Ως καθηγήτρια Ιστορίας και μάλιστα με τον δικό της πρωτότυπο, διόλου από καθέδρας τρόπο, η Μαρία Ευθυμίου γνωρίζει καλύτερα από πολλούς άλλους ότι στην επιστήμη της η απομάκρυνση από κάθε είδους δογματισμό, η υπεράσπιση της Δημοκρατίας χωρίς προσδιοριστικά επίθετα και του ορθολογισμού έχει κόστος. Και μάλιστα βαρύ.

Ιδίως όταν το κόστος ορίζεται από ένα κομμάτι της πολιτικής κουλτούρας της μεταπολίτευσης που έχει ανατραφεί ιδεολογικά μέσα στο «ταξικό μίσος, την οργή και τον θυμό». Και από ακόμα ένα κομμάτι που προσπαθεί να μοιάσει σε κάτι που ούτε το ίδιο ξέρει τι ακριβώς είναι. Αρκεί να νιώθει ιδιοκτήτης της Ιστορίας και, φυσικά, να έχει ξεχάσει τι σημαίνει «ανεκτικότητα» και «συνύπαρξη» όσον αφορά απόψεις που δεν είναι ίδιες με τις δικές του.

Και τι ήταν αυτό που ξεσήκωσε τις αντιδράσεις εναντίον της; Oτι τόλμησε με ήπιο τρόπο να πει δημοσίως ότι ορισμένοι εξ αυτών που αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί είναι μίζεροι. Και ότι η μιζέρια δεν είναι προοδευτική στάση σε μια κοινωνία. Αυτονόητα πράγματα που δεν χρειάζεται κανείς να αναλώνει έστω και την ελάχιστη ποσότητα φαιάς ουσίας.

Η τοποθέτηση για τη μιζέρια και οι αντιδράσεις

Μιλώντας στο συνέδριο Greece Talks 2026 του Travel.gr, η κ. Ευθυμίου αναφέρθηκε στη διαρκή τάση αυτοϋποτίμησης που –κατά την άποψή της– χαρακτηρίζει τη δημόσια σφαίρα, επισημαίνοντας πως η αισιοδοξία τείνει να απαξιώνεται ιδεολογικά: «Oσο πιο μίζερος, γκρινιάρης, μεμψίμοιρος είσαι, τόσο πιο προοδευτικός θεωρείσαι. Κάτι τέτοιες ταμπέλες βάζουμε. Oσο πιο αισιόδοξος είσαι και τέλος πάντων έχεις μια δυναμική προς τα μπρος, τόσο πιο συντηρητικός είσαι. Μιλάμε δηλαδή για ταραχή εν κρανίω, η οποία μας χαρακτηρίζει εδώ και δεκαετίες».

Δεν έκανε τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από το να πει ό,τι έχουν πει πάρα πολλές δημόσιες φωνές για το εθνικό συνήθειο της γκρίνιας και της μεμψιμοιρίας που λαμβάνει και πολιτικά – ιδεολογικά χαρακτηριστικά. Και ποιος από όσους τολμούν μια στοιχειώδη έστω ανατομία στα εθνικά μας κουσούρια δεν πέφτει πάνω στην ιδεολογική μιζέρια, στη λατρεία της αρνητικής κριτικής που, εκτός όλων των άλλων, δίνει και νόημα ύπαρξης σε διάφορους ιδεολογικοπολιτικούς «χώρους» και «ιερατεία»;

Οι αντιδράσεις που διατυπώθηκαν για την άποψη της κ. Ευθυμίου επιβεβαιώνουν αυτό ακριβώς που ισχυρίστηκε. Δεν ενδιαφέρει η ουσία των όσων λέει κάποιος, αλλά ποιος είναι αυτός που τα λέει. Και από τη συνολικότερη ιδεολογικοπολιτική του στάση κρίνεται αν έχει δίκιο ή όχι.

Τρανταχτή απόδειξη του συλλογισμού αυτού τα σχόλια της Ελενας Ακρίτα, η οποία μετέφρασε την άποψη της κ. Ευθυμίου ως σχόλιο κατά της Αριστεράς γράφοντας ότι «η Αριστερά δεν γεννήθηκε από τη μιζέρια αλλά από την άρνησή της να δεχθεί την αδικία», ενώ χαρακτήρισε την κ. Ευθυμίου ως «Ελένη Λουκά της ελληνικής ιστορίας». Εθεσε, μάλιστα, και θέμα αφαίρεσης του πτυχίου της κ. Ευθυμίου.

Γύρω από όλον αυτόν τον κουρνιαχτό δημιουργήθηκε ένα κύμα επιθέσεων, κάτι σαν cancel, αλλά και συμπαράστασης στη Μαρία Ευθυμίου. Αρνητικό σχόλιο έκανε και ο Κώστας Ζαχαριάδης καθώς και η γνωστή αρχαιολόγος και συνδικαλίστρια Δέσποινα Κουτσούμπα.

«Λέει όσα σκέφτομαι»

Υποστηρικτική δήλωση προς τη Μαρία Ευθυμίου έκανε ο Αδωνις Γεωργιάδης: «Εχω πραγματικά ενθουσιαστεί για αυτή την ανάλυση της καθηγήτριάς μου στο ΕΚΠΑ. Λέει όλα όσα σκέφτομαι και πιστεύω για την κουλτούρα της μιζέριας που επικρατεί στη χώρα».

Στο πλευρό της Μαρίας Ευθυμίου στάθηκαν με δημόσιες τοποθετήσεις τους πολλοί άνθρωποι του πολιτισμού, όπως και η ποιήτρια, δημοσιογράφος και μεταφράστρια Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη: «Ολο αυτό που συμβαίνει είναι πραγματικά αστείο, γιατί είναι πασιφανές πως πρόκειται για (αυτό που στη φιλοσοφία αποκαλούμε) “πλάνη του αχυράνθρωπου” – να ερμηνεύεις κάτι, δηλαδή, όπως σε βολεύει, με τρόπο που παραβλέπει την πρόθεση με την οποία ειπώθηκε, προκειμένου να το αντικρούσεις πιο εύκολα. Με άλλα λόγια, να κατασκευάζεις ένα ψέμα με σκοπό να μπορέσεις να το καταρρίψεις ευκολότερα [...]. Συνεπώς, αυτό που λέει η Μαρία Ευσταθίου είναι το εξής: αν είσαι μίζερος, ΔΕΝ είσαι προοδευτικός· αν είσαι αισιόδοξος, ΕΙΣΑΙ προοδευτικός. Κι εκεί τελειώνει ο συλλογισμός. Τόσο απλό ήταν. Ολα τ’ άλλα είναι φύκια για μεταξωτές κορδέλες».

Μια πολύ βαθιά συλλογική πληγή φαίνεται πως έξυσε η Μαρία Ευθυμίου. Την οποία έχει περιγράψει στο παρελθόν, μέσα σε μία πρόταση: «Στην Ελλάδα είμαστε σε Εμφύλιο από το 1915, είναι βλακώδες…».