Τις προπολεμικές απαιτήσεις της για την ευρωπαϊκή ασφάλεια επαναφέρει η Μόσχα, αξιοποιώντας την αμερικανική πρόταση για διεύρυνση των συνομιλιών σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το Κρεμλίνο δηλώνει έτοιμο να συζητήσει, αλλά επαναφέρει όρους που είχε θέσει πριν από τη ρωσική εισβολή του 2022, εντείνοντας τις ανησυχίες στο Κίεβο και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπως αναφέρει το Associated Press.

Η πρωτοβουλία για συνομιλίες γύρω από ένα ευρύτερο πλαίσιο ασφάλειας στην Ευρώπη προέρχεται από τους απεσταλμένους του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη αυτή την προοπτική, φοβούμενοι ότι η Ρωσία θα τη χρησιμοποιήσει για να προωθήσει τις επιδιώξεις της και να περιορίσει τον ρόλο του ΝΑΤΟ.

Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, οποιαδήποτε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός πρέπει να περιλαμβάνει εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία, οι οποίες θα αποτρέπουν μια νέα ρωσική επίθεση. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, από την πλευρά τους, επισημαίνουν ότι η ήπειρος διαθέτει ήδη πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας μέσω της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Οι ρωσικές απαιτήσεις πριν από την εισβολή στην Ουκρανία

Τον Δεκέμβριο του 2021, δύο μήνες πριν αρχίσει η εισβολή, η Ρωσία είχε αξιώσει να αποκλειστεί η μελλοντική ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Η ίδια απαίτηση αφορούσε τη Γεωργία και άλλες χώρες που αποτελούσαν τμήμα της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Παράλληλα, ζητούσε από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να δεσμευθούν ότι δεν θα παρέχουν όπλα ούτε θα πραγματοποιούν στρατιωτικές δραστηριότητες στην Ουκρανία και στις υπόλοιπες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.

Οι όροι της Μόσχας επεκτείνονταν και στη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη. Συγκεκριμένα, προέβλεπαν να μην εγκαθίστανται νατοϊκά στρατεύματα σε περιοχές όπου δεν βρίσκονταν το 1997, πριν από τη διεύρυνση της Συμμαχίας προς ανατολάς.

Στο ίδιο πακέτο περιλαμβάνονταν περιορισμοί στις στρατιωτικές περιπολίες κοντά στα σύνορα και ρυθμίσεις για την αποφυγή επεισοδίων. Ειδικότερα, οι προτάσεις αφορούσαν και τη μείωση του κινδύνου εμπλοκών μεταξύ πολεμικών πλοίων και αεροσκαφών στη Βαλτική και στη Μαύρη Θάλασσα, τον περιορισμό της έκτασης των ασκήσεων και την ενίσχυση της διαφάνειας στις στρατιωτικές δραστηριότητες.

Οι χώρες του ΝΑΤΟ είχαν απορρίψει τις ρωσικές αξιώσεις ως μη αποδεκτές. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ωστόσο, έχει παρουσιάσει την άρνηση της Δύσης ως βασικό λόγο για την απόφασή του να στείλει στρατεύματα στην Ουκρανία. Το Κίεβο και οι σύμμαχοί του απορρίπτουν αυτή την αιτιολόγηση, χαρακτηρίζοντας τη ρωσική εισβολή απρόκλητη επίθεση.

Οι «νέες σκέψεις» του Κρεμλίνου

Μετά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, στο περιθώριο της συνόδου APEC στη Σεντζέν, ο Πούτιν επανήλθε στις επικρίσεις του κατά της Δύσης. Υποστήριξε εκ νέου ότι οι ρωσικές ανησυχίες για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ δεν ελήφθησαν υπόψη.

Ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσάκοφ, ανέφερε ότι ο Ρώσος πρόεδρος υπενθύμισε στους Αμερικανούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ τις προτάσεις που είχε καταθέσει η Μόσχα το 2021. Όπως διευκρίνισε, η ρωσική πλευρά σχεδιάζει να τις επικαιροποιήσει, προσθέτοντας «νέες σκέψεις».

Ο Πούτιν έχει δηλώσει ότι είναι διατεθειμένος να συζητήσει με τις ευρωπαϊκές χώρες τις ρυθμίσεις για την ασφάλεια της Ευρώπης. Διατηρεί, όμως, την άρνησή του στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στην Ουκρανία μετά τη λήξη του πολέμου.

Πού εντοπίζονται περιθώρια συμβιβασμού

Παρά την ακαμψία που εμφανίζει δημοσίως το Κρεμλίνο, ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι μπορεί να υπάρξει πεδίο διαπραγμάτευσης σε συγκεκριμένα θέματα.

Ο φιλοκρεμλινικός σχολιαστής Αλεξέι Ναούμοφ εκτίμησε ότι οι ρωσικές απαιτήσεις ενδέχεται να αποτελούν την αρχική θέση της Μόσχας στις συνομιλίες. Σε αυτό το πλαίσιο, διέκρινε δυνατότητες συμβιβασμού στους περιορισμούς εξοπλισμών, στις στρατιωτικές υποδομές, στη μελλοντική διάρθρωση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων και στις εγγυήσεις ασφάλειας.

Η Τατιάνα Στανόβαγια, ειδικός στο Carnegie Russia Eurasia Center, εκτίμησε ότι για πρώτη φορά από το 2022 η ρωσική ηγεσία διακρίνει συγκεκριμένη δυνατότητα συζήτησης για όσα η ίδια περιγράφει ως «ριζικές αιτίες» του πολέμου. Προειδοποίησε, πάντως, ότι οι διαπραγματεύσεις μπορεί να οξύνουν τις διαφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, χωρίς να εξασφαλίσουν ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, έχει θέσει ως προτεραιότητα την κατάπαυση του πυρός, ζητώντας να προηγηθεί της περαιτέρω προώθησης των συνομιλιών.

Από την πλευρά του, ο Τζάρεντ Κούσνερ, μετά τις επαφές στο Βερολίνο, δήλωσε ότι ο Τραμπ επιδιώκει συμφωνία με την Ευρώπη «στο πλευρό του». Ανέφερε επίσης ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είναι ανοιχτός σε εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία αντίστοιχες με εκείνες που παρέχει το ΝΑΤΟ.