Η «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα κυκλοφορεί στη Γαλλία το 2027, ενώ η πρωθυπουργική φιλοδοξία επαναφέρει τις μαύρες σελίδες της διακυβέρνησής του.
Ειδικότερα, η «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα ετοιμάζεται να ταξιδέψει στη Γαλλία τον Μάρτιο του 2027, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να επιστρέψει στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής. Με δηλώσεις περί πρωθυπουργικής φιλοδοξίας και μια αφήγηση που επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την περίοδο 2015-2019, ο επικεφαλής της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ) ανοίγει ξανά τη συζήτηση για την πολιτική του παρακαταθήκη. Μόνο που η ιστορία εκείνης της διακυβέρνησης δεν περιορίζεται στις σελίδες ενός βιβλίου, αλλά αποτυπώνει τις μαύρες σελίδες που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων το διαχαστικό δημοψήφισμα, το αχρείαστο και σκληρότερο τρίτο μνημόνιο και την αμφιλεγόμενη Συμφωνία των Πρεσπών.
Η έκδοση στη Γαλλία δεν είναι απλώς μια εκδοτική εξέλιξη. Έχει και πολιτική διάσταση. Ο Τσίπρας επιχειρεί να μεταφέρει σε ένα ευρωπαϊκό ακροατήριο τη δική του ανάγνωση για μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν μια νέα αφήγηση μπορεί να αλλάξει την αποτίμηση συγκεκριμένων αποφάσεων, οι συνέπειες των οποίων σημάδεψαν την οικονομία, την κοινωνία και την εξωτερική πολιτική της χώρας.
Η γαλλική έκδοση και το πολιτικό rebranding
Σύμφωνα με το δημοσίευμα του γαλλικού περιοδικού Télérama, η «Ιθάκη» θα κυκλοφορήσει στη Γαλλία από τον εκδοτικό οίκο Plon τον Μάρτιο του 2027. Το περιοδικό παρουσιάζει το βιβλίο ως έναν συνδυασμό απομνημονευμάτων και πολιτικού μανιφέστου, επισημαίνοντας ότι ο πρώην πρωθυπουργός επανέρχεται στο ελληνικό, αλλά και στο ευρωπαϊκό πολιτικό προσκήνιο.
Ο ίδιος, μάλιστα, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών για τις φιλοδοξίες του. «Είμαι έτοιμος να γίνω ξανά πρωθυπουργός. Ξέρω τη δουλειά: την έχω ήδη κάνει», δηλώνει, επιχειρώντας να εμφανιστεί ως πολιτικός με κυβερνητική εμπειρία και διάθεση να αναλάβει εκ νέου πρωταγωνιστικό ρόλο.
Παράλληλα, επιδιώκει να προσδώσει στο βιβλίο χαρακτήρα ιστορικής μαρτυρίας, υποστηρίζοντας ότι καταγράφει γεγονότα μιας κρίσιμης περιόδου που δεν είναι ευρέως γνωστά. Ωστόσο, εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πολιτικό διακύβευμα. Όταν ένας πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη δημόσια εικόνα του μέσα από την προσωπική του αφήγηση, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε όσα επιλέγει να θυμηθεί. Οφείλει να περιλαμβάνει και όσα βίωσαν οι πολίτες από τις κυβερνητικές επιλογές του.
Το δημοψήφισμα του 2015 και η ανατροπή του «Όχι»
Το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015 παραμένει ένα από τα πλέον καθοριστικά πολιτικά γεγονότα της μεταπολιτευτικής περιόδου. Το 61,3% των πολιτών απέρριψε την πρόταση των θεσμών, δίνοντας στην κυβέρνηση Τσίπρα μια ισχυρή εντολή, την οποία η ίδια είχε συνδέσει με τη διαπραγματευτική της στρατηγική απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους.
Η συνέχεια, όμως, ήταν εντελώς διαφορετική από τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί. Οι τράπεζες είχαν ήδη κλείσει από τις 29 Ιουνίου, επιβλήθηκαν περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων και η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση για τη χρηματοπιστωτική της σταθερότητα. Λίγες ημέρες μετά το δημοψήφισμα, στις 8 Ιουλίου, η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε αίτημα για νέο πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας.
Η κατάληξη ήταν η συμφωνία του Αυγούστου 2015 και το τρίτο Μνημόνιο. Το πολιτικό παράδοξο ήταν εμφανές: η κυβέρνηση που είχε ζητήσει από τους πολίτες να απορρίψουν την πρόταση των δανειστών κατέληξε να υπογράψει ένα νέο πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης, με αυστηρούς όρους και πρόσθετες δημοσιονομικές δεσμεύσεις. Η απόσταση ανάμεσα στο αποτέλεσμα της κάλπης και στην κυβερνητική απόφαση που ακολούθησε εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό σημείο πολιτικής κριτικής προς τον Αλέξη Τσίπρα.
Το τρίτο Μνημόνιο και ο λογαριασμός της διαπραγμάτευσης
Το τρίτο πρόγραμμα προέβλεπε χρηματοδοτική δυνατότητα έως 86 δισ. ευρώ για την περίοδο 2015-2018. Τελικά, ο ESM εκταμίευσε 61,9 δισ. ευρώ, ενώ το πρόγραμμα συνοδεύτηκε από νέες φορολογικές και δημοσιονομικές παρεμβάσεις, μεταρρυθμίσεις και δεσμεύσεις.
Η συγκεκριμένη περίοδος δεν μπορεί να αποτιμηθεί αποκομμένα από την προηγούμενη διαπραγματευτική στρατηγική της κυβέρνησης. Οι κλειστές τράπεζες, τα capital controls, η αβεβαιότητα για την παραμονή της χώρας στο ευρώ και η τελική συμφωνία αποτέλεσαν μια αλληλουχία γεγονότων με σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό κόστος.
Αυτό είναι ένα από τα κεφάλαια στα οποία η προσωπική αφήγηση του πρώην πρωθυπουργού θα βρεθεί αναπόφευκτα αντιμέτωπη με την ανάγκη πολιτικής λογοδοσίας. Δεν αρκεί η περιγραφή των διαπραγματεύσεων από την πλευρά εκείνων που κάθονταν στο τραπέζι. Υπάρχει και η πλευρά των πολιτών, των επιχειρήσεων και της πραγματικής οικονομίας, που βίωσαν τις συνέπειες εκείνης της περιόδου.
Η Συμφωνία των Πρεσπών και το πολιτικό αποτύπωμα
Ένα ακόμη κεφάλαιο της διακυβέρνησης Τσίπρα που εξακολουθεί να προκαλεί πολιτική συζήτηση είναι η Συμφωνία των Πρεσπών. Η συμφωνία υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου 2018 από τους υπουργούς Εξωτερικών Ελλάδας και τότε ΠΓΔΜ, Νίκο Κοτζιά και Νίκολα Ντιμιτρόφ, παρουσία των δύο πρωθυπουργών, Αλέξη Τσίπρα και Ζόραν Ζάεφ.
Η συμφωνία προέβλεψε τη μετονομασία της γειτονικής χώρας σε Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, με χρήση της νέας ονομασίας έναντι όλων (erga omnes), ενώ ρύθμισε ζητήματα ιθαγένειας, γλώσσας και διμερών σχέσεων. Η κύρωσή της από την ελληνική Βουλή τον Ιανουάριο του 2019 προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση και σημαντικές αντιδράσεις στην ελληνική κοινωνία.
Η κυβέρνηση Τσίπρα παρουσίασε τη συμφωνία ως διπλωματική λύση σε μια πολυετή εκκρεμότητα, ενώ οι επικριτές της εστίασαν στους όρους της, στις παραχωρήσεις που θεωρούσαν ότι έγιναν και στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε η κυβέρνηση την εσωτερική πολιτική διάσταση του ζητήματος.
Το γεγονός είναι ότι οι Πρέσπες αποτέλεσαν μια από τις σημαντικότερες και περισσότερο διχαστικές πολιτικές επιλογές της περιόδου 2015-2019. Και αυτό είναι ένα κεφάλαιο που δεν μπορεί να εξαφανιστεί από την ιστορική αποτίμηση μιας κυβέρνησης επειδή ο επικεφαλής της επιχειρεί να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή των γεγονότων.
Από την ιστορική καταγραφή στην πολιτική επιστροφή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι αναφορές του Τσίπρα στην άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη. Ο πρώην πρωθυπουργός αποδίδει σημαντικό μέρος της δυναμικής της στον φόβο και την κοινωνική ανασφάλεια, ενώ υποστηρίζει ότι η γαλλική Αριστερά έχει μεγάλη ευθύνη να ανακόψει την πορεία της.
Πρόκειται για μια τοποθέτηση που εντάσσεται στην προσπάθειά του να εμφανιστεί ως μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής πολιτικής πρωτοβουλίας. Δεν είναι μόνο η ελληνική πολιτική σκηνή στην οποία θέλει να απευθυνθεί, αλλά και το ακροατήριο της ευρωπαϊκής Αριστεράς, αναζητώντας ρόλο σε μια περίοδο ανακατατάξεων.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: με ποια πολιτική παρακαταθήκη επιχειρεί να επιστρέψει; Με την εικόνα του πρωθυπουργού που διαπραγματεύτηκε με τους Ευρωπαίους ή με το σύνολο των αποφάσεων που οδήγησαν από το δημοψήφισμα στο τρίτο Μνημόνιο; Με τη διπλωματική επιλογή των Πρεσπών ή με την πολιτική και κοινωνική αντιπαράθεση που τη συνόδευσε;
Η «Ιθάκη» μπορεί να ταξιδέψει στη Γαλλία, να μεταφραστεί και να συστηθεί σε ένα νέο κοινό ως η προσωπική μαρτυρία ενός πρώην πρωθυπουργού. Η πολιτική ιστορία, όμως, δεν είναι μονοπρόσωπη αφήγηση. Περιλαμβάνει τις αποφάσεις, τις συνέπειες, τις δεσμεύσεις και τις προσδοκίες που διαψεύστηκαν ή επιβεβαιώθηκαν.
Και αν ο Αλέξης Τσίπρας δηλώνει έτοιμος να επιστρέψει στο Μέγαρο Μαξίμου, θα χρειαστεί να απαντήσει όχι μόνο για όσα, κατά τη δική του εκτίμηση, δεν έχουν γίνει γνωστά, αλλά και για όσα οι πολίτες έζησαν και θυμούνται πολύ καλά. Γιατί η πολιτική επιστροφή δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε μια νέα αφήγηση του παρελθόντος. Προϋποθέτει και έναν απολογισμό του.
