Ο Αλέξης Τσίπρας ανακάλυψε εσχάτως και την ελαιοκομία. Και, όπως συμβαίνει συνήθως με τις ανακαλύψεις του, η πρώτη του αντίδραση ήταν να προτείνει ένα εθνικό σχέδιο.
Διότι ο κ. Τσίπρας έχει την αξιοθαύμαστη ικανότητα να αντικρίζει οποιοδήποτε πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας και να διακρίνει αμέσως την απουσία ενός ακόμη κρατικού οργανισμού. Άλλοι αναζητούν τρόπους να μειώσουν το κόστος παραγωγής, εκείνος αναζητεί μια καινούργια υπηρεσία που θα το παρακολουθεί.
Η αφορμή δόθηκε στην Πρέβεζα, όπου ο πρώην πρωθυπουργός συνομίλησε με ελαιοπαραγωγούς και δοκίμασε μάλιστα τις δυνάμεις του στο ράβδισμα της ελιάς. Η ενασχόλησή του με τη χειρωνακτική εργασία υπήρξε, ευτυχώς, σύντομη, ώστε να μη διαταραχθεί η παραγωγικότητα του ελαιώνα. Στο σχετικό βίντεο διαβεβαίωσε, χαριτολογώντας, ότι θα επιστρέψει του χρόνου για να βοηθήσει. Οι παραγωγοί έχουν, επομένως, κάθε λόγο να προγραμματίσουν εγκαίρως τη συγκομιδή τους. Το ενδεχόμενο να τους συνδράμει ο άνθρωπος που χρειάστηκε δεκαεπτά ώρες στις Βρυξέλλες για να καταλήξει σε συμφωνία προσφέρει, αν μη τι άλλο, ενδιαφέρουσες προοπτικές για τη διάρκεια του λιομαζώματος.
Ένας παραγωγός τού εξήγησε ότι η φετινή σοδειά είναι ικανοποιητική, αλλά οι τιμές έχουν υποχωρήσει στα δύο με τρία ευρώ, επίπεδο που, κατά την εκτίμησή του, δεν καλύπτει το κόστος παραγωγής. Πρόκειται ασφαλώς για σοβαρό πρόβλημα. Η ελαιοκομία αντιμετωπίζει πραγματικές δυσκολίες, οι οποίες δεν εξαφανίζονται επειδή κάποιος πολιτικός αποφάσισε να τις αξιοποιήσει επικοινωνιακά. Ακριβώς γι' αυτό θα άξιζε να συζητηθούν με οικονομικούς όρους.
Ο κ. Τσίπρας, όμως, έχει μια παλαιά δυσπιστία απέναντι στην οικονομία όταν αυτή επιμένει να λειτουργεί ανεξάρτητα από τις προθέσεις του.
Το παρατηρητήριο που θα καταργήσει την αισχροκέρδεια
Πρώτη του πρόταση, ένα Ψηφιακό Εθνικό Παρατηρητήριο Τιμών, το οποίο θα παρακολουθεί την πορεία του ελαιολάδου από το χωράφι μέχρι το ράφι και, κατά τον ίδιο, θα σταματά την αισχροκέρδεια. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εξέλιξη στη διοικητική επιστήμη: επιτέλους, το θερμόμετρο θα αναλαμβάνει και τη θεραπεία του πυρετού.
Διότι η καταγραφή των τιμών είναι ασφαλώς χρήσιμη για τη διαφάνεια και τους ελέγχους. Η ιδέα, όμως, ότι η παρακολούθησή τους αρκεί για να διορθώσει τις στρεβλώσεις της αγοράς προϋποθέτει μια σχεδόν μεταφυσική πίστη στις δυνατότητες του κράτους. Θα φανταζόταν κανείς την τιμή του ελαιολάδου να αισθάνεται την παρουσία του παρατηρητηρίου και να συμμορφώνεται αυτομάτως.
Δεύτερη πρόταση, σύγχρονα δημοπρατήρια, ώστε οι παραγωγοί να διαπραγματεύονται απευθείας με διεθνείς αγοραστές, χωρίς μεσάζοντες. Απομένει να διευκρινιστεί ποιος θα αναλάβει τη μεταφορά, την αποθήκευση, την τυποποίηση, την προβολή και τη διάθεση του προϊόντος στις ξένες αγορές. Πιθανότατα μία ακόμη κρατική υπηρεσία.
Ακολουθεί η καταπολέμηση των παράνομων ελληνοποιήσεων, με ιχνηλασιμότητα και αυστηρούς ελέγχους. Εδώ υπάρχει μια απολύτως εύλογη ανάγκη, την οποία ουδείς σοβαρός άνθρωπος θα αμφισβητούσε. Μόνο που η αποτελεσματικότητα των ελέγχων εξαρτάται από τις υπηρεσίες που τους πραγματοποιούν, τους πόρους που διαθέτουν και την επιβολή κυρώσεων. Η ανακοίνωση ενός πολέμου δεν αποτελεί ακόμη απόδειξη ότι συγκροτήθηκε και αξιόμαχο στράτευμα.
Τέλος, ο κ. Τσίπρας ζητεί χαμηλότοκα δάνεια, φορολογικά κίνητρα, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και αποζημιώσεις De Minimis. Ομολογουμένως, είναι ευχάριστο να βλέπει κανείς τον πρώην πρωθυπουργό να αναγνωρίζει τη χρησιμότητα των ευρωπαϊκών πόρων. Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη πρόοδο σε σχέση με την εποχή κατά την οποία η διαπραγμάτευση με τους Ευρωπαίους εταίρους είχε αναχθεί σε εθνικό άθλημα, με έπαθλο τελικώς ένα τρίτο μνημόνιο.
Η διαφορά ανάμεσα στην εξαγγελία και στην παραγωγή
Το αξιοπερίεργο με τις προτάσεις του κ. Τσίπρα είναι ότι πολλές, εξεταζόμενες μεμονωμένα, αποτελούν συνηθισμένα εργαλεία αγροτικής πολιτικής. Συνεταιρισμοί, ιχνηλασιμότητα, πρόσβαση στη χρηματοδότηση και καλύτερη οργάνωση της εμπορίας είναι ζητήματα που πράγματι χρειάζονται αντιμετώπιση. Το πρόβλημα αρχίζει όταν όλα μαζί προσφέρονται ως συνταγή άμεσης σωτηρίας, χωρίς εξήγηση για το κόστος, την εφαρμογή και, κυρίως, το ποιος θα πληρώσει.
Η επίκληση του εθνικού πλούτου, της μεσογειακής διατροφής και της πολιτιστικής κληρονομιάς προσδίδει, βεβαίως, στην υπόθεση την απαραίτητη συγκινησιακή φόρτιση. Το ελαιόλαδο είναι πράγματι πολύτιμο ελληνικό προϊόν. Δυστυχώς, όμως, οι διεθνείς τιμές δεν διαμορφώνονται με κριτήριο τη θέση της ελιάς στον ελληνικό πολιτισμό. Ούτε ο αγοραστής στη Γερμανία είναι υποχρεωμένος να πληρώσει περισσότερο επειδή ο πωλητής επικαλείται τον Όμηρο.
Υπάρχει, άλλωστε, μια λεπτομέρεια που διαφεύγει συχνά από τους επαγγελματίες προστάτες της πολιτικής: όσο υψηλότερη επιδιώκουμε να είναι η τιμή για τον παραγωγό, τόσο περισσότερο χρειάζεται να εξηγήσουμε ποιος θα επωμιστεί τη διαφορά. Ο καταναλωτής; Ο φορολογούμενος; Ο κρατικός προϋπολογισμός; Ή μήπως ο μυστηριώδης μεσάζων, ο οποίος στην πολιτική φαντασία διαθέτει ανεξάντλητα αποθέματα κέρδους, έτοιμα προς αναδιανομή;
Ο κ. Τσίπρας προτιμά, προς το παρόν, να μην εισέλθει σε τέτοιες πεζές λεπτομέρειες. Έχει άλλωστε το προνόμιο να προτείνει πολιτικές χωρίς να χρειάζεται να υποβάλει προϋπολογισμό για την εφαρμογή τους. Πρόκειται για χαρακτηριστική ευκολία της αντιπολίτευσης και, όπως έχει αποδείξει η πολιτική του διαδρομή, μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες της διακυβέρνησης.
Έτσι, η επίσκεψη στον ελαιώνα ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ο παραγωγός έμεινε με τις ελιές του, ο πρώην πρωθυπουργός έφυγε με το βίντεό του και η χώρα απέκτησε ένα ακόμη εθνικό σχέδιο.
Αν, πάντως, ο κ. Τσίπρας πραγματοποιήσει την υπόσχεσή του και επιστρέψει του χρόνου για τη συγκομιδή, θα έχει μια ευκαιρία να διαπιστώσει κάτι εξαιρετικά χρήσιμο: ότι για να γεμίσει ένα τσουβάλι ελιές απαιτούνται κόπος, χρόνος και αποτέλεσμα. Στην πολιτική, αντιθέτως, φαίνεται ότι αρκεί να ανακοινώσεις πως θα το γεμίσεις.
