Χρειάστηκαν μόνο μερικά ηλεκτρονικά μηνύματα για να αναστατωθεί μια ολόκληρη ήπειρος.

Στις 11 Νοεμβρίου, περίπου 6.300 σχολικές μονάδες στην Ιταλία και εκατοντάδες σχολεία στην Ιρλανδία, τη Βόρεια Ιρλανδία και τη Σκωτία δέχθηκαν απειλές μέσω email για τοποθέτηση βομβών. Λίγες ημέρες νωρίτερα, παρόμοια μηνύματα είχαν προκαλέσει προβλήματα σε τουλάχιστον δεκάδες ευρωπαϊκές πτήσεις, κινητοποιώντας αστυνομικές δυνάμεις, υπηρεσίες ασφαλείας, ακόμη και μαχητικά αεροσκάφη. Βόμβες δεν βρέθηκαν. Ο στόχος, όμως, είχε ήδη επιτευχθεί: Φόβος, αναστάτωση και δαπάνη τεράστιων πόρων με ελάχιστο κόστος για τους άγνωστους δράστες.

Το πρόσωπο του υβριδικού πολέμου

Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο του σύγχρονου υβριδικού πολέμου. Ο επιτιθέμενος δεν χρειάζεται να καταστρέψει ένα αεροδρόμιο, να ανατινάξει μια γέφυρα ή να πλήξει ένα στρατηγείο. Αρκεί να πείσει για λίγες ώρες ότι μπορεί να το κάνει. Το όπλο δεν είναι το email. Είναι η αντίδραση που προκαλεί, όπως η εκκένωση ενός χώρου, η καθήλωση μέσων μαζικής μεταφοράς, η αβεβαιότητα και ο φόβος στην κοινωνία και, τελικά, η σταδιακή κατάρρευση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.

Η Αμερικανίδα ειδικός σε θέματα στρατηγικής Μάρα Κάρλιν, σε πρόσφατη ανάλυσή της στο «Foreign Affairs», προειδοποιεί για την «τεχνολογική παγίδα», δηλαδή την ψευδή πεποίθηση ότι η τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και τα εξελιγμένα οπλικά συστήματα θα καθορίσουν από μόνα τους τούς πολέμους του μέλλοντος. Επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο τον Πρώσο στρατηγό και έναν από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του πολέμου, τον Καρλ φον Κλαούζεβιτς, ο οποίος υποστήριζε ότι η τεχνολογία μπορεί να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ο πόλεμος, δεν αλλάζει όμως την ουσία του, που παραμένει η σύγκρουση των πολιτικών βουλήσεων.

Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες εξετάζουν το ενδεχόμενο οι μαζικές απειλές να αποτελούν μέρος οργανωμένης υβριδικής εκστρατείας. Η Ρωσία θεωρείται από ορισμένους αξιωματούχους ο πιθανότερος ύποπτος, αλλά ασφαλής απόδοση ευθύνης δεν υπάρχει. Αυτή ακριβώς η ασάφεια αποτελεί μέρος της επίθεσης. Η αδυναμία ταυτοποίησης του δράστη καθυστερεί την αντίδραση, διχάζει τις κυβερνήσεις και κρατά την επιχείρηση κάτω από το όριο που θα δικαιολογούσε συμβατικά αντίποινα.

Κοινωνική ανθεκτικότητα

Η Ευρώπη διαθέτει πυραύλους, δορυφόρους και προηγμένα συστήματα παρακολούθησης. Δεν έχει όμως ακόμη αναπτύξει επαρκείς μηχανισμούς κοινωνικής ανθεκτικότητας απέναντι στον φόβο. Απαιτούνται ενιαία πρωτόκολλα αξιολόγησης απειλών, καλύτερη προστασία των δικτύων, συντονισμένη ενημέρωση και, κυρίως, η ικανότητα των κρατών να αντιδρούν χωρίς πανικό. Οταν κάθε ανώνυμο μήνυμα προκαλεί τη μέγιστη δυνατή κινητοποίηση, ο επιτιθέμενος επιβάλλει τον ρυθμό.

Η νέα ευρωπαϊκή άμυνα δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα όπλα θα αγοραστούν. Θα κριθεί και από το αν μια κοινωνία μπορεί να απορροφά την αβεβαιότητα χωρίς να παραλύει. Γιατί στον υβριδικό πόλεμο η πιο επικίνδυνη ευρωπαϊκή αδυναμία δεν είναι η έλλειψη τεχνολογίας. Είναι ο φόβος!