Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου επαναφέρει την Κάσο στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης με την Αθήνα να απορρίπτει τον ισχυρισμό της Άγκυρας ότι οι έρευνες του Abeille Marengo προϋποθέτουν τουρκική συγκατάθεση και το Παρίσι να βρίσκεται σε επικοινωνία με την τουρκική πλευρά για να αποφευχθεί νέα εμπλοκή.
Εχθές Παρασκευή (6/11), το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ολοκληρώθηκε η αδειοδότηση για τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου του Great Sea Interconnector (GSI). Ακολούθησε η ελληνική NAVTEX για το γαλλικό ερευνητικό πλοίο και, λίγες ώρες αργότερα, η τουρκική αντι-NAVTEX, με την οποία η Άγκυρα αμφισβήτησε την ελληνική δικαιοδοσία σε τμήμα της περιοχής των εργασιών.
Το ίδιο βράδυ, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επανέφερε επισήμως τις αξιώσεις του για την υφαλοκρηπίδα και υποστήριξε ότι εκκρεμεί η διαδικασία εξασφάλισης της συγκατάθεσής του. Στην Αθήνα εκτιμούν ότι οι γαλλικές επαφές αφήνουν περιθώριο να αποφευχθεί μια επανάληψη της κρίσης του 2024 επιθυμώντας επί της ουσίας συνεννόηση με την Άγκυρα.
Η απάντηση της Αθήνας στις τουρκικές αξιώσεις
Να σημειωθεί πως ούτε από την ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ ούτε από την αντι-NAVTEX προκύπτει ότι ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία ενώ ηΑθήνα υποστηρίζει ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν βάσει προγραμματισμού και επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ελληνική πλευρά διαχωρίζει την επιχειρησιακή ενημέρωση για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας από την αδειοδότηση των ερευνών. Μια γνωστοποίηση προς την Άγκυρα μπορεί να αφορά τη διαδρομή του πλοίου και τα σημεία των εργασιών. Ένα αίτημα άδειας, στον αντίποδα, θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας σε περιοχές όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι ασκεί τα δικαιώματα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο.
Τι αναφέρει η ανακοίνωση της Άγκυρας
Στην ανακοίνωση υπ’ αριθμόν 214, η Τουρκία υποστηρίζει ότι το πλοίο υπό γαλλική σημαία σχεδιάζει να διεξαγάγει παράνομη θαλάσσια επιστημονική έρευνα για την πόντιση καλωδίου. Τοποθετεί μέρος των εργασιών στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί, επικαλούμενη τα εξωτερικά όρια που κοινοποίησε μονομερώς στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020. Ισχυρίζεται επίσης ότι ακύρωσε τις αγγελίες της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία αποκαλεί «Ελληνοκυπριακή Διοίκηση Νότιας Κύπρου».
Στην αρχή της εν λόγω ανακοίνωσης χρησιμοποιεί τον όρο «izinsiz», δηλαδή «χωρίς άδεια». Στην τρίτη παράγραφο μιλά για «muvafakat», δηλαδή συγκατάθεση ή συναίνεση, και υποστηρίζει ότι η σχετική διαδικασία «δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί». Η ανακοίνωση αφήνει αδιευκρίνιστο αν υποβλήθηκε αίτημα, αν υπήρξε απόρριψή του ή αν προηγήθηκε συγκεκριμένη γραπτή επικοινωνία. Με τις δύο διατυπώσεις η Άγκυρα προβάλλει την ίδια απαίτηση για δική της έγκριση, ενώ στο τέλος επικαλείται τη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό στην περιοχή.
Οι γαλλικές επαφές και η διατύπωση που παρακολουθεί η Αθήνα
Η Nexans, η γαλλική εταιρεία που έχει αναλάβει την κατασκευή και την εγκατάσταση του καλωδίου, έχει ολοκληρώσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες με τις ελληνικές αρχές. Παράλληλα, το Παρίσι έχει ενεργοποιήσει τους διαύλους επικοινωνίας του με την Άγκυρα, ώστε οι έρευνες του Abeille Marengo να προχωρήσουν χωρίς νέα εμπλοκή.
Το περιεχόμενο της διπλωματικής επικοινωνίας παραμένει αδιευκρίνιστο. Μια πιθανή εκδοχή είναι το Παρίσι να αντιμετωπίζει την επαφή ως ενημέρωση για τις κινήσεις του πλοίου και η Άγκυρα να επιχειρεί να την εντάξει σε διαδικασία συγκατάθεσης. Γι’ αυτό η Αθήνα δίνει βάρος στις ακριβείς διατυπώσεις καθώς μια αναφορά που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αίτημα έγκρισης θα έδινε στην Τουρκία έναυσμα και για επόμενες έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική NAVTEX και η απάντηση από την Αττάλεια
Η αδειοδότηση προχώρησε έπειτα από αίτημα της Nexans για λογαριασμό της εταιρείας GSI, κυρίας του έργου. Μετά τη θετική γνωμοδότηση της διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης εξέδωσε την απόφαση για τις έρευνες και την πόντιση. Το ερευνητικό πλοίο ζήτησε κατόπιν την έκδοση της αγγελίας προς ναυτιλλομένους.
Να σημειωθεί πως η NAVTEX 1411/26 εκδόθηκε από τον σταθμό Ηρακλείου στις 16:13 ώρα Ελλάδας και ισχύει από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027. Καλύπτει τη διαδρομή από την Κρήτη προς την κυπριακή ΑΟΖ, με μεγάλο μέρος των ερευνών που απομένουν να αφορά την περιοχή ανατολικά της Κάσου. Για τις εργασίες εντός της κυπριακής ΑΟΖ εκδόθηκε χωριστή αγγελία από τον σταθμό της Λάρνακας.
Με την αντι-NAVTEX 1105/26 από τον σταθμό της Αττάλειας, η Άγκυρα υποστήριξε ότι τμήμα της περιοχής εμπίπτει στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί. Δήλωσε, επίσης, ότι οι τουρκικές αρχές δεν έχουν συναινέσει στις έρευνες και απαίτησε να συντονίζονται μαζί τους ανάλογες δραστηριότητες σε περιοχές όπου προβάλλει αξιώσεις δικαιοδοσίας. Παρέπεμψε, μάλιστα, στο έγγραφο A/74/757 της 18ης Μαρτίου 2020.
Ο χάρτης του 2020 και τα έξι ναυτικά μίλια στην Κάσο
Ο χάρτης που κοινοποίησε η Τουρκία στον ΟΗΕ αποτυπώνει τις μονομερείς διεκδικήσεις της για την υφαλοκρηπίδα και συνδέεται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Σύμφωνα με την παρουσίαση του ελληνικού ΥΠΕΞ, οι αξιώσεις φτάνουν ως τα όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων στην Κρήτη, την Κάσο και την Κάρπαθο. Μάλιστα στην περιοχή της Ρόδου, η τουρκική αποτύπωση εμφανίζεται να εκτείνεται ακόμη και μέσα σε ελληνικά χωρικά ύδατα.
Η Άγκυρα αποδίδει καθοριστικό βάρος στις ηπειρωτικές ακτές της, περιορίζοντας δραστικά την επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση. Η Αθήνα απορρίπτει αυτή τη θέση και επιμένει στα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες. Η κοινοποίηση συντεταγμένων στον ΟΗΕ καταγράφει τη θέση της Τουρκίας και δεν συνιστά επικύρωση των ορίων που διεκδικεί.
Στην Κάσο η διαφορά αποκτά πρακτικό βάρος πέρα από τα έξι ναυτικά μίλια, όταν το πλοίο βγει από τα ελληνικά χωρικά ύδατα και περάσει σε περιοχές όπου εκκρεμεί η οριοθέτηση. Εκεί η Άγκυρα επικαλείται τον χάρτη της για να αξιώσει συγκατάθεση. Στη διαφωνία μετρά και ο χαρακτήρας των εργασιών. Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας ρυθμίζει χωριστά την πόντιση υποβρύχιων καλωδίων και τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα. Η δε Τουρκία επικαλείται τη δεύτερη κατηγορία, ενώ η νομική αξιολόγηση εξαρτάται από το τι ακριβώς θα κάνει το πλοίο.
Η επιστροφή στο σημείο της κρίσης του 2024
Στην ευρύτερη περιοχή της Κάσου είχε σημειωθεί η σοβαρότερη εμπλοκή του έργου τον Ιούλιο του 2024. Τότε, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων κατά τις έρευνες του ιταλικού Ievoli Relume προκάλεσε διπλωματική κινητοποίηση και οδήγησε σε διακοπή των εργασιών.
Το Abeille Marengo προετοιμάστηκε στο λιμάνι του Ηρακλείου για την επανέναρξη των ερευνών. Ο δε σχεδιασμός προβλέπει ότι το πρώτο σκέλος θα γίνει εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, πριν οι εργασίες επεκταθούν στα επόμενα τμήματα της διαδρομής. Για την Αθήνα, η επιστροφή στην Κάσο συνδέεται τόσο με την πρόοδο του έργου όσο και με την απόρριψη της τουρκικής αξίωσης για δικαίωμα παρέμβασης ή αδειοδότησης.
Τι έχει αλλάξει από το 2024
Οι γαλλικές επαφές με την Άγκυρα είναι η βασική διαφορά που εντοπίζει η Αθήνα σε σχέση με το 2024. Η εκτίμηση είναι ότι η αντίδραση μπορεί να περιοριστεί στις ανακοινώσεις και στις αγγελίες προς ναυτιλλομένους. Το αν η Τουρκία θα επιχειρήσει να παρέμβει στη θάλασσα θα φανεί όταν οι έρευνες φτάσουν στις περιοχές που διεκδικεί.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ξεκαθαρίσει ότι η Ελλάδα δεν θα ζητήσει τουρκική άδεια για το καλώδιο. Έχει επίσης επισημάνει ότι τυχόν απόπειρα παρεμπόδισης θα αντιμετωπιστεί και επιχειρησιακά. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να αποφύγει νέα κρίση και, ταυτόχρονα, να συνεχίσει τις έρευνες χωρίς υποχώρηση από τις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες.
Το γαλλικό ενδιαφέρον και η ευρωπαϊκή διάσταση
Το Great Sea Interconnector είναι έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, καθώς αποσκοπεί στην άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου και στη δημιουργία νέων υποδομών διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με το Reuters, το έργο υπολογίζεται στα 1,9 δισ. ευρώ, αναπτύσσεται από τον ΑΔΜΗΕ και προβλέπει σε μεταγενέστερο στάδιο διασύνδεση και με το Ισραήλ.
Η παρουσία της Nexans και το ενδιαφέρον της γαλλικής Meridiam ενισχύουν τη συμμετοχή της Γαλλίας στο έργο. Οι απευθείας δίαυλοι του Παρισιού με την Άγκυρα μπορούν να διευκολύνουν τη συνέχιση των εργασιών. Για την Αθήνα έχει εξίσου μεγάλη σημασία οι όροι αυτής της συνεννόησης να μην αφήνουν περιθώριο να παρουσιαστούν οι έρευνες ως αποτέλεσμα τουρκικής έγκρισης.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα για το Abeille Marengo
Μετά τις αγγελίες και τις ανακοινώσεις, τα επόμενα ορόσημα είναι ο απόπλους από το Ηράκλειο, η έναρξη των ερευνών και η επέκτασή τους πέρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα. Εκεί θα φανεί αν η Άγκυρα θα μείνει στη διπλωματική καταγραφή των αξιώσεών της και αν οι επαφές του Παρισιού έχουν εξασφαλίσει την ομαλή πορεία του πλοίου.
Η Αθήνα επιμένει ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια. Στην πράξη, το διακύβευμα είναι να προχωρήσει η έρευνα για το καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου χωρίς να αποκτήσει η Άγκυρα προηγούμενο που θα μπορεί να επικαλείται σε επόμενα έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.
