Η Κομισιόν επικρίνει την Τουρκία για την παρεμπόδιση του καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις απειλές στο Αιγαίο.
Στην ετήσια έκθεση για την Τουρκία, που δημοσιοποιήθηκε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει σειρά ενεργειών της Άγκυρας που επιβαρύνουν τις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Παρότι αναγνωρίζει ότι το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις έχει βελτιωθεί από το 2023, διαπιστώνει ότι δεν έχει επιτευχθεί διατηρήσιμη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, επισημαίνοντας την επιμονή της Τουρκίας σε αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων και την αύξηση των παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Great Sea Interconnector: Συνεχίζονται τα τουρκικά εμπόδια
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου (Great Sea Interconnector), με την Κομισιόν να επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες που απαιτούνται για την υλοποίηση του έργου.
Η διασύνδεση έχει χαρακτηριστεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που προσδίδει ευρωπαϊκή διάσταση στις παρεμβάσεις της Άγκυρας.
Στο κεφάλαιο για τα διευρωπαϊκά δίκτυα, η Επιτροπή αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο της Τουρκίας στην περιφερειακή ηλεκτρική διασυνδεσιμότητα, σημειώνει ωστόσο ότι η χώρα δεν έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με τον αναθεωρημένο ευρωπαϊκό κανονισμό για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Άκυρο σύμφωνα με την ΕΕ
Ξεχωριστή θέση στην έκθεση καταλαμβάνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, με αντικείμενο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, προχώρησε στην επικύρωση της συμφωνίας, η οποία εκκρεμούσε επί σειρά ετών.
Η Κομισιόν υπενθυμίζει τη σταθερή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, αντίκειται στο Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρο, χωρίς να μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για άλλες χώρες.
Η θέση αυτή επαναβεβαιώθηκε με κοινή δήλωση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, μετά την επικύρωση του μνημονίου.
Στο ίδιο κεφάλαιο επισημαίνεται ότι η Άγκυρα δεν έχει ακόμη επικυρώσει τη συμφωνία του Οκτωβρίου 2022 με την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης για τη συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων.
Παράλληλα, καταγράφεται ότι τον Φεβρουάριο του 2026 η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης παραχώρησε άδεια ερευνών στην τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO.
Casus belli και «Γαλάζια Πατρίδα» στο επίκεντρο
Η έκθεση επανέρχεται στην απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με την οποία η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο αντιμετωπίζεται ως αιτία πολέμου (casus belli).
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) προβλέπει τη δυνατότητα καθορισμού χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, ενώ επισημαίνει ότι η διατήρηση της τουρκικής απειλής εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Στα ζητήματα που προκαλούν ανησυχία περιλαμβάνεται και η συστηματική έκδοση από την Τουρκία μη εγκεκριμένων ναυτιλιακών προειδοποιήσεων (NAVTEX), καθώς και η προβολή αξιώσεων αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου που έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών.
Κατά την Κομισιόν, οι συγκεκριμένες αξιώσεις συνεπάγονται έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας της χώρας.
Προβληματισμό προκαλεί επιπλέον η ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά βιβλία, καθώς η Επιτροπή εκτιμά ότι ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον ελληνοτουρκικό διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Η έκθεση καταγράφει επίσης αύξηση των πτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και αξιοσημείωτη άνοδο των περιστατικών παραβίασης των ελληνικών χωρικών υδάτων σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Ειδική μνεία γίνεται στην ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία τον Αύγουστο του 2026, στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κυρίως πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα, σε περιοχές ανοιχτής θάλασσας.
Κυπριακό: Η Άγκυρα επιμένει στη λύση δύο κρατών
Στο Κυπριακό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει επανειλημμένα τη λύση δύο κρατών, παρά τις σχετικές αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η Κομισιόν καλεί την Άγκυρα να προχωρήσει στην εξομάλυνση των σχέσεών της με την Κύπρο, να σεβαστεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών της ΕΕ και να απέχει από απειλές ή μονομερείς ενέργειες που υπονομεύουν την περιφερειακή σταθερότητα.
Παράλληλα, ζητεί σαφή δέσμευση για σχέσεις καλής γειτονίας, τήρηση των διεθνών συμφωνιών και ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο.
Κομισιόν: Εύθραυστη η αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο
Στην αποτίμησή της, η Επιτροπή σημειώνει ότι η μείωση των εντάσεων μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023 συνοδεύτηκε από συνέχιση των διπλωματικών επαφών Αθήνας και Άγκυρας.
Ειδικότερα, αναφέρεται στις συναντήσεις για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και στις επαφές μεταξύ των λιμενικών αρχών των δύο χωρών, οι οποίες συνέβαλαν στη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας.
Ωστόσο, οι διαφορές για την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες παραμένουν ανεπίλυτες, ενώ η πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ενισχύει, κατά την Επιτροπή, την εκτίμηση ότι η κατάσταση στην περιοχή εξακολουθεί να είναι ευμετάβλητη.
Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν ουσιώδες κριτήριο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου για την ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, επαναβεβαιώνει τη δέσμευση της ΕΕ να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και εκείνα των κρατών-μελών της, επιδιώκοντας τη διατήρηση της ειρήνης και της περιφερειακής σταθερότητας.
