Διακρίσεις εις βάρος οικογενειών με τουρκικά επίθετα αποκαλύπτει έρευνα στη Γερμανία, με λιγότερες απαντήσεις και προσφορές θέσεων σε παιδικούς σταθμούς.

Η καταγωγή που υποδηλώνει το επώνυμο μιας οικογένειας φαίνεται να επηρεάζει τις πιθανότητες εξασφάλισης θέσης σε παιδικό σταθμό στη Γερμανία, σύμφωνα με νέα έρευνα του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών Ifo του Μονάχου. Οι οικογένειες με ονόματα που παραπέμπουν σε τουρκική καταγωγή λαμβάνουν λιγότερες απαντήσεις στις αιτήσεις τους, συχνά με λιγότερο ενθαρρυντικό περιεχόμενο, ενώ έχουν αισθητά μικρότερες πιθανότητες να τους προσφερθεί συγκεκριμένη θέση.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο του Μονάχου, το Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών Λάιμπνιτς Χάλε (IWH) και το Γερμανικό Κέντρο Έρευνας για την Επιστήμη και την Ανώτατη Εκπαίδευση (DZHW), καταγράφοντας διαφοροποιήσεις στη μεταχείριση οικογενειών που υπέβαλαν πανομοιότυπα αιτήματα, με μοναδική διαφορά το επώνυμό τους.

Το πείραμα σε 18.000 παιδικούς σταθμούς και η διαφορά στις απαντήσεις

Οι ερευνητές απέστειλαν πανομοιότυπα ηλεκτρονικά μηνύματα σε περισσότερους από 18.000 παιδικούς σταθμούς και νηπιαγωγεία, αλλάζοντας αποκλειστικά το όνομα της οικογένειας που ζητούσε πληροφορίες για διαθέσιμες θέσεις.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι περίπου το 71% των δομών απάντησε σε οικογένειες με ονόματα που ακούγονταν γερμανικά, έναντι 66% για οικογένειες με ονόματα τουρκικής προέλευσης. Η διαφορά των πέντε ποσοστιαίων μονάδων συνοδευόταν από ποιοτικές διαφοροποιήσεις, καθώς οι απαντήσεις προς τη δεύτερη ομάδα ήταν συνήθως συντομότερες και λιγότερο ενθαρρυντικές.

Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η απόκλιση στις συγκεκριμένες προσφορές εγγραφής. Οι γονείς με ονόματα που παρέπεμπαν σε τουρκική καταγωγή είχαν περίπου 20% μικρότερη πιθανότητα να λάβουν προσφορά θέσης σε παιδικό σταθμό, παρά το γεγονός ότι το περιεχόμενο της αίτησης ήταν ακριβώς το ίδιο.

Ο Χένινγκ Χέρμες (Henning Hermes), ένας από τους συντάκτες της μελέτης, συνδέει το φαινόμενο με τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι υπεύθυνοι των παιδικών σταθμών λόγω των ελλείψεων προσωπικού και του περιορισμένου χρόνου.

«Πολλοί διευθυντές παιδικών σταθμών πρέπει να διαθέσουν περιορισμένο αριθμό θέσεων λόγω έλλειψης προσωπικού και χρόνου», εξηγεί, επισημαίνοντας ότι όσοι εργάζονται υπό πίεση ενδέχεται να δίνουν προτεραιότητα σε οικογένειες για τις οποίες εκτιμούν ότι η επικοινωνία και η εξυπηρέτηση θα απαιτήσουν λιγότερη προσπάθεια.

Η εκτίμηση αυτή αναδεικνύει τον πιθανό ρόλο των προκαταλήψεων σχετικά με τη γλωσσική επικοινωνία, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις ακόμη και όταν δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των αιτούντων.

Μεγαλύτερες διακρίσεις σε οικονομικά ασθενέστερες περιοχές

Η έρευνα εντόπισε επίσης γεωγραφικές διαφοροποιήσεις. Στις περιοχές όπου καταγράφηκαν εντονότερες διακρίσεις παρατηρήθηκε χαμηλότερη συμμετοχή παιδιών με μεταναστευτικό υπόβαθρο στους παιδικούς σταθμούς, μεγαλύτερη εκλογική ισχύς της Ακροδεξιάς και σοβαρότερα οικονομικά προβλήματα.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν συσχέτιση ανάμεσα στις τοπικές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και στις άνισες πρακτικές πρόσβασης στην προσχολική εκπαίδευση, χωρίς να τεκμηριώνουν από μόνα τους ότι κάποιος συγκεκριμένος παράγοντας προκαλεί τις διακρίσεις.

Η διαφορά στη συμμετοχή παιδιών με και χωρίς μεταναστευτικό υπόβαθρο αποτυπώνεται και στα επίσημα στοιχεία της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας της Γερμανίας. Το 2023, μόλις το 22% των παιδιών κάτω των τριών ετών με μεταναστευτικό υπόβαθρο φοιτούσε σε παιδικό σταθμό, έναντι 45% των παιδιών χωρίς αντίστοιχο υπόβαθρο.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η εικόνα δεν μεταβλήθηκε ακόμη και όταν οι γονείς με τουρκικά ονόματα ανέφεραν στην αίτησή τους ότι διέθεταν πανεπιστημιακό πτυχίο.

Ο Φίλιπ Λέργκετπόρερ από το Πολυτεχνείο του Μονάχου επισημαίνει ότι το εύρημα αυτό υποδηλώνει πως οι διαφοροποιήσεις στη μεταχείριση δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε υποθέσεις σχετικά με το μορφωτικό επίπεδο των οικογενειών.

Η έλλειψη προσωπικού και οι αποφάσεις των διευθυντών

Συμπληρωματική έρευνα σε περισσότερους από 400 διευθυντές παιδικών σταθμών κατέδειξε τον σημαντικό βαθμό διακριτικής ευχέρειας που διαθέτουν οι υπεύθυνοι των δομών κατά τη διαδικασία επιλογής παιδιών.

Συγκεκριμένα, το 85% δήλωσε ότι αποφασίζει προσωπικά για τις νέες εισαγωγές, ενώ τέσσερις στους πέντε διευθυντές αναλαμβάνουν μόνοι τους τη διαχείριση των αιτήσεων.

Κατά μέσο όρο, κάθε διευθυντής δέχεται 14 αιτήματα την εβδομάδα, τα οποία καλείται να διεκπεραιώσει παράλληλα με τις συνήθεις παιδαγωγικές και διοικητικές υποχρεώσεις του.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η επιβάρυνση αυτή μπορεί να ενισχύει πρακτικές επιλογής που βασίζονται σε υποκειμενικές εκτιμήσεις, ιδιαίτερα όταν οι διαθέσιμες θέσεις είναι περιορισμένες και δεν εφαρμόζεται ενιαίο, διαφανές σύστημα εγγραφών.

«Το νόμιμο δικαίωμα από μόνο του δεν εγγυάται ισότιμη πρόσβαση σε παιδικούς σταθμούς», τονίζει ο Σίμον Βίντερχολντ του IWH, υποστηρίζοντας ότι η αύξηση του προσωπικού και η καθιέρωση κεντρικών, διαφανών διαδικασιών εγγραφής θα μπορούσαν να περιορίσουν τις ανισότητες.

Οι ανισότητες αρχίζουν πριν από το δημοτικό σχολείο

Οι συνέπειες των διακρίσεων δεν περιορίζονται στην πρόσβαση σε μια υπηρεσία φύλαξης και φροντίδας παιδιών. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η προσχολική εκπαίδευση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη γλωσσικών, κοινωνικών και μαθησιακών δεξιοτήτων, ιδιαίτερα για παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες με περιορισμένους οικονομικούς και εκπαιδευτικούς πόρους.

Η Φράουκε Πέτερ του DZHW υπογραμμίζει ότι τα παιδιά από μειονεκτούσες οικογένειες συγκαταλέγονται σε εκείνα που ωφελούνται περισσότερο από την έγκαιρη ένταξη σε παιδικούς σταθμούς. Όταν όμως αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια στην εξασφάλιση θέσης, οι εκπαιδευτικές ανισότητες αρχίζουν να διευρύνονται πριν ακόμη από την είσοδό τους στο δημοτικό σχολείο.

«Ο παιδικός σταθμός είναι το πρώτο δομικό στοιχείο στην εκπαιδευτική πορεία. Οι άνισες ευκαιρίες, ακόμη και στην πρόσβαση στο νηπιαγωγείο, μπορούν να έχουν επιπτώσεις μέχρι το πανεπιστήμιο», προειδοποιεί.

Τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν ένα ουσιαστικό πρόβλημα για το γερμανικό εκπαιδευτικό σύστημα: η θεσμική κατοχύρωση του δικαιώματος στην προσχολική φροντίδα δεν αρκεί για να εξασφαλίσει ίσες ευκαιρίες όταν η επιλογή των παιδιών επηρεάζεται από το επώνυμο, τις προκαταλήψεις και τις ελλείψεις προσωπικού.

Η αντιμετώπιση αυτών των διαφορών, σύμφωνα με τους ερευνητές, προϋποθέτει περισσότερους διαθέσιμους πόρους και διαδικασίες που θα περιορίζουν την υποκειμενικότητα κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων, ώστε η πρόσβαση στην προσχολική εκπαίδευση να μην εξαρτάται από την καταγωγή που υποδηλώνει το όνομα ενός παιδιού.