Σοβαρό έλλειμμα αεροπορικών καυσίμων θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το ΝΑΤΟ σε μια μεγάλη σύγκρουση στην Ευρώπη, παρά τις αυξημένες δαπάνες για στρατιωτικό εξοπλισμό.
Μελέτη που εκπονήθηκε με την υποστήριξη της Συμμαχίας προειδοποιεί ότι η υποχώρηση της ευρωπαϊκής διυλιστικής δυναμικότητας και η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα δημιουργούν αδυναμίες στον ανεφοδιασμό των ενόπλων δυνάμεων.
Τα μαχητικά θα μείνουν από καύσιμα
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο και παρουσιάζεται από το Politico, εξετάζει το ενδεχόμενο μεγάλης πολεμικής σύγκρουσης κατά την επόμενη δεκαετία, με συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών-μελών και ενισχύσεις από τη Βόρεια Αμερική. Σε αυτές τις συνθήκες, εκτιμά ότι οι ανάγκες των συμμαχικών αεροσκαφών ενδέχεται να υπερβούν κατά πολύ τις διαθέσιμες ποσότητες καυσίμων.
Τη μελέτη εκπόνησε το Κέντρο Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ, με έδρα το Βίλνιους της Λιθουανίας, που παρέχει στρατηγικά και επιχειρησιακά δεδομένα στα κράτη-μέλη. Τα συμπεράσματα είναι ανεξάρτητα και δεν αποτελούν επίσημη πολιτική της Συμμαχίας.
Οι προειδοποιήσεις διατυπώνονται ενώ παραμένει στον δημόσιο διάλογο οι ανησυχία για πιθανή άμεση στρατιωτική σύγκρουση με τη Μόσχα. Οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν δισεκατομμύρια ευρώ από τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους για αεροσκάφη, άρματα μάχης, πυραύλους και μη επανδρωμένα συστήματα. Οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι οι περιορισμένες προμήθειες καυσίμων θα μπορούσαν να υπονομεύσουν μια μελλοντική αμυντική προσπάθεια.
«Από την άποψη της στρατιωτικής ετοιμότητας, η πρόσβαση στα καύσιμα έχει τεράστια σημασία», δήλωσε ανώτατος στρατιωτικός αξιωματούχος του ΝΑΤΟ. «Το ΝΑΤΟ χρειάζεται αξιόπιστο ενεργειακό εφοδιασμό για να μπορεί να αποτρέπει και να αμύνεται. Και ορισμένες φορές, αυτές οι ανάγκες συλλογικής άμυνας σημαίνουν ότι πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στις ένοπλες δυνάμεις».
Η συρρίκνωση των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων
Οι ερευνητές αποδίδουν εν μέρει τις προβλεπόμενες ελλείψεις στις πολιτικές απανθρακοποίησης της ΕΕ και των συμμαχικών χωρών. Όπως αναφέρουν, οι πολιτικές αυτές δημιούργησαν οικονομικά κίνητρα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και επιτάχυναν το κλείσιμο πετρελαϊκών διυλιστηρίων, από τα οποία εξαρτώνται οι ένοπλες δυνάμεις για τη συγκρότηση αποθεμάτων. Κατά τη μελέτη, η ευρωπαϊκή πλευρά του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει ήδη ελλείψεις σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα.
Εκπρόσωπος του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας ανέφερε ότι η έκθεση έχει κυκλοφορήσει σε υψηλό επίπεδο τόσο εντός του ΝΑΤΟ όσο και σε ολόκληρη τη Συμμαχία. Συνέδεσε επίσης τον επείγοντα χαρακτήρα της και των μοντέλων που περιλαμβάνει με το σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Σύμφωνα με στοιχεία της FuelsEurope και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περίπου το ένα τέταρτο των διυλιστηρίων της ευρωπαϊκής ηπείρου έχει κλείσει από το 2009. Η απώλεια παραγωγικής δυναμικότητας αντιστοιχεί σε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Σήμερα λειτουργούν στην Ευρώπη περίπου 70 διυλιστήρια, τα οποία μπορούν να καλύπτουν τις εγχώριες ανάγκες σε αεροπορικά καύσιμα.
Ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος ασφαλείας χαρακτήρισε «ένα καλό ερώτημα» το πώς θα μπορούσε το ΝΑΤΟ να αυξήσει τη δυναμικότητα των διυλιστηρίων, χωρίς να δώσει απάντηση. Διευκρίνισε, πάντως, ότι αυτό «δεν αποτελεί λόγο για να εγκαταλείψουμε την πράσινη μετάβαση».
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες έχουν αναλάβει πρωτοβουλία για την ενίσχυση της διυλιστικής δυναμικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει μειωθεί κατά 10% τα τελευταία 20 χρόνια. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, είχε προειδοποιήσει δημόσια τον περασμένο μήνα ότι η εξέλιξη αυτή επηρεάζει και την άμυνα.
Το σενάριο του Άρθρου 5 και το έλλειμμα από το 2035
Το μοντέλο των ερευνητών αφορά σύγκρουση πλήρους κλίμακας στην ευρωπαϊκή επικράτεια του ΝΑΤΟ, με ενεργοποίηση του Άρθρου 5 και σημαντική ανάπτυξη δυνάμεων από τη Βόρεια Αμερική. Το Άρθρο 5 είναι η θεμελιώδης ρήτρα συλλογικής άμυνας: μια ένοπλη επίθεση κατά ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Στο συγκεκριμένο σενάριο, οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι το σύστημα ανεφοδιασμού φτάνει στα όριά του. «Στο εύλογο δυσμενέστερο σενάριο, από τα μέσα της δεκαετίας του 2030 και μετά, κανένα επίπεδο περιορισμών στην πολιτική κατανάλωση δεν μπορεί να εξισορροπήσει το σύστημα χωρίς πρόσθετη παρέμβαση», αναφέρουν.
Η μελέτη εκτιμά ότι, κατά την επόμενη δεκαετία, ακόμη και η επίταξη όλων των διαθέσιμων αεροπορικών καυσίμων που προορίζονται για πολιτική χρήση δεν θα αρκούσε. Ειδικότερα, από το 2035 θα παρέμενε ακάλυπτη ζήτηση 4,7 εκατομμυρίων τόνων αεροπορικών καυσίμων, ακόμη και με πλήρη επίταξη των προμηθειών για πολιτική χρήση. Το έλλειμμα θα μπορούσε να φτάσει έως και τα 50 εκατομμύρια τόνους έως το 2050.
Πέντε παρεμβάσεις για να αποφευχθεί η κρίση
Οι συντάκτες της μελέτης υποστηρίζουν ότι η κρίση μπορεί να αποτραπεί, εφόσον το ΝΑΤΟ προχωρήσει άμεσα σε αλλαγές. Προτείνουν στις κυβερνήσεις των συμμαχικών χωρών:
- Να διατηρήσουν την υφιστάμενη δυναμικότητα διύλισης πετρελαίου.
- Να αυξήσουν τα στρατηγικά αποθέματα καυσίμων.
- Να επιταχύνουν την παραγωγή εναλλακτικών αεροπορικών καυσίμων.
- Να διαφοροποιήσουν τις πηγές εισαγωγών.
- Να αξιοποιούν όσο το δυνατόν αποδοτικότερα τα καύσιμα που καταναλώνουν οι ένοπλες δυνάμεις.
Ο εκπρόσωπος του Κέντρου Αριστείας εξέφρασε παράλληλα τη στήριξή του στις προσπάθειες της ΕΕ για ενεργειακή αυτονομία. Εξήγησε ότι η ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων στην Ευρώπη αποτελεί θετικό στοιχείο της ενεργειακής μετάβασης για την ασφάλεια του στρατιωτικού εφοδιασμού, επειδή δημιουργεί πρόσθετη προσφορά. Πρόκειται, όπως ανέφερε, για καύσιμα που μπορούν να παράγονται εγχώρια και επομένως να περιορίζουν την εξάρτηση από τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού αργού πετρελαίου.
Τις ανησυχίες για την επάρκεια των διυλιστηρίων συμμερίστηκε και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, ανέφερε ότι η Συμμαχία προβληματίζεται για την έλλειψη επαρκούς αριθμού διυλιστηρίων σε περίπτωση πολέμου με τη Ρωσία.
