουσιαστική αναστροφή της πορείας του χρέους. Ταυτόχρονα, προκάλεσαν αντιδράσεις στο εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης, όπου σημαντικό μέρος της αριστερής βάσης εξακολουθεί να αντιτίθεται σε περικοπές δημόσιων δαπανών.

Κατά την εκτίμηση της ανάλυσης, η υιοθέτηση διαδοχικών περιορισμένων μέτρων, χωρίς μια συνολική στρατηγική, ενδέχεται να παρατείνει την αβεβαιότητα και να αυξήσει τον κίνδυνο δημοσιονομικής κρίσης.

Το κόστος των τόκων και ο κίνδυνος για το δημόσιο χρέος

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της βραζιλιάνικης οικονομίας εντοπίζεται στο εξαιρετικά υψηλό κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους, παρά το γεγονός ότι σχεδόν το σύνολό του εκδίδεται στο εθνικό νόμισμα.

Σύμφωνα με συγκριτικά στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η Βραζιλία κατείχε την πρώτη θέση μεταξύ περισσότερων από 150 χωρών ως προς τις πληρωμές τόκων σε σχέση με το ΑΕΠ, με ποσοστό 8,3% το 2024.

Η οικονομολόγος Αντριάνα Ντουπίτα της Bloomberg Economics εκτιμά ότι το συγκεκριμένο βάρος ενδέχεται να φτάσει το 8,5% του ΑΕΠ το 2026, επιβαρύνοντας περαιτέρω τη δυναμική του χρέους.

Με βάση τις εκτιμήσεις της και τη μεθοδολογία του ΔΝΤ, το δημόσιο χρέος της Βραζιλίας θα μπορούσε να υπερβεί το 100% του ΑΕΠ ήδη από το 2027, εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική μεταβολή στη δημοσιονομική πορεία της χώρας.

Η κατάσταση περιορίζει τις δυνατότητες χρηματοδότησης κοινωνικών και αναπτυξιακών προγραμμάτων, καθώς ολοένα μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων πόρων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση των δανειακών υποχρεώσεων.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών θεωρείται καθοριστική για τη μείωση του κόστους δανεισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάλυση προκρίνει την υιοθέτηση ενός αξιόπιστου δημοσιονομικού κανόνα και την ανάθεση της εφαρμογής του σε μια οικονομική ομάδα με σαφή πολιτική στήριξη.

Οι μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται στο τραπέζι

Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνεται η αλλαγή των κανόνων που επιτρέπουν στις υποχρεωτικές δημόσιες δαπάνες να αυξάνονται ταχύτερα από την οικονομία, καθώς και ο περιορισμός φορολογικών προνομίων και επιδοτήσεων που ευνοούν μεγάλες επιχειρήσεις και οικονομικά ισχυρούς.

Στο ίδιο πλαίσιο προτείνεται η αντιμετώπιση στρεβλώσεων του φορολογικού συστήματος και η μείωση της διοικητικής πολυπλοκότητας ενός κρατικού μηχανισμού που περιλαμβάνει 38 ομοσπονδιακά υπουργεία και υπηρεσίες υπουργικού επιπέδου, με σχεδιασμό για τη δημιουργία επιπλέον δομών.

Η περιορισμένη αποτελεσματικότητα στην είσπραξη φόρων και οι αδυναμίες στη διαχείριση των δαπανών θεωρούνται διαρθρωτικά προβλήματα, τα οποία δυσχεραίνουν τη σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών.

Σύμφωνα με την οικονομική ανάλυση, η επιλογή ενός υπουργού Οικονομικών με αξιοπιστία στις αγορές, ο οποίος θα διαθέτει την απαραίτητη εξουσιοδότηση για δύσκολες αποφάσεις, θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και να διευκολύνει την κεντρική τράπεζα να επαναλάβει νωρίτερα τη μείωση των επιτοκίων.

Το ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει η εξασφάλιση επαρκούς πολιτικής βούλησης και κοινοβουλευτικής υποστήριξης για την εφαρμογή τέτοιων μεταρρυθμίσεων.

Το πολιτικό δίλημμα του Λούλα και οι προβλέψεις για το 2027

Οι δημοσιονομικές επιλογές της κυβέρνησης περιπλέκονται από το γεγονός ότι ο Λούλα επανεξελέγη με πρόγραμμα που έδινε έμφαση στην κοινωνική προστασία και στις δημόσιες δαπάνες, χωρίς να περιλαμβάνει εκτεταμένη πολιτική λιτότητας.

Η αντίληψη αυτή παραμένει ισχυρή στο Εργατικό Κόμμα, στελέχη του οποίου υποστηρίζουν ότι οι ψηφοφόροι δεν έδωσαν εντολή για περικοπές βασικών κοινωνικών προγραμμάτων. Αντίθετα, η δημοσιονομική αυστηρότητα αποτελούσε βασικό στοιχείο της προεκλογικής ατζέντας του Φλάβιο Μπολσονάρου.

Η πολιτική νομιμοποίηση αυτής της θέσης, πάντως, δεν εξαλείφει τους οικονομικούς κινδύνους. Σύμφωνα με τις προβλέψεις οικονομολόγων που επικαλείται η ανάλυση, η ανάπτυξη της Βραζιλίας ενδέχεται να επιβραδυνθεί μόλις στο 1% το 2027, ενώ ο πληθωρισμός προβλέπεται να επιταχυνθεί στο 5%.

Ένα τέτοιο περιβάλλον θα περιόριζε ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα της κυβέρνησης να εκπληρώσει τις κοινωνικές δεσμεύσεις της, ενώ θα καθιστούσε δυσκολότερη τη διαχείριση της νομισματικής πολιτικής από την κεντρική τράπεζα.

Επιπλέον, ο πρόεδρος θα πρέπει να συνεργαστεί με ένα νέο Κογκρέσο με κυρίως συντηρητικό προσανατολισμό, το οποίο αναλαμβάνει καθήκοντα τον Φεβρουάριο του 2027. Η απουσία σταθερής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, που ήδη δυσχέρανε τη διακυβέρνηση κατά την τρίτη θητεία του, αναμένεται να περιορίσει περαιτέρω τη δυνατότητα εφαρμογής ενός συνεκτικού προγράμματος οικονομικών μεταρρυθμίσεων.

Με την έναρξη της τέταρτης προεδρικής του θητείας, ο Λούλα καλείται επομένως να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα σύνθετη εξίσωση: να περιορίσει τη δημοσιονομική επιδείνωση, να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αγορών και ταυτόχρονα να διαφυλάξει τις κοινωνικές προτεραιότητες που αποτέλεσαν τη βάση της επανεκλογής του.

Η εξέλιξη αυτής της προσπάθειας θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό την οικονομική πορεία της Βραζιλίας τα επόμενα χρόνια, καθώς το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους εξακολουθεί να περιορίζει τα διαθέσιμα περιθώρια δημοσιονομικής πολιτικής.