Τη μεγάλη έκταση των ρωσικών απωλειών στον πόλεμο της Ουκρανίας, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022 με τη ρωσική εισβολή, αποτυπώνουν στοιχεία τα οποία προέρχονται από την ίδια τη ρωσική κρατική μηχανή.
Σύμφωνα με εμπιστευτικά δεδομένα της ρωσικής στατιστικής υπηρεσίας Rosstat, τα οποία εξασφάλισε και επεξεργάστηκε το Bloomberg, σχεδόν 400.000 Ρώσοι έχουν χάσει τη ζωή τους από την έναρξη της σύγκρουσης.
Η ανάλυση βασίζεται σε περισσότερα από 11 εκατομμύρια πιστοποιητικά θανάτου και φέρνει στο φως το πραγματικό μέγεθος των ανθρώπινων απωλειών, τις οποίες το Κρεμλίνο αποφεύγει να δημοσιοποιήσει. Παράλληλα, αποκαλύπτει τις σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη ρωσική κοινωνία.
Τα αρχεία παραδόθηκαν στο Bloomberg από τις ομάδες χάκερ Cyber Partisans της Λευκορωσίας και Silent Crow της Ουκρανίας, οι οποίες υποστήριξαν ότι απέκτησαν πρόσβαση στα εσωτερικά συστήματα της Rosstat.
Σύμφωνα με την επεξεργασία των δεδομένων, από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 έως τα τέλη Αυγούστου 2026 εντοπίστηκαν περίπου 392.700 πιστοποιητικά θανάτου που συνδέουν άμεσα τους θανάτους με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η συσχέτιση προκύπτει είτε από τους επίσημους κωδικούς αιτιών θανάτου είτε από τις περιγραφές των περιστατικών, όπου γίνεται αναφορά σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, βομβαρδισμούς και επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Οι πραγματικές απώλειες μπορεί να ξεπερνούν τις 400.000
Ο αριθμός των καταγεγραμμένων θανάτων ενδέχεται να μην αποτυπώνει πλήρως τις ρωσικές απώλειες. Η καταγραφή των νεκρών σε συνθήκες πολέμου είναι ιδιαίτερα δύσκολη, ενώ αρκετές περιπτώσεις δεν καταλήγουν άμεσα σε επίσημη καταχώριση.
Υπάρχουν στρατιώτες που εξακολουθούν να θεωρούνται αγνοούμενοι ή δεν έχουν ταυτοποιηθεί. Άλλοι υπέκυψαν αρκετό καιρό μετά τον τραυματισμό τους στο πεδίο της μάχης, χωρίς να καταγραφεί στα πιστοποιητικά θανάτου η σύνδεση με τον πόλεμο. Δεν αποκλείεται, επίσης, ορισμένοι θάνατοι να έχουν καταχωριστεί σε διαφορετικές κατηγορίες ή να μην έχουν συμπεριληφθεί καθόλου στα επίσημα αρχεία.
Η ομάδα Silent Crow εκτιμά ότι ο συνολικός αριθμός μπορεί να φτάνει περίπου τις 450.000, καθώς στους υπολογισμούς της περιλαμβάνει και θανάτους που δεν συνδέονται άμεσα με τις πολεμικές επιχειρήσεις, καθώς και περιπτώσεις χωρίς προσδιορισμένη αιτία θανάτου.
Η προσπάθεια του Κρεμλίνου να αποκρύψει τις στρατιωτικές απώλειες
Η ρωσική ηγεσία έχει διαχρονικά επιδιώξει να περιορίσει τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τους νεκρούς του πολέμου. Από το 2015, ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε χαρακτηρίσει κρατικό μυστικό τις στρατιωτικές απώλειες που καταγράφονται κατά τη διάρκεια ειδικών επιχειρήσεων σε περιόδους ειρήνης, αλλά και σε καιρό πολέμου.
Από τους πρώτους μήνες της εισβολής, η Μόσχα έχει σταματήσει να ανακοινώνει επίσημα στοιχεία για τους νεκρούς στρατιώτες της. Την ίδια στιγμή, η Rosstat περιόρισε σταδιακά τη δημοσίευση σημαντικών στατιστικών πληροφοριών μετά τον Φεβρουάριο του 2022.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι απώλειες αυξήθηκαν σημαντικά όσο εξελισσόταν η σύγκρουση. Η αύξηση έγινε ιδιαίτερα αισθητή μετά τους πρώτους μήνες του πολέμου, όταν οι ρωσικές δυνάμεις αντιμετώπισαν δυσκολίες στην ανατολική Ουκρανία και η ουκρανική αντίσταση ενισχύθηκε.
Στους 54.000 οι νεκροί και βαριά τραυματίες μέσα σε έναν μήνα
Ιδιαίτερα βαρύ αποδεικνύεται το ανθρώπινο κόστος των επιχειρήσεων για τη Ρωσία και κατά τη διάρκεια του 2026. Οι μάχες έχουν γίνει πιο αιματηρές, την ώρα που τα εδαφικά κέρδη των ρωσικών δυνάμεων παραμένουν περιορισμένα σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Σύμφωνα με πληροφορίες από ουκρανικές και δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών, μόνο τον Οκτώβριο οι ρωσικές δυνάμεις κατέγραψαν περίπου 54.000 απώλειες σε νεκρούς και σοβαρά τραυματίες, αριθμός που αποτελεί νέο ρεκόρ.
Από την ουκρανική πλευρά, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε αναφέρει τον Φεβρουάριο, σε δηλώσεις του σε γαλλικά μέσα ενημέρωσης, ότι τουλάχιστον 55.000 Ουκρανοί στρατιώτες είχαν σκοτωθεί από την έναρξη του πολέμου, ενώ πολλοί ακόμη παρέμεναν αγνοούμενοι.
Καθώς η Ρωσία δεν έχει πετύχει σημαντική εδαφική επέκταση μέσα στο 2026, έχει εντείνει τις επιθέσεις με πυραύλους και βομβαρδισμούς εναντίον ουκρανικών πόλεων και κρίσιμων υποδομών. Στόχος της στρατηγικής αυτής είναι να εξαντλήσει τις αντοχές της Ουκρανίας και να ασκήσει πίεση στην ηγεσία της χώρας.
Παράλληλα, το Κρεμλίνο προσπαθεί να εξασφαλίσει τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών στην άσκηση πιέσεων προς το Κίεβο, προκειμένου να αποδεχθεί νέες εδαφικές παραχωρήσεις στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.
Στο πλαίσιο αυτό, εκπρόσωποι της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των ΗΠΑ αναμένεται να συναντηθούν μέσα στην εβδομάδα στο Άμπου Ντάμπι, με αντικείμενο τις προϋποθέσεις μιας πιθανής εκεχειρίας.
Η κυβερνοεπίθεση που έφερε στο φως τα απόρρητα δεδομένα
Την 1η Νοεμβρίου, οι ομάδες Silent Crow και Cyber Partisans ανακοίνωσαν ότι είχαν καταφέρει να διεισδύσουν στα εσωτερικά δίκτυα της ρωσικής στατιστικής υπηρεσίας.
Όπως υποστήριξαν, απέκτησαν πρόσβαση σε περίπου 25.000 υπολογιστές και υπέκλεψαν δεδομένα συνολικού όγκου περίπου 23 terabytes. Ανάμεσα στις πληροφορίες που φέρεται να απέσπασαν βρίσκονταν και τα στοιχεία για τις στρατιωτικές απώλειες της Ρωσίας.
Λίγες ημέρες αργότερα, η Rosstat επιβεβαίωσε ότι είχε δεχθεί στοχευμένες κυβερνοεπιθέσεις το διάστημα από τις 29 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου. Ωστόσο, η υπηρεσία υποστήριξε ότι δεν είχε εντοπίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν παραβίαση των βάσεων δεδομένων της ή διαρροή εμπιστευτικών πληροφοριών.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι βρισκόταν σε διαδικασία αποκατάστασης των πληροφοριακών της συστημάτων, καθώς η επίθεση είχε προκαλέσει προβλήματα σε τμήματα της τεχνολογικής της υποδομής.
Τι δείχνουν οι ανεξάρτητες έρευνες για τους νεκρούς
Η εκτίμηση για περίπου 400.000 νεκρούς θεωρείται ρεαλιστική από πρόσωπα που γνωρίζουν την κατάσταση στο εσωτερικό των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων και μίλησαν στο Bloomberg χωρίς να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους.
Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από ανεξάρτητες έρευνες. Το ρωσικό μέσο Mediazona, σε συνεργασία με τη ρωσική υπηρεσία του BBC, έχει δημιουργήσει βάση δεδομένων με ονομαστικά επιβεβαιωμένους νεκρούς. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2026, η συγκεκριμένη έρευνα είχε ταυτοποιήσει 285.881 Ρώσους στρατιώτες που σκοτώθηκαν στον πόλεμο.
Μια διαφορετική μελέτη των Mediazona και Meduza, η οποία στηρίζεται σε δεδομένα από το ρωσικό μητρώο κληρονομικών υποθέσεων, υπολόγιζε ότι οι νεκροί είχαν φτάσει περίπου τις 352.000 έως τον Δεκέμβριο του 2025. Στον συγκεκριμένο υπολογισμό δεν περιλαμβάνονται μαχητές από τις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας.
Από την πλευρά του, το Γενικό Επιτελείο της Ουκρανίας εκτιμά ότι οι συνολικές ρωσικές απώλειες, συμπεριλαμβανομένων των νεκρών και των σοβαρά τραυματιών, ανέρχονται σε περίπου 1,6 εκατομμύρια.
Οι αυξανόμενες απώλειες ενισχύουν τον κίνδυνο νέας επιστράτευσης
Σύμφωνα με τα αρχεία της Rosstat, σχεδόν 37.800 θάνατοι Ρώσων στρατιωτικών καταγράφηκαν μέσα στο 2026. Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, θεωρείται πιθανό να είναι μικρότερος από τον πραγματικό, καθώς συχνά απαιτούνται αρκετοί μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί η επίσημη καταχώριση ενός θανάτου.
Πάνω από τους μισούς θανάτους που έχουν καταγραφεί για το 2026 σημειώθηκαν στην ανατολική Ουκρανία. Εκεί, οι ρωσικές δυνάμεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ισχυρή αντίσταση, προσπαθώντας να διασπάσουν τις καλά οργανωμένες ουκρανικές αμυντικές γραμμές.
Η διατήρηση των απωλειών σε υψηλά επίπεδα, σε συνδυασμό με τη δυσκολία της Ρωσίας να στρατολογεί αρκετούς νέους άνδρες για να τις αναπληρώνει, δημιουργεί πιέσεις στο Κρεμλίνο. Έτσι, το ενδεχόμενο μιας πιο εκτεταμένης επιστράτευσης εμφανίζεται ολοένα πιο πιθανό.
Οι ρωσικές αρχές έχουν ήδη αναπτύξει ψηφιακά συστήματα για την αποστολή ηλεκτρονικών κλήσεων κατάταξης, ενώ έχουν θεσπίσει περιορισμούς που δυσκολεύουν όσους επιδιώκουν να αποφύγουν τη στρατιωτική υπηρεσία.
Επιπλέον, το διάταγμα για τη μερική επιστράτευση που εκδόθηκε το 2022 εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ, χωρίς να έχει ανακληθεί επίσημα. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να κληθούν επιπλέον έφεδροι χωρίς να απαιτηθεί η ανακοίνωση νέας επιστράτευσης.
Μέχρι σήμερα, η Ρωσία προσπαθεί να προσελκύσει νέους στρατιώτες προσφέροντας υψηλά οικονομικά μπόνους και πρόσθετες παροχές. Ωστόσο, ορισμένες από αυτές τις οικονομικές ενισχύσεις έχουν αρχίσει να περιορίζονται, καθώς αυξάνεται η πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Το μεγαλύτερο βάρος του πολέμου σηκώνουν οι φτωχότερες περιοχές
Η επεξεργασία των στοιχείων της Rosstat από το Bloomberg, για την περίοδο από το 2021 έως τα τέλη Αυγούστου 2026, αποκαλύπτει και τις κοινωνικές ανισότητες που χαρακτηρίζουν την κατανομή των ρωσικών απωλειών.
Στην αρχή της εισβολής, μεγάλο μέρος των στρατιωτών που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις ήταν νεαρής ηλικίας. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η Μόσχα άρχισε να στρατολογεί άνδρες από μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, διευρύνοντας σημαντικά τη δεξαμενή ανθρώπινου δυναμικού.
Ταυτόχρονα, οι φτωχότερες και πιο απομακρυσμένες περιοχές της χώρας, πολλές από τις οποίες χαρακτηρίζονται από μεγάλη εθνοτική ποικιλομορφία, επωμίστηκαν δυσανάλογα μεγάλο μέρος του κόστους του πολέμου. Αντίθετα, οι κάτοικοι των μεγάλων αστικών κέντρων φαίνεται ότι επηρεάστηκαν σε μικρότερο βαθμό.
Χαρακτηριστικό είναι ότι κατά το πρώτο εξάμηνο του 2022 καταγράφηκαν μόλις 146 θάνατοι ανδρών ηλικίας 50 έως 59 ετών που συνδέονταν με τον πόλεμο. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 1% των συνολικών θανάτων της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας.
Τρία χρόνια αργότερα, η εικόνα είχε αλλάξει δραματικά. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, περισσότεροι από 12.600 άνδρες ηλικίας 50 έως 59 ετών είχαν χάσει τη ζωή τους εξαιτίας του πολέμου, αριθμός που αντιστοιχούσε σε πάνω από το 16% των συνολικών θανάτων ανδρών αυτής της ηλικίας.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η επιβάρυνση για τους νεότερους άνδρες. Στην ηλικιακή ομάδα 18 έως 29 ετών, περίπου τα δύο τρίτα όλων των θανάτων κατά το ίδιο εξάμηνο του 2025 αποδίδονταν στον πόλεμο.
Στη Σιβηρία οι απώλειες είναι δυσανάλογα υψηλές
Ιδιαίτερα βαρύ είναι το αποτύπωμα του πολέμου σε απομακρυσμένες περιοχές της Σιβηρίας, όπως η Μπουριατία, η Τούβα και η περιφέρεια Ζαμπαϊκάλσκι Κράι, κοντά στα σύνορα με τη Μογγολία.
Στις συγκεκριμένες περιοχές, περίπου ένας στους τρεις άνδρες ηλικίας 18 έως 49 ετών που πέθαναν από την έναρξη της εισβολής έως τα μέσα του 2024 είχε χάσει τη ζωή του στον πόλεμο.
Η εικόνα ήταν αισθητά διαφορετική στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη, όπου το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται περίπου στο 10%, δηλαδή ένας στους δέκα θανάτους.
Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τις μεγάλες ανισότητες στην κατανομή του ανθρώπινου κόστους της σύγκρουσης. Οι οικονομικά ασθενέστερες και γεωγραφικά απομονωμένες περιοχές πληρώνουν πολύ βαρύτερο τίμημα σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα της Ρωσίας.
Πόσο αξιόπιστη θεωρείται η διαρροή των δεδομένων
Το Bloomberg επισημαίνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα, μέσω κρυπτογραφικών ελέγχων, την αυθεντικότητα του συνόλου της βάσης δεδομένων.
Ωστόσο, η εξέταση των μεταδεδομένων έδειξε ότι τα αρχεία παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που συνάδουν με πραγματική εξαγωγή δεδομένων. Παράλληλα, δεν εντοπίστηκαν σαφείς ενδείξεις ότι το περιεχόμενό τους είχε κατασκευαστεί ή αλλοιωθεί.
Σημαντικό στοιχείο υπέρ της αξιοπιστίας τους αποτελεί και η σύγκριση με τις επίσημες στατιστικές θανάτων που είχε δημοσιεύσει η ρωσική κυβέρνηση για την περίοδο 2021-2023.
Το 2023 ήταν το τελευταίο έτος για το οποίο η Rosstat δημοσίευσε οριστικά ετήσια στοιχεία. Σύμφωνα με την ανάλυση του Bloomberg, οι αποκλίσεις μεταξύ της διαρρεύσασας βάσης και των επίσημων καταγραφών ήταν ιδιαίτερα μικρές: μόλις 0,1% για το 2021 και 0,2% για το 2022.
Η μεγαλύτερη διαφορά εντοπίστηκε το 2023, όταν τα αρχεία που διέρρευσαν περιλάμβαναν περίπου 1% περισσότερους θανάτους από όσους είχε ανακοινώσει επισήμως η Rosstat.
Παράλληλα, χιλιάδες θάνατοι νεαρών ανδρών φαίνεται πως δεν είχαν συμπεριληφθεί στις επίσημες στατιστικές εκείνης της χρονιάς. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι η καταχώριση των στρατιωτικών απωλειών καθυστερεί σημαντικά, με αποτέλεσμα αρκετοί θάνατοι να εμφανίζονται στα αρχεία αρκετούς μήνες μετά την πραγματική ημερομηνία τους.
