Τον Ιανουάριο του 2027 ολοκληρώνονται τα έργα στο Τατόι, με τρία μουσεία, δωρεάν πρόσβαση στο πάρκο και ενιαίο εισιτήριο 30 ευρώ.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, μιλώντας στον ΣΚΑΪ 100,3 και τον δημοσιογράφο Άρη Πορτοσάλτε, παρουσίασε το χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης του πρώην βασιλικού κτήματος, ανακοινώνοντας τη σταδιακή απόδοσή του στο κοινό. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην επαναπροκήρυξη του διαγωνισμού για τα 27 πωλητήρια του ΟΔΑΠ, στις ενστάσεις που οδήγησαν στην ακύρωσή του, καθώς και στις εξελίξεις στο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Τατόι: τρία μουσεία, ανακτορικοί κήποι και δωρεάν πρόσβαση

Σύμφωνα με την υπουργό, η αποκατάσταση του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου βρίσκεται στην τελική ευθεία, με τις εργασίες να ολοκληρώνονται εντός του Ιανουαρίου και να ακολουθεί το σταδιακό άνοιγμα των εγκαταστάσεων στους επισκέπτες.

Έχουν ήδη ολοκληρωθεί ουσιαστικά το Μουσείο των Αυτοκινήτων και το Μουσείο Αγροτικής Παραγωγής, ενώ στο τελικό στάδιο βρίσκεται η προετοιμασία του Μουσείου Βασιλικών Αμαξών, που στεγάζεται στον παλαιό στάβλο του Γεωργίου Β΄. Παράλληλα, προχωρεί η διαμόρφωση της έκθεσης στο Ανάκτορο, η οποία θα παρουσιάζει την ιστορία του κτήματος και της τέως βασιλικής οικογένειας μέσα από χιλιάδες αντικείμενα και αρχειακά τεκμήρια.

Η κ. Μενδώνη διευκρίνισε ότι το Ανάκτορο έχει αποκατασταθεί στην ιστορική μορφή που είχε επί Γεωργίου Α΄, ενώ η εσωτερική έκθεση θα καλύπτει διαδοχικές περιόδους της ιστορίας των πρώην βασιλικών οικογενειών. Αναφερόμενη στην προηγούμενη κατάσταση του συγκροτήματος, σημείωσε ότι σημαντικό μέρος του είχε υποστεί καταστροφές τις περασμένες δεκαετίες, μνημονεύοντας και πυρκαγιές στο εσωτερικό του ανακτόρου μετά το 1974.

Πλήρως αποκατεστημένοι είναι επίσης οι κήποι, το κοιμητήριο, το μαυσωλείο και ο Ναός της Αναστάσεως, ενώ έχουν αναδειχθεί οι ιστορικές διαδρομές και οι περιβάλλοντες χώροι των κτιρίων. Στους κήπους έχουν φυτευτεί χιλιάδες νέα φυτά, με τη διαμόρφωσή τους να παραπέμπει στην περίοδο λειτουργίας του ανακτόρου.

Η υπουργός αναφέρθηκε και στη φυσική αναδάσωση του κτήματος, έκτασης περίπου 44.000 στρεμμάτων, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές. Όπως ανέφερε, η απομάκρυνση της καμένης βλάστησης έχει αποκαταστήσει την παλαιότερη θέα από την έπαυλη προς τη θάλασσα και, όταν το επιτρέπουν οι ατμοσφαιρικές συνθήκες, έως τα νησιά του Αργοσαρωνικού.

Στο πλαίσιο των εργασιών ολοκληρώνονται και οι αναγκαίες υποδομές ηλεκτροδότησης, αποχέτευσης και βιολογικού καθαρισμού, καθώς το συγκρότημα δεν διέθετε επαρκή δίκτυα για τη λειτουργία του ως οργανωμένου επισκέψιμου χώρου.

Το ενιαίο εισιτήριο για τα τρία μουσεία και το πάρκο έχει καθοριστεί στα 30 ευρώ, ενώ η πρόσβαση στους υπαίθριους χώρους για περίπατο ή ποδηλασία θα παραμείνει δωρεάν.

Νέος φορέας διαχείρισης και παραχωρήσεις σε ιδιώτες

Η λειτουργία του Τατοΐου θα ανατεθεί σε αυτοτελή φορέα διαχείρισης, ο οποίος προγραμματίζεται να ιδρυθεί εντός του 2027, υπό την εποπτεία τουλάχιστον των υπουργείων Πολιτισμού και Περιβάλλοντος.

Η νομική μορφή του δεν έχει οριστικοποιηθεί, καθώς εξετάζεται είτε η συγκρότηση δημόσιας ανώνυμης εταιρείας είτε η δημιουργία Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Το διοικητικό συμβούλιο θα ορίζεται από την κυβέρνηση, ενώ η επιλογή του επιστημονικού προσωπικού θα γίνεται μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών.

Στόχος, σύμφωνα με την υπουργό, είναι ο φορέας να αποκτήσει δικά του έσοδα και να καλύπτει σε σημαντικό βαθμό τις λειτουργικές του ανάγκες. Για την υποστήριξή του, το υπουργείο Πολιτισμού προχωρεί στη δημιουργία ειδικής διοικητικής μονάδας, η οποία θα παρακολουθεί το έργο και θα συνδράμει σε εξειδικευμένες εργασίες συντήρησης και στην περιοδική ανανέωση των εκθέσεων.

Παράλληλα, σε συνεργασία με το ΤΑΙΠΕΔ, προωθείται διαγωνισμός παραχώρησης επιλεγμένων ιστορικών κτιρίων σε ιδιώτες. Η πρώτη φάση έχει ολοκληρωθεί και ακολουθεί η δεύτερη, με προβλεπόμενες χρήσεις τη φιλοξενία, την εστίαση και την αναψυχή.

Οι ιδιώτες θα αναλαμβάνουν την αποκατάσταση των κτιρίων με συγκεκριμένες προδιαγραφές του υπουργείου, ώστε να διατηρηθεί ο ιστορικός τους χαρακτήρας. Η κ. Μενδώνη υπογράμμισε ότι ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) δεν θα αναλάβει τη λειτουργία του Τατοΐου, λόγω της ιδιαίτερα σύνθετης διαχείρισης που απαιτεί το συγκρότημα.

ΟΔΑΠ: έσοδα 138 εκατ. ευρώ και ζημίες στα πωλητήρια

Αναφερόμενη στη μεταρρύθμιση του πρώην Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (ΤΑΠ) και τη μετατροπή του σε ΟΔΑΠ, η υπουργός υποστήριξε ότι η αναδιοργάνωση συνέβαλε στον υπερδιπλασιασμό των εσόδων του Οργανισμού.

Συγκεκριμένα, τα συνολικά έσοδα από εισιτήρια και πωλητήρια αυξήθηκαν από 65 εκατ. ευρώ το 2019 σε 138 εκατ. ευρώ το 2025. Σύμφωνα με την κ. Μενδώνη, οι πόροι αυτοί επανεπενδύονται στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και στη στήριξη πολιτιστικών φορέων, μεταξύ των οποίων η Εθνική Λυρική Σκηνή, τα θέατρα, οι ορχήστρες και τα μουσεία.

Πρόσθεσε ότι μέσω των διαθέσιμων πόρων χρηματοδοτούνται και ιδιωτικοί πολιτιστικοί οργανισμοί, με επιχορηγήσεις περίπου 10 εκατ. ευρώ ετησίως.

Παρά την αύξηση των εσόδων, η υπουργός ανέφερε ότι τα πωλητήρια εξακολουθούν να επιβαρύνουν οικονομικά τον ΟΔΑΠ. Όπως εξήγησε, μολονότι οι εισπράξεις τους έχουν τριπλασιαστεί σε σχέση με το 2019, εμφανίζουν ετήσιο λειτουργικό έλλειμμα περίπου 13,5 εκατ. ευρώ, κυρίως λόγω του κόστους προσωπικού και προμήθειας προϊόντων.

Για τον λόγο αυτό υπερασπίστηκε την επιλογή παραχώρησης 27 πωλητηρίων αρχαιολογικών χώρων και μουσείων σε ιδιώτες, υποστηρίζοντας ότι με το συγκεκριμένο μοντέλο ο Οργανισμός θα εξασφαλίζει σταθερά έσοδα χωρίς να επιβαρύνεται με τα λειτουργικά έξοδα.

Σύμφωνα με την ίδια, το οικονομικό αντάλλαγμα του διαγωνισμού προέκυψε από αξιολογήσεις ανεξάρτητων εκτιμητών της αγοράς και προέβλεπε μηνιαίο μίσθωμα και ποσοστό επί των πωλήσεων. Αναφερόμενη στις καταγγελίες περί χαμηλού τιμήματος, μνημόνευσε ποσά της τάξης των 54.000 έως 60.000 ευρώ, επισημαίνοντας ότι κατά τον προσδιορισμό τους ελήφθησαν υπόψη οι διαφορετικές εμπορικές δυνατότητες των χώρων.

Ειδικά για το πωλητήριο της Ακρόπολης, σημείωσε ότι το υψηλό κόστος λειτουργίας συνδέεται με την παραγωγή ή προμήθεια ειδικών προϊόντων, όπως τα πιστά αντίγραφα αρχαιοτήτων, τη μισθοδοσία και τους περιορισμούς που επιβάλλουν το ωράριο και οι συνθήκες λειτουργίας του αρχαιολογικού χώρου.

Όπως διευκρίνισε, οι ιδιώτες θα αναλάμβαναν το προσωπικό ορισμένου χρόνου που απασχολείται στα πωλητήρια, καθώς και τις δαπάνες λειτουργίας και προμήθειας εμπορευμάτων.

Νέος διαγωνισμός για τα 27 πωλητήρια μετά την απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η Λίνα Μενδώνη στην ακύρωση του διαγωνισμού, έπειτα από προσφυγή εταιρείας που αμφισβήτησε τη διαδικασία ανάθεσης.

Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) έκρινε ότι ο ΟΔΑΠ είχε εφαρμόσει εσφαλμένο θεσμικό πλαίσιο, χρησιμοποιώντας το Προεδρικό Διάταγμα 715/1979 αντί του νόμου 4413/2016 για τις συμβάσεις παραχώρησης.

Η υπουργός ανέφερε ότι ο Οργανισμός είχε ακολουθήσει τη γνωμοδότηση των νομικών του συμβούλων και ότι, μετά την απόφαση της ανεξάρτητης αρχής, υπήρχαν δύο επιλογές: προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας ή συμμόρφωση με την υπόδειξη της ΕΑΔΗΣΥ.

Όπως δήλωσε, επέλεξε τη δεύτερη λύση και έχει ήδη δώσει εντολή για επαναπροκήρυξη του διαγωνισμού, με βάση τον νόμο 4413/2016, εντός περίπου ενάμιση έως δύο μηνών.

«Δεν έχουμε να κρύψουμε τίποτα, δεν έχουμε να φοβηθούμε τίποτα», υποστήριξε, απορρίπτοντας τις κατηγορίες περί αδιαφάνειας και εκποίησης των δραστηριοτήτων του Οργανισμού.

Στον νέο διαγωνισμό θα μπορούν να συμμετάσχουν τόσο ο προηγούμενος ανάδοχος όσο και άλλοι ενδιαφερόμενοι, χωρίς να διατηρείται αυτοδικαίως το αποτέλεσμα της ακυρωθείσας διαδικασίας.

Μέχρι την ολοκλήρωσή του, τα 27 πωλητήρια θα συνεχίσουν να λειτουργούν υπό τον ΟΔΑΠ, με προμήθεια προϊόντων από τον Οργανισμό και απασχόληση προσωπικού μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών, όπως συνέβαινε το 2025. Το καθεστώς αυτό θα παραμείνει σε ισχύ κατά το υπόλοιπο του 2026 και το 2027, εφόσον δεν έχει ολοκληρωθεί νωρίτερα η νέα ανάθεση.

Οι αιχμές Μενδώνη για τον Μίλτο Χατζηγιαννάκη

Η υπουργός έδωσε και πολιτική διάσταση στην προσφυγή, αναφέροντας ότι η εταιρεία που αμφισβήτησε τον διαγωνισμό συνδέεται, σύμφωνα με τα στοιχεία που η ίδια επικαλέστηκε, με την οικογένεια του Μίλτου Χατζηγιαννάκη, πρώην βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, πρώην δημάρχου και νυν γραμματέα της Πολιτικής Επιτροπής της ΕΛΑΣ, του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα.

Η κ. Μενδώνη υποστήριξε ότι ο Χατζηγιαννάκης εμφανίζεται ως βασικός μέτοχος της εταιρείας, η οποία δεν είχε συμμετάσχει αρχικά στον διαγωνισμό, αλλά προσέφυγε εκ των υστέρων, προβάλλοντας ζήτημα ανεπαρκούς δημοσιότητας.

Αναφέρθηκε επίσης στον αδελφό του, Βασίλη Χατζηγιαννάκη, δικηγόρο με εξειδίκευση στις δημόσιες συμβάσεις, στον πατέρα τους, Βαγγέλη Χατζηγιαννάκη, επίσης νομικό, και στην αδελφή τους, Καλή Χατζηγιαννάκη, η οποία, κατά την υπουργό, εργάζεται ως νομικός εισηγήτρια στην ΕΑΔΗΣΥ.

Η κ. Μενδώνη διευκρίνισε ότι η τελευταία δεν ήταν εισηγήτρια στην υπόθεση του ΟΔΑΠ, ενώ τόνισε ότι δεν υιοθετεί την αντίληψη της οικογενειακής ευθύνης και ότι κάθε πρόσωπο δικαιούται να ασκεί ανεξάρτητα την επαγγελματική του δραστηριότητα.

Επέμεινε, ωστόσο, ότι η πολιτική ιδιότητα του προσφεύγοντος έχει σημασία για τη δημόσια συζήτηση γύρω από τον διαγωνισμό, σημειώνοντας ότι έως τότε είχε αποφύγει να τοποθετηθεί δημόσια για τα συγκεκριμένα πρόσωπα.

Οι αναφορές αυτές αποτελούν ισχυρισμούς της υπουργού σχετικά με τις εταιρικές και οικογενειακές σχέσεις των εμπλεκομένων. Η απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ, πάντως, αφορά το νομικό πλαίσιο της διαγωνιστικής διαδικασίας και δεν τεκμηριώνει από μόνη της οποιαδήποτε παράτυπη ενέργεια των προσώπων που κατονομάστηκαν.

Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης: Εγκαίνια στις 23 Νοεμβρίου

Στο πεδίο των μουσειακών υποδομών, η Λίνα Μενδώνη ανακοίνωσε ότι το πλήρως ανακαινισμένο Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης, επί του Ιερού Βράχου, θα εγκαινιαστεί από τον πρωθυπουργό τη Δευτέρα 23 Νοεμβρίου.

Το ιστορικό κτίριο, έργο του αρχιτέκτονα Παναγή Κάλκου, είχε σταματήσει να λειτουργεί ως μουσείο το 2007, όταν άρχισε η μεταφορά των συλλογών. Σύμφωνα με την υπουργό, οι σχεδιασμοί της περιόδου 2017-2018 προέβλεπαν τη χρήση του ως αποθηκευτικού χώρου αρχαιοτήτων και εγκατάστασης εξυπηρέτησης του προσωπικού της Ακρόπολης.

Όπως εξήγησε, το 2019 αποφασίστηκε η αναθεώρηση του σχεδιασμού, ώστε το κτίριο να επανακτήσει τον μουσειακό του χαρακτήρα, φιλοξενώντας αρχαιολογικές εκθέσεις, παρουσιάσεις σύγχρονης τέχνης εμπνευσμένες από τον κλασικό ελληνικό πολιτισμό και καινοτόμες ψηφιακές εφαρμογές.

Ανάμεσα στα εκθέματα περιλαμβάνεται μια διαδραστική εμπειρία με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, η οποία επιτρέπει στον επισκέπτη να προσεγγίσει τη ζωφόρο του Παρθενώνα μέσα από την αναπαράσταση της κίνησης και της παρουσίας του αρχαίου Αθηναίου.

Παράλληλα, θα παρουσιάζεται ψηφιακή εφαρμογή βασισμένη σε 21.000 σχέδια, η οποία ανασυνθέτει την εικόνα των μνημείων της Ακρόπολης σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, από τη Μυκηναϊκή έως την Οθωμανική εποχή.

Η υπουργός επισήμανε ότι η αποκατάσταση του μουσείου υπήρξε ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς όλα τα απαραίτητα υλικά μεταφέρονταν στον Ιερό Βράχο με εργοταξιακό γερανό από την Πλάκα, υπό περιορισμούς που επέβαλλαν οι καιρικές συνθήκες και η προστασία του αρχαιολογικού χώρου.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Διαγωνισμός στα τέλη του 2027

Για την αναβάθμιση και επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, η κ. Μενδώνη ανέφερε ότι το έργο προχωρεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό, με την έγκριση της οριστικής μουσειογραφικής μελέτης να αναμένεται την επόμενη εβδομάδα.

Οι συνολικές μελέτες προβλέπεται να ολοκληρωθούν έως τον Μάιο του 2027, ώστε η διαδικασία επιλογής αναδόχου να αρχίσει προς το τέλος του ίδιου έτους, εφόσον δεν υπάρξουν προσφυγές ή άλλες διαδικαστικές καθυστερήσεις.

Η υπουργός αναγνώρισε ότι τα μεγάλα έργα πολιτισμού απαιτούν ιδιαίτερα χρονοβόρες διαδικασίες, εξαιτίας τόσο των διοικητικών απαιτήσεων όσο και των εξειδικευμένων επιστημονικών ζητημάτων που συχνά προκύπτουν κατά την υλοποίησή τους.