Η ιστορική τριμερής συνάντηση Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Πούτιν στη Σενζέν επιβεβαίωσε την επιστροφή της διπλωματίας των μεγάλων δυνάμεων, αλλά ανέδειξε γι ακόμα μια φορά και τις αντιφάσεις της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επένδυσε πολιτικά σε μια συνάντηση υψηλού συμβολισμού, παρουσιάζοντας την προσωπική του σχέση με τους δύο ισχυρότερους ανταγωνιστές των ΗΠΑ ως εγγύηση διεθνούς σταθερότητας. Μόνο που η ικανότητα ενός προέδρου να συνομιλεί με τους αντιπάλους του δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις τους.

Η κοινή διακήρυξη για τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων, τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και την ενεργειακή σταθερότητα περιλαμβάνει γενικές δεσμεύσεις, χωρίς συγκεκριμένους μηχανισμούς εφαρμογής. Ακόμη πιο προβληματική είναι η αναφορά στις ασυλίες κρατικών αξιωματούχων, που δημιουργεί ερωτήματα για τη στάση των τριών κυβερνήσεων απέναντι στη διεθνή ποινική δικαιοσύνη. Η συνεννόηση των ισχυρών αποκτά ανησυχητικές διαστάσεις όταν συνοδεύεται από αμφισβήτηση των θεσμών που περιορίζουν την αυθαιρεσία τους.

Οι πανηγυρισμοί Τραμπ και τα κέρδη του Πούτιν

Στη συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ επιχείρησε να παρουσιάσει την ασιατική περιοδεία ως προσωπικό διπλωματικό θρίαμβο. Εξήρε τις σχέσεις του με τον Πούτιν και τον Σι, εμφανίστηκε αισιόδοξος για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία και απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στην απευθείας επικοινωνία. Ωστόσο, πίσω από τις θριαμβευτικές διατυπώσεις απουσίαζε εκείνο που θα δικαιολογούσε πραγματικά τους πανηγυρισμούς: μια ουσιαστική υποχώρηση της ρωσικής πλευράς.

Ο Πούτιν εξασφάλισε την εικόνα της ισότιμης συμμετοχής του σε μια συνάντηση κορυφής, χωρίς να εγκαταλείψει τις εδαφικές του απαιτήσεις ή να δεσμευτεί για κατάπαυση του πυρός. Αντίστοιχα, ο Σι ενίσχυσε τη διεθνή παρουσία της Κίνας ως δύναμης που μπορεί να φιλοξενεί και να επηρεάζει τις σημαντικότερες διπλωματικές πρωτοβουλίες.

Αντίθετα, ο Αμερικανός πρόεδρος περιορίστηκε σε διαβεβαιώσεις περί καλών προθέσεων, αποφεύγοντας να προσδιορίσει τις εγγυήσεις ασφαλείας που θα μπορούσαν να καταστήσουν βιώσιμη μια ουκρανική συμφωνία. Η προσέγγιση αυτή ενέχει τον κίνδυνο να μετατρέψει την αναζήτηση ειρήνης σε διαδικασία νομιμοποίησης τετελεσμένων.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντέδρασαν από το Βερολίνο, απορρίπτοντας τη λογική μιας νέας Γιάλτας. Η ανησυχία τους αφορά την πιθανότητα οι αποφάσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια να λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της Ευρώπης και της Ουκρανίας. Πρόκειται για έναν κίνδυνο που ενισχύεται από την απρόβλεπτη στάση του Τραμπ απέναντι στους παραδοσιακούς συμμάχους της Ουάσινγκτον.

Η αβεβαιότητα από το Ιράν έως την Ταϊβάν παραμένει

Οι συνέπειες αυτής της διπλωματικής αντίληψης ξεπερνούν το ουκρανικό μέτωπο. Στη Μέση Ανατολή, ο Τραμπ επιδιώκει συμφωνία για το Ιράν, χωρίς να έχει διαμορφωθεί κοινό πλαίσιο με τη Μόσχα και το Πεκίνο. Η προστασία των ενεργειακών ροών δημιουργεί περιθώρια συνεννόησης, αλλά οι διαφορετικοί στρατηγικοί στόχοι περιορίζουν τις δυνατότητες συνολικής διευθέτησης.

Αντίστοιχα, η απουσία της Ταϊβάν από τη διακήρυξη αφήνει αναπάντητο το ερώτημα των αμερικανικών δεσμεύσεων στον Ινδοειρηνικό. Η Ιαπωνία αντιμετωπίζει κάθε πιθανή υποχώρηση της Ουάσινγκτον ως απειλή για την περιφερειακή ισορροπία, ενώ ο Καναδάς αναζητεί μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία απέναντι στην αμερικανική πολιτική αβεβαιότητα.

Η συνάντηση της Σενζέν θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Για να συμβεί αυτό, όμως, απαιτούνται σαφείς δεσμεύσεις, αξιόπιστες εγγυήσεις και σεβασμός στους συμμάχους. Ο Τραμπ φαίνεται να αντιμετωπίζει την προσωπική επαφή ως επαρκές υποκατάστατο μιας συνεκτικής στρατηγικής. Στη διεθνή πολιτική, ωστόσο, οι εντυπωσιακές φωτογραφίες δεν αποτρέπουν πολέμους και οι φιλοφρονήσεις δεν εξασφαλίζουν την ειρήνη. Αντίθετα, όταν δημιουργούν προσδοκίες χωρίς αντίκρισμα, μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα επικίνδυνες, σε έναν όλο και πιο ευμετάβλητο κόσμο.