Νέες αξιώσεις κατά της Ελλάδας και της Κύπρου διατυπώνει ο αρχηγός του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, επικαλούμενος τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Την αντίθεση της Τουρκίας σε ερευνητικές και γεωτρητικές δραστηριότητες της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας σε θαλάσσιες περιοχές που η Άγκυρα χαρακτηρίζει αμφισβητούμενες επαναφέρει ο αρχηγός του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, ναύαρχος Ερτζουμέντ Τατλίογλου, με άρθρο του στο πρακτορείο Anadolu.
Στην ανάλυσή του, με αντικείμενο τη στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», ο Τούρκος ναύαρχος αμφισβητεί την ελληνική προσέγγιση για τις θαλάσσιες ζώνες, επικαλείται τις διαφωνίες με τη Λιβύη και υποστηρίζει ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί χαρτογραφικές αποτυπώσεις που θεωρεί ότι περιορίζουν τα συμφέροντά της.
Η παρέμβασή του εντάσσεται στην πάγια τουρκική επιχειρηματολογία για την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), με ιδιαίτερη έμφαση στα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και στις συμφωνίες οριοθέτησης που έχει συνάψει η Κυπριακή Δημοκρατία.
Αμφισβητεί τις έρευνες Ελλάδας και Κύπρου
Ο Ερτζουμέντ Τατλίογλου υποστηρίζει ότι η Τουρκία, ως χώρα με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ανατολική Μεσόγειο, δικαιούται να αντιτίθεται σε δραστηριότητες που πραγματοποιούνται σε περιοχές όπου θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα.
Στο πλαίσιο αυτό, δηλώνει ότι η Άγκυρα δεν επιτρέπει σε πλοία να διεξάγουν έρευνες ή γεωτρήσεις για λογαριασμό της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας σε θαλάσσιες ζώνες τις οποίες η ίδια χαρακτηρίζει αμφισβητούμενες.
Κατά τον Τούρκο αξιωματούχο, η διαφωνία προκύπτει από τις συμφωνίες που έχουν υπογράψει η Αθήνα και η Λευκωσία με άλλα παράκτια κράτη, καθώς και από μονομερείς ενέργειες τις οποίες η Άγκυρα θεωρεί ότι επικαλύπτουν τη δική της υφαλοκρηπίδα.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην παραχώρηση αδειών για έρευνες υδρογονανθράκων και στη συμμετοχή ξένων ερευνητικών ή γεωτρητικών εταιρειών, υποστηρίζοντας ότι μέσω αυτών επιχειρείται η εμπλοκή τρίτων κρατών στις θαλάσσιες διαφορές της περιοχής.
Παράλληλα, επαναλαμβάνει ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να πραγματοποιηθεί με τη συμμετοχή όλων των παράκτιων κρατών, απορρίπτοντας διαδικασίες από τις οποίες η Τουρκία θεωρεί ότι αποκλείεται.
Δεν αναγνωρίζουμε χάρτες που περιορίζουν τη Γαλάζια Πατρίδα
Σημαντικό μέρος της επιχειρηματολογίας του Τατλίογλου αφορά την επήρεια των νησιών στον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών.
Ο αρχηγός του τουρκικού Ναυτικού αναγνωρίζει ότι η χώρα του δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), υποστηρίζει όμως ότι εφαρμόζει τις διατάξεις της που έχουν αποκτήσει χαρακτήρα εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Κατά την τουρκική θέση, η οριοθέτηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την αρχή της ευθυδικίας, το μήκος των ακτογραμμών και τις ιδιαίτερες γεωγραφικές συνθήκες.
Ο Τατλίογλου αμφισβητεί την απόδοση πλήρους επήρειας στα ελληνικά νησιά, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία τους απέναντι από εκτεταμένες ηπειρωτικές ακτές δεν μπορεί να συνεπάγεται, σε κάθε περίπτωση, ίση έκταση θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Για να υποστηρίξει τη θέση του, επικαλείται αποφάσεις της διεθνούς νομολογίας, όπως τις υποθέσεις για την Υφαλοκρηπίδα της Βόρειας Θάλασσας του 1969, τη διαφορά Δανίας - Νορβηγίας για το Γιαν Μάγεν το 1993 και τη διαιτησία για τις Νήσους της Μάγχης το 1977.
Οι συγκεκριμένες υποθέσεις αφορούν διαφορετικές γεωγραφικές και νομικές συνθήκες, ενώ η διεθνής νομολογία εξετάζει κατά περίπτωση την επήρεια των νησιών κατά την οριοθέτηση αντικείμενων ή παρακείμενων θαλάσσιων ζωνών.
Το άρθρο 121 της UNCLOS αναγνωρίζει, κατ' αρχήν, στα νησιά δικαιώματα σε χωρική θάλασσα, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, με την ειδική εξαίρεση των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση ή δική τους οικονομική ζωή. Η έκταση της επήρειας ενός νησιού σε συγκεκριμένη οριοθέτηση αποτελεί ξεχωριστό νομικό ζήτημα.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η αναφορά του Τατλίογλου σε νησί έκτασης περίπου 10 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το οποίο βρίσκεται, όπως σημειώνει, μόλις 3 χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές.
Χωρίς να το κατονομάζει, παραπέμπει προφανώς στο Καστελλόριζο, υποστηρίζοντας ότι η αναγνώριση θαλάσσιας ζώνης 40.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, δηλαδή 4.000 φορές μεγαλύτερης από την έκτασή του, περιορίζει δυσανάλογα τις τουρκικές διεκδικήσεις.
«Η Τουρκία, ως το παράκτιο κράτος με τη μεγαλύτερη υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν αναγνωρίζει σε καμία περίπτωση τους λεγόμενους χάρτες που περιορίζουν ανεξήγητα τη Γαλάζια Πατρίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Οι αναφορές σε Κρήτη, Λιβύη, Αίγυπτο και Ιταλία
Ο Τούρκος ναύαρχος επεκτείνει την επιχειρηματολογία του στις συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που έχει υπογράψει η Ελλάδα, αλλά και στις δραστηριότητες έρευνας υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης.
Υποστηρίζει ότι η Αθήνα επιχείρησε να εφαρμόσει τις αξιώσεις της για την επήρεια των νησιών στις περιοχές αδειοδότησης νότια της Κρήτης, προκαλώντας αντιδράσεις από τη Λιβύη.
Παράλληλα, αναφέρεται στη μερική συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, την οποία εντάσσει στην ίδια στρατηγική της ελληνικής πλευράς.
Ιδιαίτερη μνεία κάνει και στη συμφωνία Ελλάδας - Ιταλίας για τις θαλάσσιες ζώνες στο Ιόνιο Πέλαγος, υποστηρίζοντας ότι οι προβλέψεις της για την επήρεια ορισμένων νησιών αποτελούν προηγούμενο που ενισχύει την τουρκική θέση.
Η ερμηνεία αυτή αποτελεί θέση της Άγκυρας. Οι συμφωνίες οριοθέτησης συνάπτονται με βάση τις συγκεκριμένες γεωγραφικές συνθήκες και τις διαπραγματεύσεις των ενδιαφερόμενων κρατών, χωρίς να δημιουργούν αυτομάτως δεσμευτικό προηγούμενο για τρίτες χώρες.
Ο Τατλίογλου υπενθυμίζει επίσης ότι στις 18 Μαρτίου 2020 η Τουρκία κοινοποίησε στα Ηνωμένα Έθνη γεωγραφικές συντεταγμένες για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο ευρύτερο πλαίσιο του ίδιου άρθρου αναφέρεται στις τουρκικές διπλωματικές διακοινώσεις προς τον ΟΗΕ τα έτη 2004, 2013, 2019 και 2020, καθώς και στη δημοσιοποίηση του τουρκικού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού το 2025.
Οι τουρκικές ενστάσεις για την Κυπριακή Δημοκρατία
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι αντιρρήσεις της Άγκυρας απέναντι στις συμφωνίες που έχει συνάψει η Κυπριακή Δημοκρατία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών της.
Ο αρχηγός του τουρκικού Ναυτικού υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες συμφωνίες παραγνωρίζουν τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στους φυσικούς πόρους του νησιού.
Στο άρθρο του χρησιμοποιεί τον τουρκικό χαρακτηρισμό «Ελληνοκυπριακή Διοίκηση της Νότιας Κύπρου», με τον οποίο η Άγκυρα αναφέρεται στην Κυπριακή Δημοκρατία, την οποία δεν αναγνωρίζει.
Ο Τατλίογλου συνδέει τις τουρκικές αξιώσεις με την ανάγκη προστασίας, όπως την περιγράφει, των δικαιωμάτων της τουρκοκυπριακής κοινότητας και υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε εκμετάλλευση ενεργειακών πόρων γύρω από την Κύπρο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντά της.
Η τοποθέτηση αυτή εντάσσεται στη διαχρονική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ναυτική ισχύς και η στρατηγική της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο
Πέρα από τις νομικές διεκδικήσεις, ο Ερτζουμέντ Τατλίογλου παρουσιάζει τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο, το οποίο συνδέει τις θαλάσσιες ζώνες με την οικονομία, την ενέργεια, τη διπλωματία και τη στρατιωτική αποτροπή.
Κατά τον ίδιο, η κατοχύρωση δικαιωμάτων μέσω χαρτών και συμφωνιών πρέπει να συνοδεύεται από την ικανότητα ενός κράτους να υποστηρίζει τις θέσεις του με διπλωματικά, επιστημονικά, οικονομικά και στρατιωτικά μέσα.
Στο πλαίσιο αυτό, αναγνωρίζει στο τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό κεντρικό ρόλο για την προστασία των συμφερόντων που διεκδικεί η Άγκυρα, την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών και τη διαχείριση περιφερειακών κρίσεων.
Ταυτόχρονα, υποστηρίζει ότι η στρατιωτική αποτροπή πρέπει να συνδυάζεται με τη ναυτική διπλωματία, τις κοινές ασκήσεις και τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας.
Ο Τούρκος ναύαρχος εντάσσει στην ίδια στρατηγική τη θεσμοθέτηση των σχέσεων με τη Λιβύη, την ανάπτυξη διαλόγου με την Αίγυπτο, τη συνεργασία με τη Συρία στον ναυτιλιακό τομέα και τη συνέχιση της υποστήριξης προς τους Τουρκοκυπρίους.
Για τις σχέσεις με την Ελλάδα, υποστηρίζει ότι οι υφιστάμενες διαφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδιασμού, που θα συνδυάζει τη διαχείριση του ανταγωνισμού με τη δυνατότητα συνεργασίας.
Καταλήγει ότι η αποτελεσματικότητα της τουρκικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να διαμορφώνει τις περιφερειακές εξελίξεις, να αναπτύσσει πρωτοβουλίες και, όταν το κρίνει αναγκαίο, να αξιοποιεί την αποτρεπτική στρατιωτική της ισχύ.
