Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολυσύνθετη κοινωνική και οικονομική δοκιμασία.
Οι κινητοποιήσεις που σημειώνονται σε αρκετά κράτη, με τη συμμετοχή της νεολαίας, των εργαζομένων και διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων, φανερώνουν την εντεινόμενη αγωνία για τις δαπάνες διαβίωσης, τις αποδοχές, την κατοικία και το επίπεδο των κρατικών υπηρεσιών. Ποικίλες κοινωνικές διεκδικήσεις συγκλίνουν σε ένα κοινό ερώτημα: πώς μπορεί να εξασφαλιστεί μια καλύτερη καθημερινότητα;
Χαρακτηριστική ήταν η χρονική συγκυρία της συνεδρίασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέτασαν την οικονομική ανταγωνιστικότητα, το αυξημένο ενεργειακό κόστος, την ασφάλεια της Ευρώπης, το Μεταναστευτικό και τον νέο προϋπολογισμό της Ενωσης. Επισήμαναν την ανάγκη τόνωσης της οικονομικής δραστηριότητας, εξασφάλισης ποιοτικών ευκαιριών απασχόλησης και περιορισμού των δαπανών διαβίωσης.
Οι αποκλίσεις
Παρ’ όλα αυτά, πίσω από τις επίσημες τοποθετήσεις ήρθαν στην επιφάνεια και ουσιαστικές αποκλίσεις. Οι ηγέτες δεν πέτυχαν τελική συνεννόηση για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2028-2034, ενώ παρέμειναν διαφορετικές προσεγγίσεις για την ενέργεια και τη μεταναστευτική πολιτική. Η διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό παραπέμφθηκε σε επόμενες συζητήσεις, με στόχο να υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026.
Κατά συνέπεια, η Σύνοδος κατέληξε σε πορίσματα και πολιτικές προτεραιότητες, χωρίς όμως να προσφέρει τις τελικές συλλογικές απαντήσεις που επιβάλλουν οι ανάγκες της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Και αυτό δεν είναι αμελητέο. Διότι η Ευρώπη δεν διαθέτει πλέον την ευχέρεια να αρκείται στην αποτύπωση των προβλημάτων της. Απαιτούνται σαφείς πρωτοβουλίες, κοινός βηματισμός και ουσιαστική υλοποίηση των πολιτικών.
Παράλληλα, στη Γαλλία, στις 17 Οκτωβρίου, οι κοινωνικές αντιδράσεις έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Περίπου 550.000 πολίτες, βάσει των στοιχείων του γαλλικού υπουργείου Εσωτερικών, έλαβαν μέρος σε διαμαρτυρίες σχετικά με τις δαπάνες διαβίωσης, την Παιδεία και την επιδείνωση των δημόσιων υπηρεσιών. Οι συγκεντρώσεις συνοδεύτηκαν από εκτεταμένα επεισόδια, αντιπαραθέσεις και υλικές ζημιές. Η εξέλιξη αυτή κατέδειξε πως ακόμη και ισχυρές ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν δυσχέρειες στη διαχείριση των κοινωνικών εντάσεων.
Το βάρος της στέγασης
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτή την κατάσταση. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεταν περίπου το 36% του εισοδήματός τους για τη στέγαση, έναντι 19% στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Παράλληλα, το στεγαστικό βάρος αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό εμπόδιο για τους νέους και τις οικογένειες.
Το θέμα σχετίζεται άμεσα και με τη δημογραφική εξέλιξη. Με ποσοστό γονιμότητας 1,24 παιδιά ανά γυναίκα το 2024, η χώρα έχει ανάγκη από ένα ολοκληρωμένο σύνολο μέτρων που θα διευρύνει τις δυνατότητες πρόσβασης στη στέγη, θα προωθεί την εργασία και θα προσφέρει έμπρακτη βοήθεια στην οικογένεια.
Η κυβέρνηση έχει μπροστά της μια ουσιαστική δυνατότητα να διευρύνει και να αναβαθμίσει τις πρωτοβουλίες για την κατοικία, τη βελτίωση των αποδοχών και την ενδυνάμωση των οικογενειών, αξιοποιώντας παράλληλα τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα. Η δημοσιονομική ισορροπία και η αναπτυξιακή δυναμική οφείλουν να αποδίδουν απτά και μετρήσιμα αποτελέσματα για τους πολίτες.
Το συμπέρασμα από τις ευρωπαϊκές διεργασίες είναι ξεκάθαρο: η διαπίστωση των δυσκολιών συνιστά την αφετηρία, όμως από μόνη της δεν επαρκεί. Η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερη συνεννόηση και λιγότερες καθυστερήσεις, την ώρα που κάθε χώρα καλείται να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα μέσα της για την αναβάθμιση της ζωής των πολιτών της.
Διότι ο πραγματικός στόχος δεν είναι απλώς να εκλείψουν οι διαμαρτυρίες. Είναι να εξαλειφθούν οι αιτίες που ωθούν τους πολίτες στις διαδηλώσεις. Και πάνω απ’ όλα, οι νέοι να έχουν τη δυνατότητα να ατενίζουν το αύριο με ελπίδα, να δημιουργούν οικογένεια και να προοδεύουν στον τόπο τους.
*Η Ζωή Θεοδοσιάδου είναι πολιτική επιστήμονας και ιδρυτικό Μέλος Synergia.
