«Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν δεσμεύει την Αίγυπτο και είναι άκυρο».

Με αυτή τη σαφή διατύπωση, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών επανέλαβε την απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου. Το Κάιρο εξετάζει ακόμη και προσφυγή σε διεθνές δικαιοδοτικό όργανο, χωρίς να έχει λάβει οριστική απόφαση. Η αιγυπτιακή διακοίνωση προς τον ΟΗΕ δεν περιορίστηκε στο ανυπόστατο μνημόνιο του 2019… Απέρριψε και τις μεταγενέστερες συμφωνίες Τουρκίας-Λιβύης για υδρογονάνθρακες και έρευνες.

Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, βρίσκεται στη μεταβολή της λιβυκής σκακιέρας. Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης –η οποία συνδέεται με τον στρατάρχη Χάφταρ και επί χρόνια απέρριπτε τη συμφωνία– προχώρησε τελικά στην επικύρωσή της ομόφωνα. Παράλληλα, ανακάλεσε τις αποφάσεις του 2020, που απέρριπταν τα μνημόνια με την Τουρκία και ζητούσαν διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Αγκυρα. Ετσι, το Κάιρο είδε έναν παραδοσιακό του σύμμαχο να νομιμοποιεί μια συμφωνία που πλήττει τα θαλάσσια δικαιώματά του.

Η Αγκυρα, στο μεταξύ, έχει ενισχύσει τις σχέσεις της με τον Χάφταρ, διατηρώντας ταυτόχρονα στενή συνεργασία με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Με άλλα λόγια, επιδιώκει παρουσία και στα δύο λιβυκά κέντρα εξουσίας. Το Κάιρο απαντά με δική του διπλωματική κινητικότητα… Ανοιξε ξανά την πρεσβεία του στην Τρίπολη ύστερα από δώδεκα χρόνια, συζήτησε τη δημιουργία κοινής επιτροπής για τις νομικές θέσεις των δύο πλευρών και συνεχίζει παράλληλα τις επαφές με την οικογένεια Χάφταρ. Συνεργάζεται, μάλιστα, με την Τουρκία σε ναυτικές ασκήσεις, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τον συντονισμό του με την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Αίγυπτος επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτούς διαύλους, αλλά ταυτόχρονα να μην αφήσει την Αγκυρα να διαμορφώσει τετελεσμένα.

Μέσα σε αυτή την ένταση, ήρθε η τουρκική πρόταση: Ο υπουργός Αμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, υποστήριξε ότι μια συμφωνία οριοθέτησης με την Τουρκία θα μπορούσε να δώσει στην Αίγυπτο περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερα από μια συμφωνία με την Ελλάδα. Η Αγκυρα παρουσιάζει το δέλεαρ ως ευκαιρία, αλλά χωρίς να πείθει το Κάιρο.

Δυσπιστία

Η αιγυπτιακή δυσπιστία έχει και εσωτερική διάσταση. Στις 9 Νοεμβρίου η Μουσουλμανική Αδελφότητα καταχωρίστηκε οριστικά στον αιγυπτιακό κατάλογο των τρομοκρατικών οργανώσεων. Την επόμενη ημέρα, δικαστήριο του Καΐρου ενέταξε για πέντε χρόνια σε καταλόγους τρομοκρατικών οντοτήτων 35 οργανώσεις και 36 πρόσωπα, μεταξύ τους ευρωπαϊκά ισλαμικά συμβούλια και ενώσεις που οι αιγυπτιακές αρχές συνδέουν με την Αδελφότητα. Τον Ιανουάριο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε επίσης υποστηρίξει ότι στελέχη της αιγυπτιακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας συνεργάστηκαν με τη Χαμάς για την αποσταθεροποίηση της κυβέρνησης Σίσι.

Σε αυτό το κλίμα, ο Ισραηλινός υπουργός Αμυνας, Ισραέλ Κατς, κατηγόρησε πρόσφατα την Αδελφότητα στην Τουρκία ότι συνεργάζεται με τη Χαμάς κατά του Σίσι. Η Χαμάς αντέδρασε διαψεύδοντας την κατηγορία.

Ομως η αιγυπτιακή θέση δεν αφορά μόνο τη νομική αμφισβήτηση του ανυπόστατου τουρκολιβυκού μνημονίου. Αποτυπώνει και μια βαθύτερη δυσπιστία απέναντι στις περιφερειακές επιδιώξεις της Αγκυρας. Οι σχέσεις των δύο χωρών διακόπηκαν ουσιαστικά μετά την ανατροπή του Μόρσι το 2013. Ο Ερντογάν είχε στηρίξει πολιτικά την κυβέρνηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, καταδίκασε την απομάκρυνσή της και για χρόνια αρνούνταν να αναγνωρίσει πολιτικά τον Σίσι. Η σημερινή προσέγγιση των δύο ηγετών είναι πραγματική, αλλά δεν μπορεί να σβήσει αυτή την εμπειρία από τη μνήμη του Καΐρου.

Μπορεί, λοιπόν, να μην τεκμηριώνεται ότι η Αγκυρα σχεδιάζει ανατροπή του Σίσι, τεκμηριώνεται, όμως, η καχυποψία του Κάιρο στην τουρκική πολιτική. Και αυτό γιατί, επιπλέον των παραπάνω, η Αγκυρα διεκδικεί τον έλεγχο της Λιβύης, αμφισβητεί την ελληνοαιγυπτιακή θαλάσσια αρχιτεκτονική και κουβαλά ένα βαρύ ιστορικό σχέσεων με την Αδελφότητα. Το… δώρο των 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων δεν αρκεί για να σβήσει αυτήντη δυσπιστία!